Stomil-Poznań

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy przedsiębiorstwa z Poznania. Zobacz też: Stomil – ujednoznacznienie.
Stomil-Poznań
Ilustracja
Widok zakładu od strony Warty
Państwo  Polska
Adres ul. Starołęcka 18
61-361 Poznań[1]
Data założenia 1928
Forma prawna spółka akcyjna
Prezes Sławomir Raniszewski[2]
Przewodniczący Rady Nadzorczej Edward Mirosz[3]
Udziałowcy Polska Grupa Zbrojeniowa
Nr KRS 0000116560
Dane finansowe
Kapitał zakładowy 18 946 000 PLN
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Stomil
Stomil
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Stomil
Stomil
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stomil
Stomil
Ziemia52°22′28,121″N 16°56′11,735″E/52,374478 16,936593
Strona internetowa
Budynek biurowy przy ul. Starołęckiej
Władysław Boruczkowski i pierwsza powojenna opona Stomilu, 30 kwietnia 1945
Prasa formująca opony w zakładzie

Stomil-Poznań SA – zakład oponiarski zlokalizowany w Poznaniu, o najdłuższej tradycji w Polsce, założony w 1928.

Poznańska spółka akcyjna należy do Polskiej Grupy Zbrojeniowej SA.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przedsiębiorstwo powstało w 1928 z inicjatywy inż. Pawła Nestrypka[4], który przejął firmę „Pneumatyk”[a][5] wraz z parkiem maszyn[4]. Produkcję rozpoczęto przy ulicy Starołęckiej, na terenie, na którym wcześniej działała Fabryka Marmolady Reutera (jeszcze wcześniej cegielnia Perkiewicza)[4]. Od początku lat 30 XX wieku produkowano opony rowerowe i samochodowe, a od 1934 również opony motocyklowe. W latach 30 XX wieku Stomil nawiązał współpracę z amerykańską firmą General Tire, a jej prezes William O’Neil przybył na rozmowy handlowe do Polski; zakład zatrudnił 3 amerykańskich inżynierów i produkował opony na licencji „General”[6][7].

O jakości wyrobów fabryki wypowiedział się podróżnik Kazimierz Nowak[b], który podczas przemierzania Afryki rowerem korzystał z opon Stomilu[8]:

No! – niedziw zresztą, że rower wypowiedział usługi. Tyle lat! Tyle dziesiątek tysięcy kilometrów drogi przebył! Zdolne do użytku pozostały tylko polskie opony „Stomil”; założyłem w Kapsztadzie, a nie wykazują ani śladu zużycia mimo bardzo trudnej, ponad 1000 mil podróży.

Kazimierz Nowak, „Polnische Republik w Afryce” w: Ilustracja Polska 16.12.1934 s. 7

Krótko przed wybuchem II wojny światowej, opony Stomilu stosowało 2/3 kierowców i 1/3 rowerzystów[9]; otwarto też filię firmy w Dębicy. W 1939 saperzy z jednostki przy ul. Rolnej wybudowali most drewniany na Warcie łączący Stomil z fabryką mydła „Tukan”. Został on spalony około 4–5 września 1939; w tym samym czasie wysadzono most kolejowy na Starołęce[10]. Wcześniej załogę wraz z maszynami i produktami ewakuowano w kierunku Warszawy i Dębicy[11]. Podczas niemieckiej okupacji firma działała pod kierownictwem Continental Gummiwerke AG Hannower[9]. Do pracy zatrudniono robotników przymusowych. W sierpniu 1941 Gestapo aresztowało 60 z nich, 48 zginęło w obozach koncentracyjnych[12]. Po wojnie, 20 lutego 1965, odsłonięto tablicę ku czci zamęczonych w czasie okupacji pracowników, a historię zakładu miała przypominać Izba Pamiątek[13][14].

