Stowarzyszenie Memoriał

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stowarzyszenie Memoriał (ros. Общество Мемориал) – rosyjskie stowarzyszenie[1] powstałe formalnie 26–28 stycznia 1989 roku, zajmujące się badaniami historycznymi i propagowaniem wiedzy o ofiarach represji radzieckich, w tym w okresie stalinowskim, a także ochroną praw człowieka w krajach byłego ZSRR.

Przewodniczącym Stowarzyszenia jest Jan Raczynski[2], a wiceprzewodniczącymi Nikita Pietrow i Konstantin Morozow[3]. Przy Stowarzyszeniu działa muzeum „Sztuka i życie Gułagu” (ros. Музей «Творчество и быт ГУЛАГа»), którego dyrektorem jest Nikita Ochotin[4]. Funkcję koordynatora Komisji Polskiej Stowarzyszenia pełni Aleksandr Gurjanow.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Stowarzyszenie Memoriał ma własne archiwum i bibliotekę, gromadzące dane i literaturę na tematy związane w represjami w czasach ZSRR. Organizuje wystawy i konferencje im poświęcone, wydaje także publikacje książkowe i nieregularne czasopisma. Istotną częścią działalności Memoriału są studia nad polskimi ofiarami represji, w tym zbrodni katyńskiej. W tym celu działa Komisja Polska Stowarzyszenia Memoriał, której koordynatorem jest Aleksandr Gurjanow. Memoriał ściśle współpracuje z Ośrodkiem Karta od 1992 roku tworząc Indeks Represjonowanych, który jest całościową imienną dokumentacją losów obywateli polskich represjonowanych przez organa władzy sowieckiej w latach 1939–56. Zweryfikowane dane publikowane są w postaci tomów obejmujących ofiary różnych kategorii represji. Do tej pory przygotowano piętnaście tomów[5].

Drugim kierunkiem prac Memoriału jest monitoring praw człowieka w krajach byłego ZSRR. W praktyce zajmuje się głównie prawami człowieka w Rosji.

Działa głównie na terenie Rosji, ale ma też oddziały w takich państwach jak: Białoruś (koordynatorem białoruskiego oddziału Memoriału jest historyk Ihar Kuzniacou), Ukraina, Kazachstan, Łotwa, Gruzja, Niemcy. W obręb Memoriału wchodzą, częściowo autonomiczne, organizacje lokalne, jak np. organizacja Sowiest z Kotłasu[6], którą kieruje Irina Dubrowina[7].

Rosyjscy członkowie Komisji Polskiej stowarzyszenia Memoriał są pierwszymi obywatelami byłego Związku Radzieckiego, którzy oficjalnie wyrazili ubolewanie z powodu cierpień doznanych przez obywateli polskich z winy Stalina a także jako nieliczni obywatele byłego ZSRR przyznali winę Związku Radzieckiego w kontekście zbrodni i zesłań dokonanych na polskich ofiarach w tym kobietach i dzieciach.

W 1994 roku Stowarzyszenie podpisało umowę o współpracy z Ośrodkiem Karta.

Historia powstania[edytuj | edytuj kod]

Początkiem Memoriału było powstanie w 1987 roku w Moskwie nieformalnej grupy osób chcącej doprowadzić do budowy w Moskwie centrum pamięci ofiar stalinowskich represji, obejmującego muzeum, archiwum i bibliotekę. Początkowo zajmowała się ona głównie organizowaniem ogólnoradzieckiej akcji zbierania podpisów pod petycją do władz, w tym też czasie powstały liczne grupy memorialne w innych miastach ZSRR. W 1988 roku postanowiono rozpocząć własne działania zmierzające do zbierania i archiwizacji dokumentów dotyczących zesłań i uwięzień w ZSRR. Oficjalnie stowarzyszenie Memoriał zarejestrowano w 1989 roku. 29 stycznia 1989 roku odbyła się konferencja założycielska Ogólnokrajowego Stowarzyszenia Historyczno-Oświatowego „Memoriał”. Inicjatorami powołania stowarzyszenia byli m.in. Andriej Sacharow, Jewgienij Jewtuszenko i Andriej Wozniesienski. Od tego roku Memoriał podjął działania monitorujące i nagłaśniające aktualny stan praw człowieka w państwach byłego ZSRR, nasilone zwłaszcza po 1991 roku.

8 kwietnia 2008 roku Rada Polskiej Fundacji Katyńskiej nadała Stowarzyszeniu Medal Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej[8].

Wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

W 2004 roku Stowarzyszenie Memoriał zostało nagrodzone nagrodą Right Livelihood Award, w 2008 roku Medalem Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej[9], w 2009 roku Nagrodą Sacharowa[10], w 2010 roku Odznaką honorową „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka”[11][12], a w 2012 roku nagrodą Kustosza Pamięci Narodowej[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stowarzyszenie „Memoriał” | Rzecznik Praw Obywatelskich. rpo.gov.pl. [dostęp 2019-01-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-27)].
  2. Мемориал - Правление Международного Мемориала, memo.ru [dostęp 2018-04-16] (ang.).
  3. Московский „Мемориал”. memo.ru. [dostęp 6 czerwca 2011].
  4. Музей «Творчество и быт ГУЛАГа» (ros.). memo.ru. [dostęp 21 lipca 2011].
  5. Spis tomów: XV tomów Indeksu Represjonowanych.
  6. Struktura Memoriału [1]
  7. Strona Sowiesti na stronie Memoriału [2]
  8. Pierwsze nadanie Medalu Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej 8 kwietnia 2008 r., [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 24), Warszawa 2008, s. 253–255
  9. Lista osób, którym Rada Polskiej Fundacji Katyńskiej nadała w 2008 r. Medal Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 24), Warszawa 2009, str. 254–255
  10. Memorial, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  11. Honorowa Odznaka „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka” dla Olega Zakirowowa. rebis.com.pl, 10 marca 2010. [dostęp 8 lipca 2010].
  12. Lista osób odznaczonych odznaką honorową „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka”. rpo.gov.pl. [dostęp 8 lipca 2010].
  13. Stowarzyszenie Memoriał. ipn.gov.pl. [dostęp 30 maja 2012].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]