Stolec (województwo zachodniopomorskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stolec
Stolecki pałac
Stolecki pałac
Państwo  Polska
Województwo zachodniopomorskie
Powiat policki
Gmina Dobra (Szczecińska)
Liczba ludności (2008) 242
Strefa numeracyjna (+48) 91
Kod pocztowy 72-003 Dobra
Tablice rejestracyjne ZPL
SIMC 0774279
Położenie na mapie gminy Dobra (Szczecińska)
Mapa lokalizacyjna gminy Dobra (Szczecińska)
Stolec
Stolec
Położenie na mapie powiatu polickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu polickiego
Stolec
Stolec
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Stolec
Stolec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stolec
Stolec
Ziemia53°33′27″N 14°18′52″E/53,557500 14,314444
Kościół pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe

Stolec (niem. do 1521 Blankenburg, do 1945 Stolzenburg) – osada w województwie zachodniopomorskim, w powiecie polickim, w gminie Dobra (Szczecińska). Leży w Puszczy Wkrzańskiej na granicy polsko-niemieckiej, ok. 24 km na północny zachód od centrum Szczecina. W pobliżu wsi znajdują się jeziora Stolsko i Świdwie oraz rzeka Gunica.

Według danych urzędu gminy z 30 czerwca 2008 osada miała 242 zameldowanych mieszkańców[1].

Sołectwo Stolec stanowi jedynie osada Stolec[2].

Przez wieś przebiega szlak rowerowy czerwony Szlak „Puszcza Wkrzańska”.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od czasów średniowiecza osada wchodziła w skład dóbr ziemskich znakomitego pomorskiego rodu szlacheckiego von Blankenburg. W roku 1554 wieś została sprzedana właścicielom pobliskiej Dobrej Szczecińskiej – szlachcicom von Ramin, którzy zmienili jej nazwę na Stolzenburg oznaczającą wyniosły zamek.

Podczas wojny trzydziestoletniej średniowieczny dwór i XVI-wieczny kościół zostały zniszczone, a wieś niemal zupełnie opustoszała. Juergen Bernard von Ramin, kolejny z właścicieli, ufundował istniejące do dziś założenie parkowo-pałacowe wraz z folwarkiem oraz kościół i odtworzył w pierwotnych granicach jeden z największych majątków ziemskich szlachty pomorskiej. Z rokiem 1872 majątek uzyskała spółka kupców, która później zbankrutowała. W 1888 r. majątek za długi przejął bank z Lubeki. W pierwszych latach XX w. wieś została majątkiem kupców szczecińskich.

W czasie II wojny światowej wieś nie zniszczona, została zajęta 27 kwietnia 1945 r. przez wojska radzieckie (2 Front Białoruski – 2 Armia Uderzeniowa). Po 1945 istniał tu PGR do 1992. Do roku 1946 istniała linia kolejowa prowadząca przez środek Puszczy, łącząca Gumieńce, Dobrą, Stolec, Glashütte, Hintersee, Rieth i Nowe Warpno. W związku z przebiegającą tu granicą państwową, we wsi powstała strażnica WOP, a później w latach 90. XX w. SG.

Wieś typu folwarcznego, rozplanowana jako ulicówka.

Demografia:

Przynależność polityczno-administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Dwukondygnacyjny, murowany, przykryty dachem mansardowym pałac zbudowany w latach 1721-1727 w stylu barokowego klasycyzmu, reprezentuje typ założenia entré cour et jardin (pomiędzy dziedzińcem od wschodu i ogrodem od zachodu). Leży na wzniesieniu tarasowo opadającym w stronę jeziora Stolsko. Rezydencja stolecka położona jest w parku, którego główna oś rozciąga się równoleżnikowo od wsi Bolków (w kierunku wschodnim). Początkowo tworzy ją aleja lipowa, następnie po przecięciu głównej drogi we wsi, dociera do bramy głównej ogrodzenia pałacowego i dalej jako aleja kasztanowcowa prowadzi przez podłużny dziedziniec aż do kolistego gazonu przed reprezentacyjnym wejściem do pałacu. Brama wjazdowa do pałacu ma kute motywy roślinne z wplecionymi inicjałami ostatniego właściciela, a samo wejście zdobią dwa kamienne jelenie. Po drugiej, zachodniej stronie pałacu (obecnie na terenie Niemiec), główną oś tworzy aleja lipowa, będąca kanwą czterech kwater ogrodu barokowego, która następnie biegnie w kierunku dużego kompleksu lasów stoleckich, gdzie w XIX wieku powstał naturalistyczny park obejmujący okoliczne lasy, łąki i jeziora. We wschodniej, polskiej części parku występują graby, świerki, lipy i pomnik przyrodycis "Barnim" o obwodzie pnia 290 cm.
Wnętrze pałacu prawie całkowicie jest pozbawione oryginalnego wyposażenia (zachowały się tylko ozdobne dębowe schody oraz niektóre sztukaterie i plafony). Na tympanonie herby dawnych właścicieli von Raminów (dwa tarany do burzenia murów) wraz z rycerskimi hełmami.
Integralną część założenia stanowi zespół ceglano-kamiennych i częściowo ryglowych budynków mieszkalnych (z domem rządcy) i inwentarsko-gospodarczych, pochodzący z XVIII w. (stajnia z 1734 i obora z 1735) i przełomu XIX/XX w. (najstarszy folwark na Pomorzu Zachodnim). Pałac wraz z przyległym parkiem od 1945 do początków XXI wieku był siedzibą Wojsk Ochrony Pogranicza, a później Straży Granicznej. Po opuszczeniu go przez SG przeszedł na własność Starostwa Powiatowego w Policach.
Pomnik Jürgena Ramina na cmentarzu w Stolcu
  • Zdewastowanym zabytkiem wsi jest XVIII-wieczny cmentarz z centralnie położonym pomnikiem nagrobnym jednego z właścicieli oraz barokowym kościołem pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe o szachulcowej wieży i współczesnym wyposażeniu wnętrza, zbudowanym w latach 1731-35 w miejscu starszego, prawdopodobnie XVI-wiecznego, który najprawdopodobniej stanął na miejscu jeszcze starszego obiektu. Wspomniany wcześniej pomnik nagrobny został wybudowany z cegły w formie ok. 4-metrowego obelisku, a następnie pokryty płytami piaskowca.
W jego górnej części znajduje się obramowany laurowym wieńcem medalion z wizerunkiem zmarłego w 1792 r. na skutek upadku z konia, 28-letniego Jürgena Berndta von Ramin. Poniżej złamana kolumna z napisem po niemiecku wyrażającym żal bliskich po stracie męża i ojca. Wsparty o obelisk płaczący anioł symbolizuje żonę, a nagie dziecko z ręką na łbie myśliwskiego psa – córkę. Obok inne myśliwskie motywy – trąbka i róg. Pomnik ufundowała w roku 1792 hrabina Wilhelmina Ramin z domu Hacke – żona zmarłego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Plan Odnowy Miejscowości Stolec na lata 2008–2015. s.7 (Załącznik do Uchwały Nr XX/286/08 Rady Gminy Dobra z dnia 18 września 2008 r.)
  2. Statut Sołectwa Stolec (Załącznik Nr 4 do Uchwały Nr XXVI/364/05 Rady Gminy Dobra z dnia 22 września 2005 r.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]