Pierwszą powojenną oponę wyprodukowano 30 kwietnia 1945[c] i prezentowano, przybraną biało-czerwonymi szarfami, podczas pierwszomajowego święta[15][11]. Była to opona do samochodu ciężarowego o wymiarach 700x20 z napisem Polska opona Stomil[16]. Rozpoczęta została odbudowa prawie całkowicie zniszczonej fabryki[11]. W 1949 zakład upaństwowiono mimo wielu wniosków właściciela, Miasta Poznań, by tego nie robić z uwagi na duże znaczenie Stomilu dla budżetu miasta[d][17]. Przedsiębiorstwo sukcesywnie rozbudowywano i unowocześniano: w 1956 rozpoczęła się budowa budynku biurowego, w 1961 przyłączono Fabrykę Regeneratów w Bolechowie, w 1959 utworzono Centralne Laboratorium Oponiarskie[18], w 1968 zastosowano komputer jako narzędzie przetwarzania danych (jako pierwszy zakład w branży), w 1984 w Karolinie rozpoczęto pracę w ośrodku badania opon lotniczych[9].

3 kwietnia 1950 oddano w stanie surowym przyzakładowe gimnazjum i szkołę przemysłową dla uczniów (późniejsze Technikum Chemiczne przy ul. Starołęckiej), którzy pracowali w Stomilu; użytkowanie obiektu rozpoczęto 1 września 1954[19][20][21].

Jednym z powojennych osiągnięć zakładu było wyprodukowanie opony bezdętkowej w 1956. W 1971 rozpoczęto produkcję opon-gigantów do maszyn budowlanych. W tym samym roku zakład miał udział w produkcji płucoserca[9]. W czerwcu 1973 Polski Fiat 125p wyposażony w opony radialne 175 SR-13 D90 („Stomil-Rekord”) zaprojektowane przez przyzakładowy ośrodek badawczy pobił 3 rekordy świata[e][f][22].

9 marca 1972 w fabryce wybuchł pożar[23], który zajął magazyn mieszanek i część walcowni. Został ugaszony po 4 dniach. Przyczyną pożaru było podpalenie przez jednego z pracowników[24][9]. 30 grudnia 1972 oddano do użytku odbudowaną walcownię; na uroczystość przybył wicepremier Franciszek Kaim i I sekretarz KW PZPR w Poznaniu Jerzy Zasada[25].

W 1978, z okazji 50-lecia istnienia firmy, na uroczystą akademię przybyli m.in. minister Mieczysław Dróżdż, sekretarz KW PZPR Józef Świtaj, dyrektor Zjednoczenia „Stomil” Henryk Olejniczak[26].

W 1992 Stomil został przekształcony w spółkę akcyjną ze 100% udziałem Skarbu Państwa[9].

Zasłużonym pracownikom przyznawano odznaczenia „Zasłużony dla Stomila w Poznaniu”[27]. Gazetą Samorządu Robotniczego Poznańskich Zakładów Opon Samochodowych „Stomil” od 1954 był „Stomilowiec”[28].

Dojazd do przedsiębiorstwa zapewnia od 1955 roku linia tramwajowa (pętla i przystanek „Stomil”), przedłużona w 1967 w kierunku Starołęki[29].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

  • 1923: „Pneumatyk” (firma przejęta w 1928 przez „Paragum”)[5]
  • czerwiec 1928[5]: „Paragum” Wyroby Gumowe S.A.[9]
  • 10[5] lub 16[4] października 1928: Centralna Poznańska Fabryka Wyrobów Gumowych S.A.[9]
  • 1931: Fabryka Opon Samochodowych i Rowerowych „STOMIL”[9] (nazwa wyłoniona w konkursie[5][4])
  • 1939: Posener Gummiwerke G.m.b.H.[9][11]
  • 1945: Poznańskie Zakłady Przemysłu Gumowego Stomil S.A.[9]
  • 1970: Poznańskie Zakłady Opon Samochodowych Stomil[9]
  • 1992: Stomil-Poznań S.A.[9]

    Zatrudnienie
    Źródło: Kronika Miasta Poznania 4/1959, 2/1973 s. 10

Wyroby[edytuj | edytuj kod]

Zakład produkuje:

