Sudan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
جمهورية السودان
Republic of the Sudan

Republika Sudanu
Flaga Sudanu
Godło Sudanu
Flaga Sudanu Godło Sudanu
Hymn:
Nahnu Djundulla Djundulwatan
Położenie Sudanu
Język urzędowy arabski, angielski[1]
Stolica Chartum
Ustrój polityczny republika autorytarna
Głowa państwa prezydent
Omar al-Baszir
Szef rządu prezydent
Omar al-Baszir
Powierzchnia
 • całkowita
16. na świecie
1 886 068 km²
Liczba ludności (2008)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
40. na świecie
30 890 000[2]
16,4 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

70,13 mld[3] USD
2040[3] USD
PKB (PSN) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

90,46 mld[3] USD
2631[3] USD
Jednostka monetarna funt sudański (SDG)
Niepodległość od Egiptu i Wielkiej Brytanii
1 stycznia 1956
Secesja (2011): Sudan Południowy
Religia dominująca islam - sunnizm
Strefa czasowa UTC +3
Kod ISO 3166 SD
Domena internetowa .sd
Kod samochodowy SUD
Kod samolotowy ST
Kod telefoniczny +249
Mapa Sudanu

Sudan, oficjalnie Republika Sudanu – państwo, położone w północno-wschodniej części Afryki nad Morzem Czerwonym. Do 9 lipca 2011 roku był największym państwem w Afryce. Po secesji południowej części spadł na trzecie miejsce, ustępując miejsca Algierii i DRK.

Informacje podstawowe[edytuj]

Sudan graniczy z siedmioma państwami


Długość wybrzeża: 853 km
Najniższy punkt: Morze Czerwone 0 m n.p.m.
Najwyższy punkt: Deriba Caldera 3042 m n.p.m.
Grupy etniczne: Arabowie, Fulbe, Zaghawa, Bedża i inni.
Religie: sunnici, katolicy (głównie w Chartumie), animiści, protestanci, prawosławie rozproszone w całej Nubii nad Nilem
Języki: arabski (urzędowy), nubijski, Ta Bedawie, języki nilotyckie, języki nilo-hamityckie, języki sudańskie, angielski (urzędowy)
Podział administracyjny: 16 prowincji (wilajetów)
PKB: 2100 USD na mieszkańca (szacunek za 2005 rok)

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Geografia Sudanu.

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Sudanu.

Pierwsi ludzie zamieszkiwali współczesny Sudan w IV-V tysiącleciu p.n.e. W starożytnośći na obszarze Sudanu północnego funkcjonował kraj Kusz, który był celem ataków ludów koczowników z Sudanu południowego oraz Egiptu. Na początku II tysiąclecia p.n.e. Nubia na północy Sudanu została podbita przez Egipt. Panowanie egipskie na obszarze Nubii przetrwało do około 1000 p.n.e. i wywarło duży wpływ na kulturę miejscowej ludności. Na początku I tysiąclecia p.n.e. utworzone zostało niezależne królestwo Kusz ze stolicą w mieście Napata a następnie w Meroe. Królestwo zostało podbite w IV wieku n.e. przez etiopskie Aksum[4].

Od VI wieku ruszył proces chrystianizacji kraju. Utworzone zostały chrześcijańskie państwa Mukurra i Alwa, które przetrwały do XIII-XV wieku. Od VII wieku prowadzona była kolonizacja arabska z obszarów egipskich. Kolonizacja przyczyniła się do prawie całkowitego wyparcia chrześcijaństwa przez islam w przeciągu XV-XVI wieku. W XVI wieku utworzone zostały liczne państwa, utrzymujące się głównie z handlu niewolnikami. Wśród takowych tworów znalazły się między innymi sułtanaty Kordofan, Dar Fur, Sennar. Południe kraju zamieszkiwali Niloci. W latach 1820-21 północny i środkowy Sudan opanowała armia osmańskiego namiestnika Egiptu, Muhammada Alego. Opór przeciwko rządom osmańskim do 1874 roku stawiał Dar Fur. Rządy osmańskie wiązały się z masowym wywozem niewolników, upadkiem gospodarki i wyludnieniem kraju. W latach 60. rozpoczęła się kolonialna dominacja Wielkiej Brytanii. Brytyjczycy okupowali kraj pod pretekstem zwalczania handlu niewolnikami (zdelegalizowanego w 1863 roku). W latach 1881-85 trwało antyegipskie i antybrytyjskie powstanie na czele którego stanął Mahdi z Sudanu. W 1885 roku mahdyści utworzyli państwo z siedzibą w Omdurmanie. Następcą Mahdiego został Abdullahi który proklamował świętą wojnę przeciwko sąsiadom. Mahdyści w trakcie wojny pokonali sąsiednią Etiopię, ich sukcesy zatrzymała dopiero brytyjsko-egipska kampania wojskowa zakończona sukcesem w 1899 roku. Po klęsce mahdystów Sudan formalnie stał się egipsko-brytyjskim kondominium, faktyczna władza należała jednak do Brytyjczyków. Władze kondominium podzieliły Sudan pod względem administracyjny na część północną (islamską) i południową (ludność czarnoskórą i częściowo chrześcijańską) co sprzyjało utrzymaniu się istniejącym antagonizmów wewnętrznym. W 1951 roku Egipt zerwał układ z Wielką Brytanią a Faruk I ogłosił się królem Sudanu[4].

