Sudan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
جمهورية السودان
Republic of the Sudan

Republika Sudanu
Flaga Sudanu
Godło Sudanu
Flaga Sudanu Godło Sudanu
Hymn:
Nahnu Djundulla Djundulwatan
Położenie Sudanu
Język urzędowy arabski, angielski[1]
Stolica Chartum
Ustrój polityczny republika autorytarna
Głowa państwa prezydent Umar al-Baszir
Szef rządu prezydent Umar al-Baszir
Powierzchnia
 • całkowita
16. na świecie
1 886 068 km²
Liczba ludności (2008)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
40. na świecie
30 890 000[2]
16,4 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

70,13 mld[3] USD
2040[3] USD
PKB (PSN) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

90,46 mld[3] USD
2631[3] USD
Jednostka monetarna funt sudański (SDG)
Niepodległość od Egiptu i Wielkiej Brytanii
1 stycznia 1956
Secesja (2011): Sudan Południowy
Religia dominująca islam - sunnizm
Strefa czasowa UTC +3
Kod ISO 3166 SD
Domena internetowa .sd
Kod samochodowy SUD
Kod samolotowy ST
Kod telefoniczny +249
Mapa Sudanu

Sudan, oficjalnie Republika Sudanu – państwo, położone w północno-wschodniej części Afryki nad Morzem Czerwonym. Do 9 lipca 2011 roku był największym państwem w Afryce. Po secesji południowej części spadł na trzecie miejsce, ustępując miejsca Algierii i DRK.

Informacje podstawowe[edytuj]

Sudan graniczy z siedmioma państwami


Długość wybrzeża: 853 km
Najniższy punkt: Morze Czerwone 0 m n.p.m.
Najwyższy punkt: Deriba Caldera 3042 m n.p.m.
Grupy etniczne: Arabowie, Fulbe, Zaghawa, Bedża i inni.
Religie: sunnici, katolicy (głównie w Chartumie), animiści, protestanci, prawosławie rozproszone w całej Nubii nad Nilem
Języki: arabski (urzędowy), nubijski, Ta Bedawie, języki nilotyckie, języki nilo-hamityckie, języki sudańskie, angielski (urzędowy)
Podział administracyjny: 16 prowincji (wilajetów)
PKB: 2100 USD na mieszkańca (szacunek za 2005 rok)

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Geografia Sudanu.

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Sudanu.

Pierwsi ludzie zamieszkiwali współczesny Sudan w IV-V tysiącleciu p.n.e. W starożytnośći na obszarze Sudanu północnego funkcjonował kraj Kusz, który był celem ataków ludów koczowników z Sudanu południowego oraz Egiptu. Na początku II tysiąclecia p.n.e. Nubia na północy Sudanu została podbita przez Egipt. Panowanie egipskie na obszarze Nubii przetrwało do około 1000 p.n.e. i wywarło duży wpływ na kulturę miejscowej ludności. Na początku I tysiąclecia p.n.e. utworzone zostało niezależne królestwo Kusz ze stolicą w mieście Napata. Na przełomie VI i V wieku p.n.e władcy Kuszu, na prośbę części kapłanów egipskich zaatakowali Egipt i go sobie podporządkowali. Na blisko 100 lat Egipt i Kusz był pod panowaniem czarnych faraonów, którzy stworzyli 25 dynastię. Po blisko wieku panowania Czarnych Faraonów, zostali oni wyparci przez rodzimych Egipcjan na teren obecnego Sudanu.

Od VI wieku ruszył proces chrystianizacji kraju. Utworzone zostały chrześcijańskie państwa Mukurra i Alwa, które przetrwały do XIII-XV wieku. Od VII wieku prowadzona była kolonizacja arabska z obszarów egipskich. Kolonizacja przyczyniła się do prawie całkowitego wyparcia chrześcijaństwa przez islam w przeciągu XV-XVI wieku. W XVI wieku utworzone zostały liczne państwa, utrzymujące się głównie z handlu niewolnikami. Wśród takowych tworów znalazły się między innymi sułtanaty Kordofan, Dar Fur, Sennar. Południe kraju zamieszkiwali Niloci. W latach 1820-21 północny i środkowy Sudan opanowała armia osmańskiego namiestnika Egiptu, Muhammada Alego. Opór przeciwko rządom osmańskim do 1874 roku stawiał Dar Fur. Rządy osmańskie wiązały się z masowym wywozem niewolników, upadkiem gospodarki i wyludnieniem kraju. W latach 60. rozpoczęła się kolonialna dominacja Wielkiej Brytanii. Brytyjczycy okupowali kraj pod pretekstem zwalczania handlu niewolnikami (zdelegalizowanego w 1863 roku). W latach 1881-85 trwało antyegipskie i antybrytyjskie powstanie na czele którego stanął Mahdi z Sudanu. W 1885 roku mahdyści utworzyli państwo z siedzibą w Omdurmanie. Następcą Mahdiego został Abdullahi który proklamował świętą wojnę przeciwko sąsiadom. Mahdyści w trakcie wojny pokonali sąsiednią Etiopię, ich sukcesy zatrzymała dopiero brytyjsko-egipska kampania wojskowa zakończona sukcesem w 1899 roku. Po klęsce mahdystów Sudan formalnie stał się egipsko-brytyjskim kondominium, faktyczna władza należała jednak do Brytyjczyków. Władze kondominium podzieliły Sudan pod względem administracyjny na część północną (islamską) i południową (ludność czarnoskórą i częściowo chrześcijańską) co sprzyjało utrzymaniu się istniejącym antagonizmów wewnętrznym. W 1951 roku Egipt zerwał układ z Wielką Brytanią a Faruk I ogłosił się królem Sudanu[4].