  • opony diagonalne przeznaczone do maszyn górniczych i maszyn do prac ziemnych,
  • opony diagonalne do wózków przemysłowych i podnośnikowych,
  • opony diagonalne do samochodów ciężarowych i przyczep,
  • opony diagonalne do maszyn rolniczych,
  • ogumienie diagonalne do samolotów, helikopterów i szybowców,
  • opony pełne do transportu wewnętrznego i maszyn drogowych,
  • różnego rodzaju artykuły techniczne, gumowo-metalowe, gumowo-tkaninowe, gumowe, w tym: koła gumowo-metalowe do pojazdów specjalnych, wózków podnośnikowych i maszyn drogowych, różnego rodzaju amortyzatory z możliwością zastosowania do różnych przyrządów i silników, membrana resoru powietrznego do autobusu o rozmiarze 178x260x340, maty gumowe, uszczelniacze,
  • mieszanki i przedmieszki gumowe.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Działała od 1923 w Poznaniu przy ul. Ratajczaka i na Winiarach.
  2. Kazimierz Nowak wspomina o „Stomilu” drugi raz w 1936, gdy pisze: „Dnia 24 września 1935 byłem gotów do drogi. Nowe „Stomil” toczyły się po asfaltowanej jezdni, a po obu stronach tej jedynej zresztą drogi-ulicy defilowały piękne białe budowle, mieszczące urzędy, biura.” (Ilustracja Polska 23.02.1936 s. 174–175)
    Było to lokowanie produktu, o czym firma informowała w reklamach: „Czytajcie pilnie artykuły polskiego podróżnika Kazimierza Nowaka, aby przekonać się w jak trudnych warunkach polska opona rowerowa „Stomil” pracuje w dżungli afrykańskiej.” (Ilustracja Polska 23.02.1936 s. 183).
  3. Próbną serię zwulkanizowano 17 kwietnia 1945 według polskiej przedwojennej formy nie przerobionej przez Niemców, a 30 kwietnia mistrz Władysław Boruczkowski zwulkanizował pierwszą oponę (700 × 20 do samochodu ciężarowego) z napisem „Polska opona Stomil” (Kronika Miasta Poznania 2/1986, T. Świtała: Kwiecień 1945 w Poznaniu, s. 39, 49).
  4. Wpływy z zakładu pozwalały pokryć ok. 20% wydatków z budżetu miasta. Zarówno wnioski o pozostawienie zakładu w rękach miasta, jak i wnioski o udział miasta w przyszłych zyskach (na poziomie 10%) były odrzucane przez władze centralne. Zob. Urząd miejski w sprawie nacjonalizacji Fabryki Wyrobów Gumowych „Stomil”. „Kronika Miasta Poznania”. 3/1981. s. 62 (pol.). 
  5. W ciągu 15 dób pojazd osiągnął rekordowe wyniki na 25 000 km, 25 000 mil i 50 000 km poruszając się ze średnią prędkością 150–160 km/h.
  6. Opony uzyskały I nagrodę w konkursie na najlepsze osiągnięcie w dziedzinie uruchamiania produkcji nowych wyrobów rynkowych w 1972.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane adresowe na stronie firmy; dostęp: 2014-04-15.
  2. Stomil=Poznań S.A. – Władze spółki; dostęp: 2015-11-04.
  3. BIP, sekcja RADA NADZORCZA; dostęp: 2014-04-15.
  4. a b c d e Kazimierz Wandelt. Historia zakładów "Stomil". „Kronika Miasta Poznania”. 4/1959. s. 55 (pol.). 
  5. a b c d e Marek Przybylski. 30 lat Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Przemysłu Oponiarskiego „Stomil” w Poznaniu (1957-1987). „Kronika Miasta Poznania”. 2/1987. s. 5 (pol.). 
  6. Ilustracja Polska, 2 września 1938, Nr 39, s. 2, fot.
  7. Kazimierz Wandelt. Historia zakładów "Stomil". „Kronika Miasta Poznania”. 4/1959. s. 56 (pol.). 
  8. „Tęcza” nr 7/1935 s. 71–72.
  9. a b c d e f g h i j k l m Historia firmy.
