Stopień Wodny Różanka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jaz Różanka poniżej Mostu Trzebnickiego

Stopień Wodny Różankastopień wodny we Wrocławiu położony na Głównej Drodze Wodnej prowadzącej przez miasto w ramach Odrzańskiej Drogi Wodnej. Stopień piętrzy wody największej z rzek przepływającej przez miasto – rzeki Odra. Zlokalizowany jest na jej ramieniu bocznym przepływającym poza centrum miasta. Obejmuje budowle piętrzące zlokalizowane w rejonie osiedla Różanka[a], na uregulowanym i przebudowanym ramieniu Odry: Starej Odrze; oraz na kanale wodnym: Kanale Różanka. W obrębie tego stopnia wodnego znajdują się takie budowle hydrotechniczne jak Jaz Różanka i Śluza Różanka[1][2].

Elementy stopnia[edytuj | edytuj kod]

Most Osobowicki, po lewej, poniżej mostu, budynki maszynowni i sterowni śluzy

Stopień ten składa się z dwóch podstawowych elementów hydrotechnicznych, a także budynków oraz obiektów pomocniczych i towarzyszących[2]. Podstawowymi elementami tego stopnia są[b]:

Oprócz podstawowych obiektów piętrzących stopnia, wybudowano także elementy pomocnicze i towarzyszące, tj. budynki i budowle związane z obsługą stopnia i administracją[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Stara Odra i Kanał Różanka podczas wezbrania
budynek sterowni jazu i kładka

Obecny kształt Stopnia Wodnego Różanka jest wynikiem realizacji inwestycji, polegającej na budowie nowej drogi wodnej oraz nowego systemu zabezpieczenia przeciwpowodziowego miasta. Inwestycja prowadzona była w latach 1913-1917[c]. Droga wodna prowadząca przez ten stopień wodny stanowi obwodnicę miasta na Odrzańskiej Drodze Wodnej. Jej parametry żeglugowe są znacznie lepsze od dróg wodnych prowadzących przez Szlak Wielkiej Żeglugi (Miejski Szlak Żeglugowy) oraz Śródmiejski Węzeł Wodny[1][2][3].

Historia Stopnia Wodnego Różanka[2]
lata obiekt wydarzenie, rodzaj robót
1914 Jaz Różanka budowa jazu kozłowo-iglicowego
1916 Śluza Różanka budowa
1917 Śluza Różanka budowa maszynowni
1918 Śluza Różanka budowa sterowni
1948 Śluza Różanka rozpoczęcie eksploatacji po naprawach niewielkich zniszczeń wojennych
1981 Jaz Różanka przebudowa na jaz sektorowy
1994 Śluza Różanka wymiana zamknięcia górnego – segmentu

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

W okresie powojennym, w Polsce, ukształtowało się odpowiednie nazewnictwo w odniesieniu do obiektów stopnia oraz dla obiektów towarzyszących i kanałów wodnych. Nazwy stosowane w odniesieniu do tych obiektów wywodzą się od nazwy osiedla Różanka, które położone jest na północnym brzegu Kanału Różanka. Dla śluzy stosuje się nazwę zgodną z nazwą stopnia wodnego: Śluza Różanka; a dla jazu: Jaz Różanka. Ponieważ współcześnie istniejące obiekty stopnia powstały w czasie, gdy Wrocław przynależał do Niemiec, miały również one wcześniej swoje nazwy niemieckie.

Nazwy współczesne i historyczne
nazwa obecna inna nazwa nazwa niemiecka foto
Jaz Różanka Wrocław 2010-08-01 139 - Stara Odra, Jaz Różanka (w tle po lewej Most Osobowicki Północny).jpg
Śluza Różanka Rosentaler Schleusse[2] Wrocław 2010-08-01 032 - Śluza Różanka (głowa górna).jpg
Kanał Różanka Kanał Żeglugowy, Nawigacyjny[d] Wrocław 2010-08-01 117 - Kanał Różanka (początek), Stara Odra.jpg

Lokalizacja stopnia[edytuj | edytuj kod]

Stopnień ten obejmuje budowle piętrzące umiejscowione w dwóch ciekach wodnych: ramieniu bocznym rzeki Odra: na tzw. Starej Odrze; oraz na kanale wodnym, tzw. Kanale Różanka. Oba główne elementy stopnia nie są zlokalizowane w jednym przekroju rzeki lecz w dwu różnych lokalizacjach: wyżej względem biegu rzeki położony jest jaz, niżej śluza. Powyżej jazu przebiegają Mosty Trzebnickie, a poniżej jazu i równocześnie powyżej śluzy Mosty Osobowickie[1][2].

