Substancje zubożające warstwę ozonową

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Substancje zubożające warstwę ozonową – określenie odnoszące się do chemicznych związków organicznych zubożających warstwę ozonową, głównie pochodnych metanu i etanu, zawierających w swym składzie atomy chloru, chloru i fluoru lub bromu i fluoru.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazewnictwo substancji zubożających warstwę ozonową na przykładzie CFC-113

Ze względu na zasięg globalny umowy, niezbędne było jak największe uproszczenie procesu wprowadzania w życie odpowiednich mechanizmów. W związku ze skomplikowanymi nazwami chemicznymi tych substancji, których stosowanie byłoby niewygodne w wielu oficjalnych dokumentach i oznaczeniach, oraz faktem że nie wszyscy zainteresowani i zobligowani do ich przestrzegana mieli na co dzień styczność z chemią, wprowadzono uproszczony system nazewnictwa. Związki chemiczne pogrupowano na 4 podzbiory, a te z kolei na 9 grup:

  1. podstawowe CFC (11, 12, 113, 114, 115) – chlorofluorowęglowodory,
  2. halony,
  3. pozostałe CFC (13 – 217),
  4. tetrachlorek węgla
  5. 1,1,1-trichloroetan,
  6. HCFC – wodorochlorofluorowęglowodory
  7. HBFC – wodorobromofluorowęglowodory
  8. bromochlorometan
  9. bromometan (bromek metylu).

Z czasem przyjęło się stosowanie do niektórych związków litery R zamiast HCFC lub CFC, np. zamiast CFC-113 zaczęto stosować R-113, zamiast HCFC-22 – R-22.

Znakowanie[edytuj | edytuj kod]

Rozporządzenie 2037/2000 z dnia 29 czerwca 2000[1] w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową z późniejszymi zmianami w roku 2001, oraz Rozporządzenie z dnia 16 sierpnia 2004[2] o substancjach zubożających warstwę ozonową określają warunki znakowania substancji kontrolowanych oraz produktów i urządzeń zawierających takie substancje.

Oznakowanie powinno zawierać:

  • napis „niebezpieczne dla warstwy ozonowej”

oraz informacje o:

  • chemicznej nazwie substancji kontrolowanej
  • wzorze chemicznym substancji kontrolowanej
  • jej nazwie handlowej
  • w przypadku gdy substancja wchodząca w skład produktu jest mieszaniną substancji kontrolowanych – jej skład w procentach wagowych
  • sposobie użytkowania, który w jak najmniejszych stopniu zagraża środowisku.

Odzysk, recykling, utylizacja[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska[3] urządzenia i instalacje zawierające kontrolowane substancje zubożające warstwę ozonową stają się odpadem w chwili gdy posiadacz się ich pozbywa, zamierza się ich pozbyć lub do ich pozbycia jest obowiązany. W związku z tym takie urządzenie lub instalacja staje się odpadem w chwili zmiany jego właściciela. Urządzenia takie można użytkować do ich tzw. śmierci technicznej. Możliwa jest dalsza sprzedaż takich urządzeń, pod warunkiem, że zostało one opróżnione z substancji kontrolowanej (dotyczy to również substancji kontrolowanych zawartych w piance poliuretanowej). Należy jednak zauważyć, że po sprzedaży urządzenie takie może zostać ponownie napełnione tylko substancją alternatywną. Jeżeli chodzi o same substancje kontrolowane odzyskane z urządzeń i instalacji to nie muszą one zostać jednoznacznie uznane za odpad. Substancje z grupy HCFC mogą być ponownie wykorzystane do serwisowania istniejących urządzeń do 2015, w ten sposób poddane recyklingowi, natomiast substancje z grupy CFC zgodnie z rozporządzeniem 2037/2000 mogą zostać ponownie wprowadzone do obrotu, jeżeli:

  • przeznaczone są do unieszkodliwienia na obszarze Wspólnoty Unii Europejskiej
  • są stosowane jako substraty lub czynniki ułatwiające procesy chemiczne
  • są używane do celów zamówień objętych pozwoleniami w odniesieniu do nieodzownego zużycia przez użytkowników
  • są stosowane czasowo w sytuacjach wyjątkowych, dopuszczalnych zgodnie z przepisami rozporządzenia 2037/2000

w przeciwnym razie muszą być unieszkodliwione poprzez przekazanie podmiotowi zajmującemu się przywracaniem substancjom kontrolowanym właściwości użytkowych i wprowadzeniem do ponownego obrotu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Arkadiusz Dzierżanowski: Substancje zubożające warstwę ozonową, praktyczne stosowanie przepisów prawnych, COCH Centralny Ośrodek Chłodnictwa, Wydanie I, Kraków 2005. ​ISBN 83-922373-0-7​.