Stryj (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stryj
Стрий
Ilustracja
Widok z lotu ptaka na miasto
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Lviv Oblast.png lwowski
Burmistrz Maksym Biłyk
Powierzchnia 16,95 km²
Wysokość 296 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

60 112
3546 os./km²
Nr kierunkowy +380 3245
Kod pocztowy 82419
Tablice rejestracyjne (UA) BC
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Stryj
Stryj
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Stryj
Stryj
Ziemia 49°15′N 23°51′E/49,250000 23,850000
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina
Herb Stryja w XVIII w.
Stryj, pocztówka z 1915
Zamek w Stryju

Stryj (ukr. Стрий, węg. Sztrij) – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, nad rzeką Stryj; siedziba administracyjna rejonu stryjskiego. Duży węzeł kolejowy, ośrodek przemysłu materiałów budowlanych, maszynowego, drzewnego i spożywczego.

Nazwa[edytuj]

Najprawdopodobniej miasto wzięło swą nazwę od rzeki Stryj, która jest prawym dopływem Dniestru. Oczywiście nazwa rzeki jest starsza od miasta, które zostało założone później. Nazwa rzeki Stryj jest starodawną nazwą, która znaczy strumień, struga, strumyk. Dawne nazwy: Stryg, Stry, Stryj, Strig, Strigenses, Stryi, Strey, Striig, Strya, Sthryensis, Sthrya, Stryei, Stri. Nazwa ma etymologię praindoeuropejską, w znaczeniu: niemiecki – stromm, perskistruth (rzeka), łotewskistraume, litewskisriatas, strautas[1].

Historia[edytuj]

  • Pierwsze wzmianki pochodzą z 1385 r. Odnotowano istnienie osady i świątyni chrześcijańskiej;
  • w 1403 r. został darowany przez Władysława Jagiełłę najmłodszemu bratu, księciu Świdrygielle;
  • w 1431 r. uzyskał lokację – prawa miejskie;
  • XV w. – w mieście zbierały się sądy grodzkie[2];
  • w 1460 król Kazimierz Jagiellończyk nadał miastu prawa magdeburskie. Miasto otrzymało liczne przywileje i ulgi: pozwolenie na doroczne jarmarki i sobotnie targi, połów ryb, wycinkę drzew w królewskich lasach, sprzedaż wina i piwa beczkowego w piwnicy pod ratuszem, budowę na rynku sukiennic;
  • Jako powiat był jednostką administracyjna w okresie I Rzeczypospolitej, Województwo ruskie od XV w. do 1772 r.;
  • dalszych przywilejów udzielił Zygmunt I Stary, a następnie król Zygmunt II August przyznając z dóbr królewskich łany pod uprawę pasz dla bydła;
  • król Stefan Batory zobowiązał kupców przywożących sól do zatrzymywania się w mieście na trzy dni, w 1576 r. nadał Żydom przywilej kupowania domów i zakładania sklepów. W połowie XVII w. istniały w Stryju liczne cechy: kupiecki, krawiecki, kuśnierski, tkacki, garncarski, kowalski, ślusarski, kołodziejski, piekarski, bednarski, słodowników, postrzygaczy i najliczniejszy szewski ze specjalnymi przywilejami nadanymi już w 1591 r. przez króla Zygmunta III Wazę;
  • korzyści z królewskich przywilejów często były niwelowane przez najazdy Tatarów, Kozaków, Turków, Wołochów, morowe powietrze, pożary czy zbrojne zatargi mieszczan ze szlachtą pobliskiego Zapłatyna. W uporaniu się z tymi klęskami pomógł król Jan Sobieski, sprawujący urząd stryjskiego starosty. Na długiej liście starostów widnieją: hetman Jan Tarnowski, hetman Stanisław Koniecpolski, Mikołaj Sieniawski, syn hetmana wielkiego koronnego, Stanisław Poniatowski, ojciec króla Stanisława Augusta, a kończy Kazimierz Poniatowski;
  • w 1772 w wyniku I rozbioru Polski miasto wchodzi w skład Cesarstwa Austriackiego;
  • 1872 – budowa pierwszej linii kolejowej;
  • 1880 – miasto liczyło: 12 625 mieszkańców, w tym Polaków 8081[3];
  • 1886 – wielki pożar w dniu 17 kwietnia zniszczył doszczętnie miasto (spłonęło 646 domów);
  • w dwudziestoleciu międzywojennym siedziba powiatu (w województwie stanisławowskim);
  • 11 września 1939 – w mieście zostało zorganizowane Dowództwo Grupy „Stryj”;
  • wrzesień 1939 – przejściowe opanowanie miasta Stryj podczas kampanii wrześniowej, w nocy z 12 na 13 września 1939 w wyniku antypolskiej dywersji przez grupy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów oraz ukraińskich mieszkańców miasta i okolic (Zajęcie Stryja przez Ukraińców w 1939 roku). Pierwsza okupacja sowiecka. Masowe aresztowania Polaków podejrzewanych o działalność patriotyczną;
  • 1940-1941 – masowe deportacje mieszkańców na Syberię i do Kazachstanu;
  • Na przełomie czerwca i lipca 1941 roku, po rozpoczęciu niemieckiej inwazji na ZSRR, NKWD dokonało masakry więźniów przetrzymywanych w więzieniu przy ul. Trybunalskiej. Od strzałów w tył głowy lub ciosów tępym narzędziem zginęło od stu do kilkuset osób. Połowę zamordowanych stanowili Polacy, drugą połowę Ukraińcy[4].
  • 1942 – utworzenie przez hitlerowców getta w którym uwięziono ok. 15 tys. Żydów z miasta i okolicy;
  • 1943 – likwidacja getta przez hitlerowców i ukraińskie oddziały pomocnicze. Zamordowano wówczas na miejscu lub wywieziono na miejsce kaźni w pobliskim Hołbutowie lub do obozu zagłady w Bełżcu wszystkich Żydów;
  • 5 sierpnia 1944 – zdobycie miasta przez Armię Czerwoną[5] i współdziałające z nią oddziały Armii Krajowej (akcja „Burza”).

