Straż Ludowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Straż Ludowa – formacja ochotnicza zorganizowana w Wielkopolsce jesienią 1918 dla ochrony ludności polskiej przed atakami ze strony żywiołu niemieckiego. Utworzenie Straży Ludowej miało znaczący wpływ na przebieg powstania wielkopolskiego.

Pierwsze oddziały Straży, początkowo nazywanej Obywatelską, zaczęto tworzyć jeszcze w październiku 1918 r. W dniu 17 października 1918 r. odbyło się w Poznaniu tajne spotkanie "mężów zaufania" z Poznania, Gniezna, Inowrocławia, Kościana, Obornik i Szamotuł. Na nim powołano do życia konspiracyjną 9 osobową Komendę Tymczasową Straży Obywatelskiej, na której czele stanął Julian Bolesław Lange, działacz Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". Komenda ujawniła swoje istnienie, wraz z ujawnionym Komitetem Obywatelskim w dniu 10 listopada. Początkowo Straż funkcjonowała tylko w Poznaniu. Z czasem, na skutek apeli Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej zaczęto tworzyć Straże także w innych miejscowościach. Około 20 listopada pojawia się określenie Straży Ludowej.

Nie stanowiła zwartej, jednolitej formacji dla całej prowincji, a raczej lokalne struktury zapewniające bezpieczeństwo i porządek publiczny na terenie swego działania. Zwłaszcza tam, gdzie pruscy żandarmi porzucali swoje posterunki. Rezolucję w sprawie tworzenia oddziałów Straży Ludowej w każdej miejscowości podjął obradujący w Poznaniu w dniach 3-5 grudnia Polski Sejm Dzielnicowy. W jej wykonaniu kilka dni później ukazały się "Wytyczne dla Straży ludowych" autorstwa Wydziału Bezpieczeństwa Publicznego NRL. Określały one podstawowe zadanie Straży jako utrzymanie ładu, porządku i bezpieczeństwa publicznego. W jej szeregi mieli wstępować ochotnicy w wieku 18-50 lat, rekrutujący się spośród starszych wiekiem żołnierzy, członkowie towarzystw sokolich, bractw strzeleckich oraz skauci. Członków Straży obowiązywał rygor wojskowy. Nadzór nad jej działalnością spoczywał na powiatowych radach ludowych. Zasady te zostały powtórzone w rozporządzeniu Komisariatu NRL wydane 6 lutego 1919 r. W tym czasie jednak Straż Ludowa straciła już charakter formacji policyjnej, stając się formacja wojskową podległą Dowództwu Głównemu Wojsk Polskich w Wielkopolsce. Z dniem 30 maja 1919 r. dekretem Komisariatu NRL została przekształcona w Obronę Krajową, paramilitarną organizację przygotowująca niepoborowych i zwolnionych ze służby do walki czynnej oraz krzewiącą nastroje patriotyczne.

Bibliografia[edytuj]

  • Czubiński A., Grot Z., Miśkiewicz B.,Powstanie Wielkopolskie 1918-1919. Zarys dziejów, Warszawa - Poznań 1988.
  • Dziennik Polskiego Sejmu Dzielnicowego w Poznaniu, w grudniu 1918 r., red. M. Wierzbiński, Poznań 1918.
  • Dziennik Urzędowy Ministerstwa b. Dzielnicy Pruskiej, Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.
  • Lange J., Organizacja Straży i jej udział w Powstaniu Wielkopolskim [w:] Powstanie Wielkopolskie 1918-1919. Wybór źródeł, red. A. Czubiński, B. Polak, Poznań 1983.
  • Tygodnik Urzędowy Naczelnej Rady Ludowej, Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu.
  • Wskazówki dla Straży ludowych, Wielkopolskie Muzeum Walk Niepodległościowych w Poznaniu, sygn. A 1201.
  • Źródła do dziejów powstań śląskich, oprac. H. Zieliński, Wrocław - Warszawa - Kraków 1963.