  10. Zenon Szymankiewicz. Z nieznanych kart poznańskiego Września. „Kronika Miasta Poznania”. 4/1989. s. 68 (pol.). 
  11. a b c d Kazimierz Wandelt. Historia zakładów "Stomil". „Kronika Miasta Poznania”. 4/1959. s. 58 (pol.). 
  12. Wydarzenia w Poznaniu w 1966. „Kronika Miasta Poznania”. 2/1968. s. 163 (pol.). 
  13. Czesław Knoll. Ochrona pomników walki i męczeństwa w Poznaniu. „Kronika Miasta Poznania”. 4/1985. s. 53–72 (pol.). , tabl.
  14. Sprawozdania. Wydarzenia w Poznaniu w 1965. „Kronika Miasta Poznania”. 2/1966. s. 122 (pol.). 
  15. Tadeusz Świtała. Maj 1945 roku w Poznaniu. „Kronika Miasta Poznania”. 3/1986. s. 75 (pol.). 
  16. Tadeusz Świtała, Poznań 1945. Kronika Wydarzeń, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1986, s. 163, ISBN 83-210-0607-8, OCLC 830203088.
  17. Andrzej Sarnowski. Zarządzanie gospodarką miejską 1945-1950. „Kronika Miasta Poznania”. 3/1981. s. 61 (pol.). 
  18. Marek Przybylski. 30 lat Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Przemysłu Oponiarskiego „Stomil” w Poznaniu (1957-1987). „Kronika Miasta Poznania”. 2/1987. s. 6 (pol.). 
  19. Wydarzenia w Poznaniu. „Kronika Miasta Poznania”. 2/1950. s. 180 (pol.). 
  20. Aleksander Wesołowski. Szkolnictwo zawodowe 1945-1970. „Kronika Miasta Poznania”. 4/1974. s. 37 (pol.). 
  21. Aleksander Wesołowski. Szkolnictwo zawodowe 1945-1970. „Kronika Miasta Poznania”. 4/1974. s. 44 (pol.). 
  22. Marek Przybylski. 30 lat Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Przemysłu Oponiarskiego „Stomil” w Poznaniu (1957-1987). „Kronika Miasta Poznania”. 2/1987. s. 10 (pol.). 
  23. Sprawozdania. „Kronika Miasta Poznania”. 3/1972. s. 148 (pol.). 
  24. Piotr Bojarski: Wielki pożar w "Stomilu" – tym żył Poznań 40 lat temu w: Gazeta Wyborcza z 9.03.2012, fot.; on-line: [1].
  25. Wydarzenia. „Kronika Miasta Poznania”. 2/1973. s. 133 (pol.). 
  26. Wydarzenia w Poznaniu. „Kronika Miasta Poznania”. 1/1979. s. 126 (pol.). 
  27. Laureaci nagród. „Kronika Miasta Poznania”. 4/1975. s. 59 (pol.). 
  28. Wydarzenia w Poznaniu. „Kronika Miasta Poznania”. 4/1979. s. 136 (pol.). 
  29. J. Marchwicki, E. Nadolski. 100 lat komunikacji miejskiej. „Kronika Miasta Poznania”. 4/1979. s. 43 (pol.). 
  30. Domka Florian: Wspomnienie pośmiertne o Januszu Gilewiczu (prof. dr UAM). Z żałobnej karty (s. 107–109) (pol.). W: Kronika Miasta Poznania nr 2/1975 [on-line]. [dostęp 2014-04-15]., fot.
Błąd w przypisach: Znacznik <ref> o nazwie „bip-pkd”, zdefiniowany w <references>, nie był użyty wcześniej w treści.
BŁĄD PRZYPISÓW

Błąd w przypisach: Znacznik <ref> o nazwie „KMP1993-0102-243”, zdefiniowany w <references>, nie był użyty wcześniej w treści.
BŁĄD PRZYPISÓW

Błąd w przypisach: Znacznik <ref> o nazwie „pke”, zdefiniowany w <references>, nie był użyty wcześniej w treści.
BŁĄD PRZYPISÓW

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Wandelt. Historia zakładów „Stomil”. „Kronika Miasta Poznania”. 4/1959. s. 55–63 (pol.). , fot.
  • Marek Przybylski. 20 lat Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Przemysłu Oponiarskiego „Stomil” w Poznaniu (1957-1977). „Kronika Miasta Poznania”. 3/1977. s. 31–46 (pol.). , fot.
  • Marek Przybylski. 30 lat Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Przemysłu Oponiarskiego „Stomil” w Poznaniu (1957-1987). „Kronika Miasta Poznania”. 2/1987. s. 5–22 (pol.). , fot.