 Osobny artykuł: I wojna domowa w Sudanie.

W 1956 roku proklamowana została niepodległa Republika Sudanu. Od początku niepodległość głównym problemem Sudanu pozostawały antagonizmy między północą a południem. Wzajemna niechęć doprowadziła do wybuchu I wojny domowej. W 1958 roku doszło do zamachu stanu w wyniku którego do władzy doszła junta wojskowa Ibrahima Abbuda. Reżim funkcjonował do 1964 roku. W 1966 roku południe wszczęło zbrojne powstanie. W 1969 roku miał miejsce kolejny wojskowy pucz. Władzę objął generał Dżafar Muhammad an-Numajri. Junta w 1972 roku doprowadziła do zawarcia porozumienia pokojowego z separatystami. W 1973 roku wojskowi nadali nową konstytucję która nadała autonomię trzem prowincjom południowym i wprowadzała system monopartyjny (rządzącą formacją był Sudański Związek Socjalistyczny). W przeciągu lat 70. miały miejsce częste demonstracje i próby zamachów stanu. W 1983 roku na południu utworzona została separatystyczna Ludowa Armia Wyzwolenia Sudanu. Rebelia przerodziła się w II wojnę domową. Przyczyną wybuchu konfliktu było wprowadzenie w kraju prawa opartego na szariacie. W 1985 roku rządy generała an-Numajriego zakończył kolejny zamach stanu. Nowa junta wprowadziła system wielopartyjny i rządy Rady Najwyższej. W 1988 roku władze Sudanu próbowały porozumienie z separatystami co nie udało się ze względu na sprzeciw ze strony fundamentalistów islamskich[4].

W 1989 roku władzę objęła Rada Dowództwa Rewolucji Ocalenia Narodowego. Faktycznym dyktatorem kraju stał się Umar al-Baszir. W 1993 roku Rada została rozwiązana a al-Baszir został powołany na prezydenta. Od tamtej pory urzędujący prezydent i Kongres Narodowy regularnie fałszują wybory i przedłużają swoje rządy. Od 1999 roku w kraju obowiązuje stan wyjątkowy. W roku 2005 zawarto pokój z południem, znosząc obowiązywanie w nim szariatu i zgadzając się na referendum niepodległościowe w roku 2011, w efekcie którego Południe 9 lipca 2011 ogłosiło niepodległość[4]. Stosunki z Sudanem Południowym układały się niepomyślnie, a przyczyną konfliktu, była nieuregulowana granica wzdłuż pól roponośnych. W związku z tym dochodziło do walk granicznych, a 11 kwietnia 2012, Sudan ogłosił stan wojny z Sudanem Południowym. Od roku 2003 rząd sudański musi zmagać się z konfliktem w Darfurze, gdzie doszło do walk pomiędzy arabskimi koczownikami i murzyńskimi rolnikami, przy czym al-Baszir zdecydował się popierać tych pierwszych.

Gospodarka[edytuj]

Rynek wielbłądów

Sudan jest krajem rolniczym. Od początku lat 20. XX w. najważniejszą rośliną eksportową była bawełna. W latach 70. zaczęto zwiększać areał upraw na obszarach nienawadnianych, głównie sorgo. Zmniejszono zaś produkcję bawełny. Susze, spadek cen produktów na rynku światowym i niestabilna sytuacja lat 80. spowodowały kryzys i wstrzymanie reform. Od 1997 roku reformy są wprowadzane pod ścisłym nadzorem MFW.

  • Wskaźniki gospodarcze: (2014)[5]
    • PKB: ok. 160,2 mld $
    • PKB na 1 mieszkańca: 4,3 tys. $
    • Tempo wzrostu gospodarczego: 3,6%
    • Inflacja: 36,9%
    • Stopa bezrobocia: 13.6%

Przemysł i górnictwo[edytuj]

Bogactwa naturalne
Uważa się, że Sudan ma duże zasoby naturalne, ale nigdy nie zostały one zbadane, więc potencjał kraju w tej dziedzinie jest nieznany. Niewielkie ilości azbestu, chromitu, miki, marmuru, gipsu, gazu ziemnego, złota i manganu są eksploatowane komercyjnie.