 Osobny artykuł: I wojna domowa w Sudanie.

W 1956 roku proklamowana została niepodległa Republika Sudanu. Od początku niepodległość głównym problemem Sudanu pozostawały antagonizmy między północą a południem. Wzajemna niechęć doprowadziła do wybuchu I wojny domowej. W 1958 roku doszło do zamachu stanu w wyniku którego do władzy doszła junta wojskowa Ibrahima Abbuda. Reżim funkcjonował do 1964 roku. W 1966 roku południe wszczęło zbrojne powstanie. W 1969 roku miał miejsce kolejny wojskowy pucz. Władzę objął generał Dżafar Muhammad an-Numajri. Junta w 1972 roku doprowadziła do zawarcia porozumienia pokojowego z separatystami. W 1973 roku wojskowi nadali nową konstytucję która nadała autonomię trzem prowincjom południowym i wprowadzała system monopartyjny (rządzącą formacją był Sudański Związek Socjalistyczny). W przeciągu lat 70. miały miejsce częste demonstracje i próby zamachów stanu. W 1983 roku na południu utworzona została separatystyczna Ludowa Armia Wyzwolenia Sudanu. Rebelia przerodziła się w II wojnę domową. Przyczyną wybuchu konfliktu było wprowadzenie w kraju prawa opartego na szariacie. W 1985 roku rządy generała an-Numajriego zakończył kolejny zamach stanu. Nowa junta wprowadziła system wielopartyjny i rządy Rady Najwyższej. W 1988 roku władze Sudanu próbowały porozumienie z separatystami co nie udało się ze względu na sprzeciw ze strony fundamentalistów islamskich[4].

W 1989 roku władzę objęła Rada Dowództwa Rewolucji Ocalenia Narodowego. Faktycznym dyktatorem kraju stał się Omar al-Baszir. W 1993 roku Rada została rozwiązana a al-Baszir został powołany na prezydenta. Od tamtej pory urzędujący prezydent i Kongres Narodowy regularnie fałszują wybory i przedłużają swoje rządy. Od 1999 roku w kraju obowiązuje stan wyjątkowy. W roku 2005 zawarto pokój z południem, znosząc obowiązywanie w nim szariatu i zgadzając się na referendum niepodległościowe w roku 2011, w efekcie którego Południe 9 lipca 2011 ogłosiło niepodległość[4]. Stosunki z Sudanem Południowym układały się niepomyślnie, a przyczyną konfliktu, była nieuregulowana granica wzdłuż pól roponośnych. W związku z tym dochodziło do walk granicznych, a 11 kwietnia 2012, Sudan ogłosił stan wojny z Sudanem Południowym. Od roku 2003 rząd sudański musi zmagać się z konfliktem w Darfurze, gdzie doszło do walk pomiędzy arabskimi koczownikami i murzyńskimi rolnikami, przy czym al-Baszir zdecydował się popierać tych pierwszych.

Gospodarka[edytuj]

Rynek wielbłądów

Sudan jest krajem rolniczym. Od początku lat 20. XX w. najważniejszą rośliną eksportową była bawełna. W latach 70. zaczęto zwiększać areał upraw na obszarach nienawadnianych, głównie sorgo. Zmniejszono zaś produkcję bawełny. Susze, spadek cen produktów na rynku światowym i niestabilna sytuacja lat 80. spowodowały kryzys i wstrzymanie reform. Od 1997 roku reformy są wprowadzane pod ścisłym nadzorem MFW.

  • Wskaźniki gospodarcze: (2014)[5]
    • PKB: ok. 160,2 mld $
    • PKB na 1 mieszkańca: 4,3 tys. $
    • Tempo wzrostu gospodarczego: 3,6%
    • Inflacja: 36,9%
    • Stopa bezrobocia: 13.6%

Przemysł i górnictwo[edytuj]

Bogactwa naturalne
Uważa się, że Sudan ma duże zasoby naturalne, ale nigdy nie zostały one zbadane, więc potencjał kraju w tej dziedzinie jest nieznany. Niewielkie ilości azbestu, chromitu, miki, marmuru, gipsu, gazu ziemnego, złota i manganu są eksploatowane komercyjnie.