W mieście znajduje się zbudowany z inicjatywy samorządowych władz ukraińskich pomnik Stepana Bandery[6].

W Stryju działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej[7].

Demografia[edytuj]

Religia[edytuj]

Dworzec kolejowy w Stryju

Od 1396 parafia w Stryju należała do diecezji przemyskiej (dwa lata wcześniej należała do archidiecezji halickiej). W 1594 parafia weszła w skład dekanatu w Samborze, a w 1787 przeszła do archidiecezji lwowskiej, do dekanatu halickiego. Na początku XIX w. Stryj był centrum dekanatu stryjskiego. Aktualnie oprócz miasta w skład dekanatu stryjskiego wchodzą parafie: Borysław, Brzozdowce, Chodorów, Drohobycz, Medenice, Mikołajów, Morszyn, Nowosielce, Rozdół, Skole, Słońsk, Sucha Dolina, Truskawiec, Wołoszcza, Żydaczów, Żurawno.

  • Kościół pw. Narodzenia Matki Bożej
    • 1396[8] – za założyciela kościoła pw. Narodzenia Matki Bożej uważa się Kazimierza Wielkiego
    • lata 20. XV w. – budowa murowanego kościoła
    • 1640 – po pożarze mieszczanie odbudowali kościół, większą od poprzedniej
    • 1722 – po kolejnym pożarze (zniszczony dach, wieża i dzwony) siłami mieszczan i proboszcza ks. Franciszka Rogaczewskiego świątynia została odremontowana
    • 1743 – wizytował parafię Wacław Hieronim Sierakowski, metropolita lwowski
    • 1827, październik – pożar znów zniszczył dach, wieżę i dzwony
    • 17 kwietnia 1886 – pożar całkowicie zniszczył świątynię, również obraz z głównego ołtarza Narodzenie Matki Bożej
    • 1891 – koniec odbudowy kościoła, której dokonał ks. Ludwik Ollender – dobudowano nową zakrystię, poszerzono główną nawę, zbudowano nową wieżę
    • 1894 – kościół poświęcił ks. Jan Puzyna, biskup pomocniczy archidiecezji lwowskiej
    • 1935 – abp Bolesław Twardowski koronował obraz Matki Bożej Stryjskiej z głównego ołtarza i poświęcił dzwony
    • po wojnie kościół był cały czas czynny. Przyjeżdżali do niego wierni m.in. ze Skolego, Truskawca, Drohobycza.
    • 8 września 1995 – świątynia była ogłoszona Sanktuarium Matki Bożej Wspomożycielki Ludzkich Nadziei
    • 26 czerwca 2001 – Jan Paweł II podczas swojej pielgrzymki na Ukrainę we Lwowie poświęcił koronę Matki Bożej Stryjskiej
    • 9 września 2001 – kard. Marian Jaworski koronował obraz Matki Bożej Stryjskiej
  • Kościół pw. Marii Magdaleny
    • XVI w. – został zbudowany kościół pw. Marii Magdaleny
    • 1687 – otrzymali ten kościół oo. Franciszkanie, którzy zbudowali przy kościele klasztor
    • 1787 – kasata józefińska, władze austriackie zamykają kościół i klasztor, w okresie późniejszym przekazali go grekokatolikom
    • 1945 – po wydarzeniach pseudosoboru lwowskiego cerkiew greckokatolicką zamknięto, a świątynię wkrótce przekazano Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej
    • 1990 – świątynię ponownie przekazano grekokatolikom
  • Kościół pw. św. Józefa (ss. Serafitek)
    • 1897 – siostry rozpoczynają swoja posługę w Stryju
    • 1907 – Józef Bilczewski, metropolita lwowski dokonał poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę kościoła pw. św. Józefa
    • 1910 – ukończenie budowy kościoła
    • 1946 – po wojnie kościół władze zamknęły; najpierw w nim był skład żelazny, później – meblowy
    • 1999 – kościół przekazany Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Autokefalicznej
  • Kaplica Najświętszej Marii Panny (XVII w.)

Sport[edytuj]

Przed wojną w Stryju działał klub piłkarski Pogoń Stryj.

Ludzie związani ze Stryjem[edytuj]

Honorowi obywatele
 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani ze Stryjem.

Pobliskie miejscowości[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Przypisy

  1. Ukrainian Portal – Miasto Stryi (ang.).
  2. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  3. Seweryn Przybylski, Kresy Wschodnie Rzeczypospolitej: opisy i obrazy przeszłości, po 1926 Lwów, s. 208.
  4. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej w czerwcu – lipcu 1941 roku. Materiały z sesji naukowej w 55. rocznicę ewakuacji więźniów NKWD w głąb ZSRR, Łódź 10 czerwca 1996 r. Warszawa: GKBZPNP-IPN, 1997, s. 137–138. ISBN 83-903356-6-2.
  5. ВОВ-60 – Сводки.
  6. Semper Fidelis, „Pismo Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich”, styczeń-luty 2006, s. 17.
  7. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.
  8. Źródła podają również rok 1395.
  9. Szematyzm na rok 1895. Lwów: 1895, s. 3.

Bibliografia[edytuj]

  • „Kresy Wschodnie – Stryj” opr. Adama Żarnowskiego

Linki zewnętrzne[edytuj]