W latach siedemdziesiątych odkryto złoża ropy naftowej. W 1999 rozpoczął się eksport tego surowca, co sprawiło, że w kraju po raz pierwszy od uzyskania niepodległości miał miejsce dodatni bilans handlowy.

Główne ośrodki przemysłowe: Chartum, kompleks Kinan, kompleks Giad

Rolnictwo[edytuj]

Podstawą gospodarki jest rolnictwo, które zatrudnia 80% siły roboczej i wytwarza 39% PKB.

Uprawy
Sorgo, pszenica, bawełna, len, sezam, orzeszki ziemne, trzcina cukrowa, guma arabska, tapioka, mango, banany, pataty.

Hodowla
Wielbłądy, owce, kozy, bydło

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Religia[edytuj]

Meczet w Chartumie
Religie Sudanu w 2005 r.
Religia procent
islam sunnicki
  
65,0
katolicyzm
  
11,9
animizm
  
10,6
protestantyzm
  
10,4
prawosławie
  
1,0
Religie Sudanu w 2011 r.
Religia procent
islam sunnicki
  
95,5
chrześcijaństwo
  
3,5
animizm
  
1,0

Różnice w składzie procentowym wynikają z faktu, że w 2011 r. nastąpiła secesja Sudanu Południowego.

 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Sudanie.

Handel[edytuj]

Handel zagraniczny
Sudan jest głównie importerem artykułów przemysłowych, maszyn, produktów chemicznych i lekarstw. Eksportuje głównie ropę naftową (80%), sezam (6%), bawełnę (3%), orzeszki ziemne, gumę arabską, żywy inwentarz, według danych z 2008, do Chińskiej Republiki Ludowej (48%), Japonii (32.2%) i Indonezji (5.3%). Importuje przede wszystkim żywność (zwłaszcza pszenicę), sprzęt używany do transportu i rafinerii, artykuły chemiczne, lekarstwa, odzież, według danych z 2008, głównie z Chińskiej Republiki Ludowej (20.3%), Arabii Saudyjskiej (8.5%), Zjednoczonych Emiratów Arabskich (6.3%), Egiptu (5.6%), Indii (5.1%), Włoch (4.1%).

Obroty handlu:

  • Eksport: 3,4 mld (2005)
  • Import: 3,3 mld (2005)

Transport[edytuj]

Linie kolejowe w Sudanie i Sudanie Południowym

Kolej[edytuj]

 Osobny artykuł: Kolej w Sudanie.

Długość wszystkich linii: 5063 km
Linie główne o rozstawie szyn 1067 mm: 4347 km
Linie rolnicze o rozstawie szyn 610 mm: 716 km

Inne[edytuj]

  • długość dróg utwardzonych: 4320 km (2005)
  • ropociągi: 2365 km (2005)
  • gazociągi: 156 km (2005)
  • główne porty lotnicze: Chartum, Port Sudan
  • główne porty morskie: Port Sudan

Podział administracyjny[edytuj]

Chartum

Sudan jest podzielony na 18 prowincji (zwanych także wilajetami lub stanami) i 86 dystryktów. Stany to:

Siły zbrojne[edytuj]

 Osobny artykuł: Siły Zbrojne Sudanu.

Sudan dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[6]. Uzbrojenie sił lądowych Sudanu składało się w 2014 roku z: 360 czołgów, 400 opancerzonych pojazdów bojowych, 20 dział samobieżnych, 780 zestawów artylerii holowanej oraz 20 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[6]. Marynarka wojenna Sudanu dysponowała w 2014 roku 18 okrętami obrony przybrzeża[6]. Sudańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 38 myśliwców, 48 samolotów transportowych, 6 samolotów szkolno-bojowych, 68 śmigłowców oraz 36 śmigłowców szturmowych[6].

Wojska sudańskie w 2014 roku liczyły 109,5 tys. żołnierzy zawodowych oraz 102,5 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) sudańskie siły zbrojne stanowią 79. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 2,5 mld dolarów (USD)[6].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko sudańskie.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. The Interim National Constitution of the Republic of Sudan (ang.). mpil.de. [dostęp 16 marca 2013].
  2. w ówczesnej części północnej, odpowiadającej Sudanowi po podziale; za Andrew Heavens: Southerners dismiss Sudan pre-poll census count (ang.). Reuters, 2009-05-21. [dostęp 2012-09-29].
  3. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  4. a b c Sudan. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  5. The World Factbook by CIA
  6. a b c d e Sudan (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-01].

Linki zewnętrzne[edytuj]