Strefa okupowana

Strefa okupowana (fr. Zone occupée, niem. Besetztes Gebiet) – obszar Państwa Francuskiego utworzony w wyniku rozejmu w Compiègne 22 czerwca 1940, który znajdował się pod realną okupacją wojsk niemieckich. Linia demarkacyjna oddzielała ją od strefy wolnej. Po zajęciu przez Niemców także strefy wolnej w listopadzie 1942 strefę okupowaną nazwano strefą północną (fr. zone Nord).

Geneza strefy okupowanej

Główny artykuł: Rozejm w Compiègne (1940).

Porozumienie o zawieszeniu broni z 22 czerwca 1940 roku, będące wynikiem przegranej przez Francję kampanii obronnej, zawarte na polanie Rethondes w lesie Compiègne pomiędzy przedstawicielem III Rzeszy, feldmarszałkiem Wilhelmem Keitelem, a przedstawicielem rządu francuskiego marszałka Philippe’a Pétaina, generałem Charlesem Huntzigerem, stanowiło w artykule 2:

W celu zabezpieczenia interesów Rzeszy Niemieckiej, terytorium francuskie położone na północ i zachód od linii wyznaczonej na załączonej mapie zostanie zajęte przez wojska niemieckie^[1]

Linia dzieląca terytorium francuskie na dwie strefy została wyznaczona na załączonej mapie:

[…] zaczyna się na wschodzie od granicy francusko-szwajcarskiej, w pobliżu Genewy, a następnie przebiega przez miasta Dole, Paray-le-Monial i Bourges, do około dwudziestu kilometrów na wschód od Tours. Stamtąd przebiega dwadzieścia kilometrów na wschód od linii kolejowej Tours – Angoulême – Libourne, a dalej, przez Mont-de-Marsan i Orthez, aż do granicy z Hiszpanią^[1]

Ta linia dzieląca terytorium francuskie weszła w życie 25 czerwca 1940 roku^[2].

Całe terytorium Francji metropolitarnej jak i kolonie znajdowały się pod władzą reżimu Vichy pod wodzą marszałka Pétaina. Suwerenność francuska sprawowana była nad całym terytorium, łącznie ze strefą okupowaną (z wyjątkiem Alzacji i Mozeli). Jednakże w obrębie strefy okupowanej Konwencja o zawieszeniu broni, w artykule 3^[1], stanowi, że Niemcy korzystają z praw okupanta:

Na okupowanych terenach Francji Rzesza Niemiecka korzysta ze wszystkich praw okupanta. Rząd francuski zobowiązuje się do zapewnienia wszelkimi środkami regulacji dotyczących korzystania z tych praw i ich wdrażania przy wsparciu administracji francuskiej. Rząd francuski natychmiast zaprosi wszystkie francuskie władze i służby administracyjne na okupowanym terytorium do przestrzegania rozporządzeń niemieckich władz wojskowych i do właściwej współpracy z nimi^[1]

Podział terytorialny

Od końca lipca 1940 roku region Alzacji-Mozeli został de facto zaanektowany przez III Rzeszę z naruszeniem porozumienia rozejmowego i pomimo protestów rządu Vichy^[3]. Tysiące mieszkańców zostało wysiedlonych do strefy nieokupowanej^[a]. Mozela została przyłączona do okręgu Saar-Palatynat, przemianowanego na Gau Westmark. Alzacja została przyłączona do Gau Baden-Elsaß.
Obszary na północy i północnym wschodzie Francji zostały uznane za „niedostępne” dla powracających uchodźców, ponieważ były przeznaczone do osiedlenia przez niemieckich osadników: region Nord-Pas-de-Calais został przyłączony do niemieckiego dowództwa w Brukseli, a regiony na wschód od linii od Charleville-Mézières – Saint-Dizier – Dole zostały ogłoszone „strefami zastrzeżonymi”, ponieważ miały być przeznaczone do przyszłego utworzenia zgermanizowanego „Pays Thiois” w wyniku polityki masowej kolonizacji.
W 1941 roku całe wybrzeże kanału La Manche i Atlantyku również zostało uznane za „zakazane”; była to 10-kilometrowa strefa przybrzeżna Wału Atlantyckiego.

Galeria

Niemiecki posterunek kontrolny na linii demarkacyjnej, 1941
Łapanka francuskich cywilów w Le Faouët w Bretanii, lipiec 1944
Niemieccy żołnierze rozmawiają z Francuzkami przy Moulin Rouge, czerwiec 1940
Niemiecka orkiestra wojskowa w Bordeaux, 1942
Karki żywnościowe dla ludności francuskiej, lipiec 1944

Uwagi

↑ Biuletyn informacyjny z 15 stycznia 1941 roku, opublikowany przez Dyrekcję Służb Rozejmowych w Sekretariacie Wojennym, podaje, że 57 289 Mozelczyków (co odpowiadało 2/5 ludności departamentu) zostało deportowanych między 11 a 21 listopada 1940 roku, a 10 490 Alzatczyków (z doliny Wogezów) między 4 a 20 grudnia 1940 roku. Ostrzeżeni kilka godzin wcześniej, mogli zabrać jedynie 2000 franków w gotówce i 50 kg bagażu. Mając do wyboru deportację do Francji lub do Polski, wybrali Francję. Ich miejsce zajęli Volksdeutsche z Besarabii i mieszkańcy Palatynatu.

Przypisy

↑ ^a ^b ^c ^d La convention d'armistice. l'Université de Perpignan. [dostęp 2025-09-25]. (fr.).
↑ « La ligne de démarcation », Collection « Mémoire et Citoyenneté », no 7. Ministère de la Défense. [dostęp 2025-09-25]. (fr.).
↑ L'annexion déguisée. W: Eberhard Jäckel: La France dans l’Europe de Hitler. d'Alfred Grosser (przedm.), Denise Meunier (tłum.), Fayard (red.). Les grandes études contemporaines, 1968, s. 123–124. (fr.).

[4] Biuletyn informacyjny z 15 stycznia 1941 roku, opublikowany przez Dyrekcję Służb Rozejmowych w Sekretariacie Wojennym, podaje, że 57 289 Mozelczyków (co odpowiadało 2/5 ludności departamentu) zostało deportowanych między 11 a 21 listopada 1940 roku, a 10 490 Alzatczyków (z doliny Wogezów) między 4 a 20 grudnia 1940 roku. Ostrzeżeni kilka godzin wcześniej, mogli zabrać jedynie 2000 franków w gotówce i 50 kg bagażu. Mając do wyboru deportację do Francji lub do Polski, wybrali Francję. Ich miejsce zajęli Volksdeutsche z Besarabii i mieszkańcy Palatynatu.

[univ-perp-1] La convention d'armistice. l'Université de Perpignan. [dostęp 2025-09-25]. (fr.).

[2] « La ligne de démarcation », Collection « Mémoire et Citoyenneté », no 7. Ministère de la Défense. [dostęp 2025-09-25]. (fr.).

[3] L'annexion déguisée. W: Eberhard Jäckel: La France dans l’Europe de Hitler. d'Alfred Grosser (przedm.), Denise Meunier (tłum.), Fayard (red.). Les grandes études contemporaines, 1968, s. 123–124. (fr.).

[1]

[2]

[3]

[a]