Studencki Komitet Solidarności w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Upamiętnienie Studenckiego Komitetu Solidarności w Krakowie

Studencki Komitet Solidarności (SKS) – studencka grupa opozycyjna działająca w Krakowie w latach 70. XX wieku, pierwszy z sześciu SKS-ów powstałych w Polsce.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Bezpośrednią przyczyną powstania SKS była śmierć Stanisława Pyjasa, studenta polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, którego zwłoki zostały znalezione 7 maja 1977. Grupa przyjaciół i znajomych zmarłego zorganizowała po mszy pogrzebowej w dniu 15 maja 1977 manifestację (tzw. Czarny Marsz), w czasie której ogłoszono deklarację założycielską komitetu, którą sygnowało dziewięcioro studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego i studentka Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie: Lesław Maleszka (UJ, w rzeczywistości tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa), Andrzej Balcerek (UJ), Liliana Batko (UJ), Elżbieta Majewska (UJ), Małgorzata Gątkiewicz (UJ), Bogusław Sonik (UJ), Józef Ruszar (UJ), Joanna Barczyk (ASP), Wiesław Bek (UJ) i Bronisław Wildstein (UJ)[1][2][3]. W kolejnych dniach deklarację poparło ok. dwóch tysięcy studentów krakowskich uczelni[4][5][6]. Większość z założycieli i pierwszych współpracowników SKS znało się już z wcześniejszej działalności opozycyjnej, wspierającej przede wszystkim Komitet Obrony Robotników. Młodzież ta tworzyła dwa kręgi środowiskowe - jeden, nazywany niekiedy anarchistycznym, tworzyli przede wszystkim studenci polonistyki i filozofii UJ, wśród których do bardziej znanych należeli Bronisław Wildstein i Lesław Maleszka, drugi gromadził się w Duszpasterstwie Akademickim Beczka wokół o. Jana Andrzeja Kłoczowskiego, należeli do niego m.in. Liliana Batko, Bogusław Sonik i Józef Ruszar[7][8].

Działalność[edytuj | edytuj kod]

SKS prowadził działalność jawnie, podając do publicznej wiadomości nazwiska i adresy swoich przedstawicieli (tzw. rzeczników)[9]. Prowadził m.in. bibliotekę wydawnictw podziemnych[10][11], zorganizował akcję przeciwko zakazowi wypożyczania w Bibliotece UJ wydawnictw emigracyjnych[12][13], uczestniczył w druku wydawnictw podziemnych[14], wydawał własne pisma Indeks (o charakterze ogólnopolskim) i Sygnał[15][16], wspierał niezależne inicjatywy edukacyjne, w tym Towarzystwo Kursów Naukowych[17][18] oraz powstanie Krakowskiej Oficyny Studentów KOS[19][20], inspirował powstanie Studenckich Komitetów Solidarności w innych miastach (Warszawie, Gdańsku, Poznaniu, Wrocławiu i Szczecinie)[21]. W 1980 członkowie SKS zaangażowali się w tworzenie struktur NSZZ „Solidarność” i Niezależnego Zrzeszenia Studentów, a sam SKS przestał istnieć[22][23].

Ludzie SKS[edytuj | edytuj kod]

SKS reprezentowany był przez tzw. rzeczników, którymi mogli być tylko studenci[24].

Rzecznicy w poszczególnych latach:

Wśród innych znanych członków i współpracowników SKS byli m.in. także: Iwona Galińska, Bogdan Klich, Tomasz Schoen, Anna Szwed, Tomasz Mianowicz, Krystyna Czerni, Wojciech Sikora, Jan Polkowski, Paweł Kłoczowski, Jacek Rakowiecki, Zdobysław Milewski, Janusz Pierzchała, Marian Banaś[27][28].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Szarek 2007 ↓, s. 63-78.
  2. Skowrońska 2012 ↓, s. 39-47.
  3. Roliński 2003 ↓, s. 34-35.
  4. Szarek 2007 ↓, s. 175-186.
  5. Skowrońska 2012 ↓, s. 21.
  6. Roliński 2003 ↓, s. 35-40.
  7. Szarek 2007 ↓, s. 21-31, 47-62.
  8. Skowrońska 2012 ↓, s. 7-19.
  9. Skowrońska 2012 ↓, s. 61-64.
  10. Szarek 2007 ↓, s. 97-99.
  11. Skowrońska 2012 ↓, s. 69-70.
  12. Szarek 2007 ↓, s. 99-103.
  13. Skowrońska 2012 ↓, s. 73-77.
  14. Skowrońska 2012 ↓, s. 79-83.
  15. Szarek 2007 ↓, s. 117-124.
  16. Skowrońska 2012 ↓, s. 85-88.
  17. Szarek 2007 ↓, s. 103-109.
  18. Skowrońska 2012 ↓, s. 91-96.
  19. Szarek 2007 ↓, s. 124-131.
  20. a b Skowrońska 2012 ↓, s. 99.
  21. Skowrońska 2012 ↓, s. 169-177.
  22. Szarek 2007 ↓, s. 157-174.
  23. Skowrońska 2012 ↓, s. 179-182.
  24. Skowrońska 2012 ↓, s. 22-23.
  25. Skowrońska 2012 ↓, s. 23.
  26. Skowrońska 2012 ↓, s. 140.
  27. Szarek 2007 ↓, s. 174.
  28. Roliński 2003 ↓, s. 860-869.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jarosław Szarek: Czarne juwenalia. Opowieść o Studenckim Komitecie Solidarności. Kraków: Znak, 2007. ISBN 978-83-240-0841-4.
  • Małgorzata Skowrońska: Studenci kontra system. Studencki Komitet Solidarności (1977-1980). Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2012. ISBN 978-83-63631-14-7.
  • Adam Roliński (wybór i oprac.): Opozycja małopolska w dokumentach 1976-1980. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-440-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]