Sudan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
جمهورية السودان
Republic of the Sudan

Republika Sudanu
Flaga Sudanu
Godło Sudanu
Flaga Sudanu Godło Sudanu
Hymn: Nahnu Djundulla Djundulwatan
Położenie Sudanu
Język urzędowy arabski, angielski[1]
Stolica Chartum
Ustrój polityczny republika autorytarna
Głowa państwa prezydent
Omar al-Baszir
Szef rządu prezydent
Omar al-Baszir
Powierzchnia
 • całkowita
16. na świecie
1 886 068 km²
Liczba ludności (2008)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
40. na świecie
30 890 000[2]
16,4 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

70,13 mld[3] USD
2040[3] USD
PKB (PSN) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

90,46 mld[3] USD
2631[3] USD
Jednostka monetarna funt sudański (SDG)
Niepodległość od Egipt Egiptu i Wielka Brytania Wielkiej Brytanii
1 stycznia 1956
Secesja (2011):  Sudan Południowy
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +3
Kod ISO 3166 SD
Domena internetowa .sd
Kod samochodowy SUD
Kod samolotowy ST
Kod telefoniczny +249
Mapa Sudanu

Sudan, oficjalnie Republika Sudanu – państwo, położone w północno-wschodniej części Afryki nad Morzem Czerwonym. Do 9 lipca 2011 roku, był największym państwem w Afryce. Po secesji południowej części, spadł na trzecie miejsce ustępując miejsca Algierii i DRK.

Informacje podstawowe[edytuj | edytuj kod]

Sudan graniczy z siedmioma państwami


Długość wybrzeża: 853 km
Najniższy punkt: Morze Czerwone 0 m n.p.m.
Najwyższy punkt: Deriba Caldera 3042 m n.p.m.
Grupy etniczne: Arabowie, Fulbe, Zaghawa, Bedża i inni.
Religie: sunnici, katolicy (głównie w Chartumie), animiści, protestanci, prawosławie rozproszone w całej Nubii nad Nilem
Języki: arabski (urzędowy), nubijski, Ta Bedawie, języki nilotyckie, języki nilo-hamityckie, języki sudańskie, angielski (urzędowy)
Podział administracyjny: 16 prowincji (wilajetów)
PKB: 2100 USD na mieszkańca (szacunek za 2005 rok)

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Sudanu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Sudanu.

Na terytorium dzisiejszego Sudanu istniały jedne z najstarszych kultur w Afryce - państwo Kerma (XXV wiek p.n.e. - 1500 p.n.e.), Napata (950 p.n.e. - 300 p.n.e.), Meroe (IV wiek p.n.e.- IV wiek n.e.). W V-VI wieku w Sudanie pojawiło się chrześcijaństwo. Zostało wyparte przez islam dopiero w XIV wieku. Arabowie utworzyli w Sudanie dwa sułtanaty: Fung na wschodzie i Darfur na zachodzie. W XVI wieku znalazły się one pod dominacją osmańską. W XIX wieku kontrolę nad Sudanem sprawowali Egipcjanie, którzy swoim wicekrólem w Sudanie wyznaczyli brytyjskiego generała Charles'a Gordona. Gdy w roku 1882 w Egipcie pojawili się Brytyjczycy bardzo szybko zainteresowali się też Sudanem. Ich postępy w tym kraju przyhamowało znacząco powstanie mahdystów (1881-1898). Po jego stłumieniu i politycznym konflikcie z Francją Sudan stał się kondominium brytyjsko-egipskim.

 Osobny artykuł: I wojna domowa w Sudanie.

W roku 1948 kraj uzyskał autonomię, a pierwszego dnia 1956 roku niepodległość. Błyskawicznie doszło do konfliktu zbrojnego między zamieszkującą północną część kraju ludnością arabską i żyjącymi na południu ludami murzyńskimi. W roku 1969 w wyniku zamachu stanu zwanego rewolucją majową władzę przejął Dżafar Muhammad an-Numajri którego rządy czasowo zatrzymały konflikt wewnętrzny[4]. Przeprowadził szereg reform w duchu panarabskim i socjalistycznym[5]. Sudan w okresie an-Numajiriego zbliżył się politycznie do ZSRR, Libii i Egiptu[6]. W 1970 roku doszło do nieudanego zamach stanu zorganizowanego przez islamistów na czele z Sadiqem al-Mahdim i Partię Umma. W połowie 1970 roku rząd wprowadził szereg inicjatyw mających na celu rozwój rolnictwa i przemysłu w Sudanie, zaprosił zagraniczne firmy do poszukiwań w kraju ropy naftowej[7]. Po nieudanym komunistycznym zamachu stanu w roku 1971 an-Numajri zbliżył się do krajów zachodnich i zdelegalizował kilka komunistycznych związków zawodowych[8][9]. Po zamachu stanu oddalił się od ZSRR i zaczął otrzymywać broń z USA[10]. W 1976 roku tysiąc wyszkolonych przez Libię rebeliantów na czele z Sadiqem al-Mahdim, przekroczyło granicę w Ma'tan as-Sarra i przeprowadził nieudaną kampanię wojskową[11].