Rozmieszczenie budowli stopnia[1][2]
element stopnia km biegu kierunek brzeg przyczółek, ramię kanał elementy pomocnicze, towarzyszące
Jaz Różanka 5,15 Starej Odry południowy lewy grobla rozdzielająca Starą Odrę i Kanał Miejski, za nim osiedle Kleczków budynek sterowni, kładka, przepławka dla ryb
Stara Odra
północny prawy grobla rozdzielająca Kanał Różanka i Starą Odrę
Śluza Różanka 253,30 km Odry; 9,0 km Głównej Drogi Wodnej południowy lewy budynki: maszynowni, sterowni, administracyjny
Kanał Różanka
północny prawy Różanka

Miejsce w układzie funkcjonalnym[edytuj | edytuj kod]

Wrocław położony jest nad skanalizowanym odcinkiem rzeki Odra[4][5], co oznacza, że Stopień Wodny Różanka jest jednym z całego ciągu stopi utrzymujących wymagany poziom wody na rzece. Poprzednim stopniem wodnym jest Stopień Wodny Zacisze, a równolegle (równorzędnie w układzie funkcjonalnym) do tego stopnia, w Śródmiejskim Węźle Wodnym znajduje się Mieszczański Stopień Wodny, oraz częściowo na Miejskiej Drodze Wodnej, Stopień Wodny Psie Pole, tzn. Śluza Miejska. Inny element tego stopnia, Jaz Psie Pole, jest poprzednim stopniem dla Jazu Różanka. Następnym stopniem zgodnie z biegiem rzeki jest Stopień Wodny Rędzin[1].

Szlak prowadzący przez Stopień Wodny Różanka jest drogą wodną w rozumieniu odpowiednich przepisów prawa, tj. rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie śródlądowych dróg wodnych – wykaz śródlądowych dróg wodnych; ta droga wodna została ujęta w wykazie śródlądowych dróg wodnych stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia[6].

Obiekty podstawowe[edytuj | edytuj kod]

Obiekty podstawowe stopnia to obiekty utrzymujące odpowiedni, założony poziom piętrzenia na stopniu oraz realizujące inne, konkretne funkcje, do których dana budowla jest przeznaczona. Spad na stopniu dla normalnego poziomu piętrzenia wynosi: 2,3 m[1][2].

Obiekty podstawowe Mieszczańskiego Stopnia Wodnego
nazwa ramię, kanał rodzaj data powstania podstawowe dane
Jaz Różanka[1][2] Stara Odra jaz 1914 (1981) 3 przęsła po 25,0 m; zamknięcia: sektorowe
Śluza Różanka[1][2] Kanał Różanka śluza wodna 1916 wymiary: 193,0 x 9,6 m; zamknięcia: górne – segmentowe, dole - wrota wsporne

Pozostałe obiekty[edytuj | edytuj kod]

Przy śluzie powstały budynki położone przy ul. Osobowickiej 2. Są to budynki maszynowi i sterowni, oraz budynek administracyjny stopnia. Oba budynki są murowane, z czterospadowym dachem krytym dachówką. W rzucie poziomym mają kształty prostokąta. Są to budynki dwukondygnacyjne (jedno piętrowe). Budynek administracyjny, to budynek jednokondygnacyjny (parterowy), z tzw. muru pruskiego. Przy jazie, na prawym przyczółku powstał budynek sterowni do którego prowadzi kładka jazowa z Mostu Trzebnickiego. W lewym przyczółku jazu wybudowano przepławkę dla ryb[2][7][8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. od którego pochodzi nazwa stopnia wodnego, a także jazu i śluzy
  2. wymienione począwszy od lewego, południowego brzegu rzeki Starej Odry, tj. grobli rozdzielającej Starą Odrę i Kanał Miejski, w którym piętrzenie utrzymywane jest przez Stopień Wodny Psie Pole, do prawego, północnego brzegu Kanału Różanka
  3. tzw. II kanalizacja Odry, zrealizowana w latach 1913-1917
  4. część autorów różnych publikacji traktuje ten kanał jak część Kanału Żeglugowego, gdyż został wybudowany w ramach jednej inwestycji z początku XX wieku, w ramach jednego szlaku żeglugowego, jednakże kanały te nie stanowią jednej całości, gdyż szlak żeglugowy częściowo przebiega Starą Odrą

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j Zespół autorski: dr inż. kpt. ż.ś. Jacek Trojanowski - kierownik pracy, dr kpt. ż.ś. Krzysztof Woś, dr inż. Anna Galor, dr inż. Bogusz Wiśnicki, mgr inż. Marcin Breitsprecher: mapa: Odrzańska Droga Wodna – Odra skanalizowana i kanał Gliwicki, Źródło: Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu (pol.). W: Analiza potrzeb inwestycyjnych w zakresie żeglugi śródlądowej na rzece Odrze w latach 2007-2013 [on-line]. AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE, INSTYTUT INŻYNIERII TRANSPORTU, 2006. s. 56. [dostęp 2010-02-06].
  2. a b c d e f g h i j k l m n Trasa turystyczna "Budowle hydrotechniczne Wrocławskiego Węzła Wodnego" (pol.). Fundacja Otwartego Muzeum Techniki, 2007. s. 39. [dostęp 2010-02-10].
  3. Budowle hydrotechniczne Wrocławskiego Węzła Wodnego (pol.). www.wroclaw.pl. [dostęp 2010-02-10].
  4. Wiesław Depczyński, Andrzej Szamowski: Budowle i zbiorniki wodne. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, 1997, seria: Inżynieria Środowiska. ISBN 83-87012-66-1. (pol.)
  5. Zbigniew Szling, Jan Winter: Drogi wodne śródlądowe. Wrocław: Wydawnictwo Politechniki Wrocławskiej, 1988, seria: skrypt budownictwo. (pol.)
  6. Dz.U. z 2019 r. poz. 1208
  7. Śluza Różanka (pol.). Wratislaviae Amici. [dostęp 2010-02-10].
  8. Jaz Różanka (pol.). Wratislaviae Amici. [dostęp 2010-02-10].