W latach siedemdziesiątych odkryto złoża ropy naftowej. W 1999 rozpoczął się eksport tego surowca, co sprawiło, że w kraju po raz pierwszy od uzyskania niepodległości miał miejsce dodatni bilans handlowy.

Główne ośrodki przemysłowe: Chartum, kompleks Kinan, kompleks Giad

Rolnictwo[edytuj]

Podstawą gospodarki jest rolnictwo, które zatrudnia 80% siły roboczej i wytwarza 39% PKB.

Uprawy
Sorgo, pszenica, bawełna, len, sezam, orzeszki ziemne, trzcina cukrowa, guma arabska, tapioka, mango, banany, pataty.

Hodowla
Wielbłądy, owce, kozy, bydło

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Religia[edytuj]

Meczet w Chartumie
Religie Sudanu w 2005 r.
Religia procent
islam sunnicki
  
65,0
katolicyzm
  
11,9
animizm
  
10,6
protestantyzm
  
10,4
prawosławie
  
1,0
Religie Sudanu w 2011 r.
Religia procent
islam sunnicki
  
95,5
chrześcijaństwo
  
3,5
animizm
  
1,0

Różnice w składzie procentowym wynikają z faktu, że w 2011 r. nastąpiła secesja Sudanu Południowego.

 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Sudanie.

Handel[edytuj]

Handel zagraniczny
Sudan jest głównie importerem artykułów przemysłowych, maszyn, produktów chemicznych i lekarstw. Eksportuje głównie ropę naftową (80%), sezam (6%), bawełnę (3%), orzeszki ziemne, gumę arabską, żywy inwentarz, według danych z 2008, do Chińskiej Republiki Ludowej (48%), Japonii (32.2%) i Indonezji (5.3%). Importuje przede wszystkim żywność (zwłaszcza pszenicę), sprzęt używany do transportu i rafinerii, artykuły chemiczne, lekarstwa, odzież, według danych z 2008, głównie z Chińskiej Republiki Ludowej (20.3%), Arabii Saudyjskiej (8.5%), Zjednoczonych Emiratów Arabskich (6.3%), Egiptu (5.6%), Indii (5.1%), Włoch (4.1%).

Obroty handlu:

  • Eksport: 3,4 mld (2005)
  • Import: 3,3 mld (2005)

Transport[edytuj]

Linie kolejowe w Sudanie i Sudanie Południowym

Kolej[edytuj]

 Osobny artykuł: Kolej w Sudanie.

Długość wszystkich linii: 5063 km
Linie główne o rozstawie szyn 1067 mm: 4347 km
Linie rolnicze o rozstawie szyn 610 mm: 716 km

Inne[edytuj]

  • długość dróg utwardzonych: 4320 km (2005)
  • ropociągi: 2365 km (2005)
  • gazociągi: 156 km (2005)
  • główne porty lotnicze: Chartum, Port Sudan
  • główne porty morskie: Port Sudan

Podział administracyjny[edytuj]

Chartum

Sudan jest podzielony na 18 prowincji (zwanych także wilajetami lub stanami) i 86 dystryktów. Stany to:

Siły zbrojne[edytuj]

 Osobny artykuł: Siły Zbrojne Sudanu.

Sudan dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[6]. Uzbrojenie sił lądowych Sudanu składało się w 2014 roku z: 360 czołgów, 400 opancerzonych pojazdów bojowych, 20 dział samobieżnych, 780 zestawów artylerii holowanej oraz 20 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[6]. Marynarka wojenna Sudanu dysponowała w 2014 roku 18 okrętami obrony przybrzeża[6]. Sudańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 38 myśliwców, 48 samolotów transportowych, 6 samolotów szkolno-bojowych, 68 śmigłowców oraz 36 śmigłowców szturmowych[6].

Wojska sudańskie w 2014 roku liczyły 109,5 tys. żołnierzy zawodowych oraz 102,5 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) sudańskie siły zbrojne stanowią 79. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 2,5 mld dolarów (USD)[6].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko sudańskie.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. The Interim National Constitution of the Republic of Sudan (ang.). mpil.de. [dostęp 16 marca 2013].
  2. w ówczesnej części północnej, odpowiadającej Sudanowi po podziale; za Andrew Heavens: Southerners dismiss Sudan pre-poll census count (ang.). Reuters, 2009-05-21. [dostęp 2012-09-29].
  3. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  4. a b c d Sudan. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  5. The World Factbook by CIA
  6. a b c d e Sudan (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-01].

Linki zewnętrzne[edytuj]