Stopniowo an-Numajriego odchodził od socjalizmu i zbliżył się do politycznego islamu co doprowadziło do wybuchu kolejnej wojny na południu kraju. Do walki z rządem sudańskim stanęła Ludowa Armia Wyzwolenia Sudanu. W roku 1989 wojskowy pucz wyniósł do władzy Omara al-Baszira[12], który ogłosił się prezydentem, i premierem. Ponadto rozwiązał parlament, wprowadził stan wyjątkowy i zdelegalizował partie polityczne. Politycznym zapleczem nowego rządu był islamski fundamentalizm. Dążąc do rozszerzenia muzułmańskiego fundamentalizmu na całą Afrykę i Bliski Wschód sudański rząd traktował wojnę z południem jako dżihad, a popieranie islamskiego terroryzmu doprowadziło do jego izolacji na na arenie międzynarodowej. Sudan zaczął się jednak cieszyć poparciem Chińskiej Republiki Ludowa, która pod koniec lat 90. rozpoczęła eksploatację jego złóż ropy naftowej. W tym samym okresie Omar al-Baszir zaczął dążyć do poprawy stosunków Sudanu z innymi państwami. Od roku 2003 rząd sudański musi zmagać się z konfliktem w Darfurze, gdzie doszło do walk pomiędzy arabskimi koczownikami i murzyńskimi rolnikami, przy czym al-Baszir zdecydował się popierać tych pierwszych. W 2011 roku doszło do podziału kraju na Sudan i Sudan Południowy.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Sudan jest krajem rolniczym. Od początku lat 20. XX w. najważniejszą rośliną eksportową była bawełna. W latach 70. zaczęto zwiększać areał upraw na obszarach nienawadnianych, głównie sorgo. Zmniejszono zaś produkcję bawełny. Susze, spadek cen produktów na rynku światowym i niestabilna sytuacja lat 80. spowodowały kryzys i wstrzymanie reform. Od 1997 roku reformy są wprowadzane pod ścisłym nadzorem MFW.

  • Wskaźniki gospodarcze: (2009)[13]
    • PKB: ok. 92, 52 mld $
    • PKB na 1 mieszkańca: 2,2 tys. $
    • Tempo wzrostu gospodarczego: 4,2%
    • Inflacja: 11,2%
    • Stopa bezrobocia: 18.7%

Przemysł i górnictwo[edytuj | edytuj kod]

Bogactwa naturalne
Uważa się, że Sudan ma duże zasoby naturalne, ale nigdy nie zostały one zbadane, więc potencjał kraju w tej dziedzinie jest nieznany. Niewielkie ilości azbestu, chromitu, miki, marmuru, gipsu, gazu ziemnego, złota i manganu są eksploatowane komercyjnie.

W latach siedemdziesiątych odkryto złoża ropy naftowej. W 1999 rozpoczął się eksport tego surowca, co sprawiło, że w kraju po raz pierwszy od uzyskania niepodległości miał miejsce dodatni bilans handlowy.

Główne ośrodki przemysłowe: Chartum, kompleks Kinan, kompleks Giad

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Podstawą gospodarki jest rolnictwo, które zatrudnia 80% siły roboczej i wytwarza 39% PKB.

Uprawy
Sorgo, pszenica, bawełna, len, sezam, orzeszki ziemne, trzcina cukrowa, guma arabska, tapioka, mango, banany, pataty.

Hodowla
Wielbłądy, owce, kozy, bydło

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Religie Sudanu w 2005 r.
Religia procent
islam sunnicki
  
65,0
katolicyzm
  
11,9
animizm
  
10,6
protestantyzm
  
10,4
prawosławie
  
1,0
Religie Sudanu w 2011 r.
Religia procent
islam sunnicki
  
95,5
chrześcijaństwo
  
3,5
animizm
  
1,0

Różnice w składzie procentowym wynikają z faktu, że w 2011 r. nastąpiła secesja Sudanu Południowego.

