Styl szwajcarski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Styl szwajcarski (inaczej: alpejski, tyrolski, uzdrowiskowy) – styl architektury regionalnej, powstały na obszarze Szwajcarii i spopularyzowany w II połowie XIX w. w kurortach uzdrowiskowych krajów Europy Środkowej.

Geneza nazwy[edytuj | edytuj kod]

Styl architektoniczny jest nazywany szwajcarskim, ze względu na fakt, iż kantony szwajcarskie wcześniej od innych regionów wykształciły architekturę nawiązującą do architektury alpejskich górali, a nazwa tyrolski wiąże się z faktem, iż region Tyrolu był głównym źródłem inspiracji dla architektów. Oba obszary leżą w zasięgu Alp, stąd mowa również o stylu alpejskim[1]. Styl bywa nazywany również uzdrowiskowym, ze względu na jego popularność w kurortach uzdrowiskowych[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Popularyzacja stylu szwajcarskiego miała swój początek w 1852 r. Został wtedy ogłoszony konkurs na prace nt. narodowej, szwajcarskiej architektury. Część z nadesłanych prac opierała się o szwajcarską architekturę ludową. Swoje prace nawiązujące do architektury wiejskiej przedstawili wówczas: Ernst Gladbach, Carl de Graffenried i Ludwig von Stürler(niem.), którzy swoje prace przedstawili w formie wzorników, zawierających komentarze. W tym okresie styl alpejski ulegał już popularyzacji poza Szwajcarią. Obiekty będące przedstawicielami tego stylu, występujące poza regionem jego pochodzenia powstawały w latach 20. XIX w. zarówno w Niemczech wg projektu Karla Friedricha Schinkela jak i w Anglii wg projektu Petera Fredericka Robinsona. Kolejnymi kamieniami milowymi dla rozprzestrzeniania się stylu tyrolskiego były wystawy światowe w latach: 1867, 1873, 1878 i 1900 r.[3] Popularyzacja stylu skutkowała zatraceniem jego autentyzmu niemniej wpłynęła na jego uniwersalność oraz kosmopolityzm[4].

Charakterystyka stylu[edytuj | edytuj kod]

Budownictwo w stylu tyrolskim obejmowało głównie wielokondygnacyjne wille i pensjonaty. Z zewnątrz obiekty te miały liczne tarasy, loggie i balkony, pozwalające na spędzanie czasu na leżakach i korzystaniu z kąpieli słonecznych. Fasady budynków, w tym m.in. werandy, balustrady schodów, obramowania okien i drzwi zdobiono bogatą dekoracją snycerską – wycinanymi w drewnie geometrycznymi lub roślinnymi zdobieniami. Budownictwo w stylu szwajcarskim charakteryzuje się, ze względu na nachylenie terenu, w którym posadowione były budynki, wysoką, kamienną podmurówką. Pozostała część budynku wykonywana była z drewna, zazwyczaj w konstrukcji zrębowej. Zarówno na frontowej ścianie szczytowej jak i na ścianach bocznych sytuowane były balkony, choć te niekiedy obejmowały jedynie fragmenty zabudowań przeznaczone na część mieszkalną[5]. Dachy w stylu szwajcarskim zwykle są dwuspadowe o nachyleniu połaci od 14° do 17° i mają duże okapy. Połacie dachowe kryte są dranicami, konstrukcja zadaszenia zaś była opierana jest na krokwiach. Zarówno krokwie jak i płatwie mają zdobione zakończenia. Czasami szczyty budynków szalowane są deskami. Wraz z ewolucją stylu realizowano dachy z dachówką ceramiczną[5].

Styl szwajcarski w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Styl szwajcarski w Polsce występuje przede wszystkim w miejscowościach o charakterze sanatoryjnym i uzdrowiskowym. Wśród miejscowości, w których architektura w stylu szwajcarskim wpłynęła na kształtowanie się zabudowy, są miejscowości takie jak: Nałęczów, Krynica-Zdrój, Polanica-Zdrój, Międzygórze. Wille w stylistyce szwajcarskiej mają również swoich przedstawicieli w Konstancinie, Otwocku, Podkowie Leśnej i Sopocie[5]. Początkowo pojawił się on w wersji wernakularnej w regionie Kotliny Jeleniogórskiej, m.in. jako część rezydencji letniej Fryderyka Wilhelma III w Mysłakowicach[1]. Z czasem spopularyzował się wraz z rozwojem turystyki masowej w latach 80. XIX w.[5][1], pojawiał się głównie w obiektach pensjonatów, hoteli oraz schronisk[1]. Styl szwajcarski stał się obiektem ataku środowiska zakopiańskiego, którego głównym przedstawicielem był Stanisław Witkiewicz. Spopularyzował on, jako wyraz polskiego patriotyzmu, styl zakopiański, inspirowany budownictwem podhalańskim[1]. W kontrze wobec stylu alpejskiego powstało założone w 1901 r. towarzystwo Polska Sztuka Stosowana[2]. Styl zakopiański ostatecznie wyparł styl szwajcarski z Podhala, nadając regionowi indywidualną tożsamość[1]. W Polsce styl tyrolski ewoluował w świdermajer[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f JÓZEF TARNOWSKI, STYL ALPEJSKI W ŚRODKOWEJ EUROPIE I POLSKA. KONTRAKCJA WOBEC NIEGO – STYL ZAKOPIAŃSKI, „Estetyka i Krytyka”, 25, 2012.
  2. a b Giełdoń-Paszek, A., Drewno a sprawa polska: wykorzystanie drewna w poszukiwaniu polskiego stylu narodowego, „Studia Artystyczne”, 2015, nr 3, s. 131-138.
  3. Radosław Bomba, Jarosław Szewczyk – Regionalizm w teorii i praktyce architektonicznej – Czasopismo Naukowe „Kultura i Historia” [dostęp 2021-07-28] (pol.).
  4. Wojciechowski A., Elementy sztuki ludowej w polskim przemyśle artystycznym XIX i XX wieku. W: „Studia z Historii Sztuki Polskiej II.” (red.) K. Piwocki. Zakł. Narod. im. Ossolińskich Wrocław, 1953
  5. a b c d Dachy w szwajcarskim stylu, dachy.info.pl [dostęp 2021-07-28] (pol.).
  6. Majewski J., 1986. W poszukiwaniu stylu narodowego. „Zesz. Arch. Pol. SARP.” 6, 1-4.