 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Sudanie.

Handel[edytuj | edytuj kod]

Handel zagraniczny
Sudan jest głównie importerem artykułów przemysłowych, maszyn, produktów chemicznych i lekarstw. Eksportuje głównie ropę naftową (80%), sezam (6%), bawełnę (3%), orzeszki ziemne, gumę arabską, żywy inwentarz, według danych z 2008, do Chińskiej Republiki Ludowej (48%), Japonii (32.2%) i Indonezji (5.3%). Importuje przede wszystkim żywność (zwłaszcza pszenicę), sprzęt używany do transportu i rafinerii, artykuły chemiczne, lekarstwa, odzież, według danych z 2008, głównie z Chińskiej Republiki Ludowej (20.3%), Arabii Saudyjskiej (8.5%), Zjednoczonych Emiratów Arabskich (6.3%), Egiptu (5.6%), Indii (5.1%), Włoch (4.1%).

Obroty handlu:

  • Eksport: 3,4 mld (2005)
  • Import: 3,3 mld (2005)

Transport[edytuj | edytuj kod]

Linie kolejowe w Sudanie i Sudanie Południowym

Kolej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kolej w Sudanie.

Długość wszystkich linii: 5063 km
Linie główne o rozstawie szyn 1067 mm: 4347 km
Linie rolnicze o rozstawie szyn 610 mm: 716 km

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • długość dróg utwardzonych: 4320 km (2005)
  • ropociągi: 2365 km (2005)
  • gazociągi: 156 km (2005)
  • główne porty lotnicze: Chartum, Port Sudan
  • główne porty morskie: Port Sudan

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Sudan jest podzielony na 18 prowincji (zwanych także wilajetami lub stanami) i 86 dystryktów. Stany to:

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Siły Zbrojne Sudanu.

Sudan dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[14]. Uzbrojenie sił lądowych Sudanu składało się w 2014 roku z: 360 czołgów, 400 opancerzonych pojazdów bojowych, 20 dział samobieżnych, 780 zestawów artylerii holowanej oraz 20 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[14]. Marynarka wojenna Sudanu dysponowała w 2014 roku 18 okrętami obrony przybrzeża[14]. Sudańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 38 myśliwców, 48 samolotów transportowych, 6 samolotów szkolno-bojowych, 68 śmigłowców oraz 36 śmigłowców szturmowych[14].

Wojska sudańskie w 2014 roku liczyły 109,5 tys. żołnierzy zawodowych oraz 102,5 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) sudańskie siły zbrojne stanowią 79. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 2,5 mld dolarów (USD)[14].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko sudańskie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. The Interim National Constitution of the Republic of Sudan (ang.). mpil.de. [dostęp 16 marca 2013].
  2. w ówczesnej części północnej, odpowiadającej Sudanowi po podziale; za Andrew Heavens: Southerners dismiss Sudan pre-poll census count (ang.). Reuters, 2009-05-21. [dostęp 2012-09-29].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  4. Gaafar al-Nimeiry. [dostęp 18-05-2012].
  5. Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 167-170. ISBN 978-83-89899-58-3
  6. Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 167-170. ISBN 978-83-89899-58-3
  7. Diana Childress (2010). Omar Al-Bashir's Sudan. Twenty-First Century Books. s. 40. ISBN 0-8225-9096-4.
  8. Gaafar al-Nimeiry, a Sudan Leader With Shifting Politics, Dies at 79 (ang.). nytimes.com, 11 czerwca 2009. [dostęp 2013-08-04].
  9. Sudanese Communist Party Welcomes Coup against Morsi (ang.). sudan.net. [dostęp 2013-08-04].
  10. Dennis Hevesi (June 11, 2009). "Gaafar al-Nimeiry, a Sudan Leader With Shifting Politics, Dies at 79". The New York Times
  11. Burr, J. Millard and Robert O. Collins, Darfur: The Long Road to Disaster, Markus Wiener Publishers: Princeton, 2006, ISBN 1-55876-405-4, s. 111
  12. ; Kevin Shillington (ed.): Encyclopaedia of Arfican History. New York: Fitzroy Dearborn, 2005, ss. 1496 – 1501
  13. Human Development Report Office: ONZ Human Development Report 2010 (ang.). [dostęp 8 stycznia 2011].
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 Sudan (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]