Sulechów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy Sulechowa miasta lubuskiego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Sulechów
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat zielonogórski
Gmina Sulechów
Data założenia XII wiek
Prawa miejskie XIII wiek[1]
Burmistrz Wojciech Sołtys
Powierzchnia 6,88 km²
Populacja (31.12.2018)
• liczba ludności
• gęstość

16 925[2]
2 460 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 68
Kod pocztowy 66-100
Tablice rejestracyjne FZI
Położenie na mapie gminy Sulechów
Mapa lokalizacyjna gminy Sulechów
Sulechów
Sulechów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sulechów
Sulechów
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Sulechów
Sulechów
Położenie na mapie powiatu zielonogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu zielonogórskiego
Sulechów
Sulechów
Ziemia52°04′42″N 15°37′13″E/52,078333 15,620278
TERC (TERYT) 0809064
SIMC 0988595
Urząd miejski
Plac Ratuszowy 6
66-100 Sulechów
Strona internetowa
BIP

Sulechów (tuż po wojnie Cylichów[3][4]; niem. Züllichau) – miasto w województwie lubuskim, w powiecie zielonogórskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sulechów. Wchodzi w skład Lubuskiego Trójmiasta.

Według danych na 31 grudnia 2018 w mieście zamieszkiwało 16 925 osób[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

W ujęciu historycznym Sulechów zaliczany jest do Dolnego Śląska. Od 1234 r. należał do księstwa głogowskiego. W 1482 r. – wraz z księstwem krośnieńskim – został przyłączony do Nowej Marchii. W latach 1815–1945 zlokalizowany był natomiast w granicach prowincji Brandenburgia, zaś od 1945 do dziś usytuowany jest na terytorium Polski. W latach 1945–1950 administracyjnie należał do województwa poznańskiego, w latach 1950–1975 – do "dużego" województwa zielonogórskiego, zaś w latach 1975–1998 – do "małego" województwa zielonogórskiego. Od 1 stycznia 1999 leży w województwie lubuskim.

Według danych z 1 stycznia 2019 powierzchnia miasta w granicach geodezyjnych wynosi 6,88 km² (688 ha)[5].

Sulechów zlokalizowany jest w rozwidleniu dwóch dróg krajowychdrogi ekspresowej S3, łączącej Świnoujście z Lubawką oraz drogi krajowej nr 32, łączącej Poznań z Zieloną Górą[6]. W odległości 14 km od miasta znajduje się port lotniczy Zielona Góra-Babimost[7].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mury obronne

Początki miasta sięgają czasów pierwszych Piastów. Sulechów wchodził w skład państwa Mieszka I. W XII wieku przeszedł pod władanie księstwa głogowskiego. Pod koniec XV wieku stał się częścią Marchii Brandenburskiej. W XVI wieku i XVII wieku miasto przeżywało rozkwit, dzięki rozwojowi handlu, rzemiosła i tkactwa. Sukna z Sulechowa sprzedawano w Wielkopolsce i na Śląsku. Król Prus Fryderyk Wilhelm I założył koszary wojskowe. W 1723 r. założono dom dla sierot, a w 1766 r. powstało Królewskie Pedagogium. XIX wiek był okresem dynamicznego rozwoju Sulechowa, miasto wraz z okolicą w tym okresie było jednym z najżywotniejszych ośrodków polskości w tym okręgu. Najbardziej szczęśliwy okres w dziejach miasta to początek wieku XX, który nazwano złotym. W tym okresie wykonano prace wodociągowo-kanalizacyjne, wprowadzono brukową nawierzchnię, powstało wiele budynków, rozpoczął się proces uprzemysłowienia. Wojska niemieckie zostały wyparte z miasta 30 stycznia 1945 r. przez oddziały 9 samodzielnego korpusu pancernego I Frontu Białoruskiego (po wojnie przy ul. Poznańskiej odsłonięto płytę pamiątkową ku czci poległych żołnierzy radzieckich)[8]. Po II wojnie światowej Sulechów wraz Ziemiami Zachodnimi powrócił w granice Polski, zaś jego niemiecka ludność została wysiedlona do Niemiec. Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[9]. Miasto stało się siedzibą powiatu, a od 1975 r. jest gminą[10].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zabytki w Sulechowie

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[11][12]:

  • miasto,
  • kościół parafialny pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego z XIV-XVII wieku,
  • plebania z XVIII wieku,
  • zbór kalwiński, obecnie Dom Kultury, z połowy XVIII wieku, 1959 r., w ostatnich latach wyremontowany i zaadaptowany na salę kinowo-widowiskową, przy Alei Wielkopolskiej,
  • zamek z wieżą, ul. Wielkopolska 2, z XV-XVIII wieku, przy Alei Wielkopolskiej,
  • mury obronne, miejskie z połowy XIV wiek wieku, XVI wieku, zbudowane z kamienia polnego i cegły, częściowo zniszczone, zachowane w znacznych fragmentach na granicy średniowiecznej części miasta,
  • brama Krośnieńska, niem. Crossener Tor, z 1704 r., jedyna zachowana z czterech istniejących niegdyś bram miejskich; ceglana, tynkowana konstrukcja z 1704 r. o typowych cechach barokowych, bogato zdobiona i połączona z fragmentami zachowanych murów obronnych,
  • ratusz miejski z XVIII/XIX wieku,
  • aleja lipowa, przy drodze Sulechów–Krężoły, z połowy XIX wieku,
  • aleja lipowo-klonowo-kasztanowcowa, przy drodze Sulechów–Skąpe, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. Armii Krajowej 1, 1a niezidentyfikowany, 7, 21 nie istnieje, 22/23, 25/26, 56, 57, 59, 61, 62, 67, 74, 75, z XIX/XX wieku,
  • zespół szkolny „Pedagogium”, ul. Armii Krajowej 46-51, z 1733 r., w połowie XIX wieku: gimnazjum „Pedagogium”, obecnie Wyższa Szkoła Administracji, ul. Armii Krajowej 51; szkoła, obecnie ośrodek szkolno-wychowawczy, ul. Armii Krajowej 50, internat, obecnie dom studenta, ul. Armii Krajowej 48, sala gimnastyczna, ul. Armii Krajowej 46, dom mieszkalny, ul. Armii Krajowej 46, park szkolny z XIX wieku,
  • dom, ul. Brama Piastowska 1, z połowy XIX wieku,
  • dom, ul. Handlowa 5, z XVIII wieku,
  • domy, ul. Łukasiewicza 12, 13, 14, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. Niepodległości 2 nie istnieje, 9, 10, 11, 15, 16, 25, 28, 29, 30 willa i budynek gospodarczy, ogród; 33, 35, 42, 43, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. Okrężna 4, 13, 14, z XVIII/XIX wieku,
  • dom, pl. Ratuszowy 7, z połowy XIX wieku,
  • domy, ul. Sikorskiego 5, 8, 9, 10, 20 kamienica, 21, 22, 25, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. 30 Stycznia 6, 21, 24, 27, 31 nie istnieje, 35, 39, z XIX/XX wieku,
  • dom, ul. Szkolna 5, szachulcowy, z XVIII wieku,
  • domy, ul. Świerczewskiego 2, 3, 11, 14, 16/17, 24, 25, 27, z XIX/XX wieku,
  • dom, ul. Wielkopolska 4, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. Zwycięstwa 15, 21a, 25, 32, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. Żeromskiego 12, 28, 33, 34, 35, 39, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. Żwirki i Wigury 7, 8, 10, z XIX/XX wieku,
  • wieża ciśnień, ul. 31 Stycznia, z końca XIX wieku,
  • kościół pw. św. Stanisława Kostki.

Obiekty zabytkowe niezachowane[edytuj | edytuj kod]

  • brama Zielonogórska, niem. Grünbergische Thor, średniowieczna, rozebrana w 1714 r., do czasów obecnych zachował się, dawniej przylegający do Bramy Zielonogórskiej, fragment murów przy skrzyżowaniu ulic Sikorskiego i Nowy Rynek (teren ten nazywany był w przeszłości Placem Bramy Zielonogórskiej – Grünberger Thorplatz).
 Zobacz też kategorię: Architektura Sulechowa.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Sulechowski Dom Kultury
    • Chór Cantabile,
    • Studio Tańca „Dream”,
    • Orkiestra rozrywkowa,
    • Teatrzyk „Śpiewu i Tańca”,
    • Studio piosenki,
    • Orkiestra dęta,
    • Sekcja szachowa,
    • Sekcja historyczna,
    • Młodzieżowa Rada Miasta.
  • Sulechowskie Towarzystwo Kultury

Biblioteka[edytuj | edytuj kod]

Decyzję o powstaniu miejskiej biblioteki publicznej w Sulechowie podjęto jesienią 1948 r. Uroczyste otwarcie nastąpiło 15 stycznia 1949 r. o godzinie 16:00 w sali kina „Orzeł”. Ówczesne zbiory biblioteczne składały się z 487 książek[13]. Według danych na koniec 2010 r. biblioteka, mieszcząca się przy ulicy Jana Pawła II posiada w swoim księgozbiorze 92 095 woluminów[14]. Na terenie miasta znajduje się 1 filia biblioteczna, a na pozostałym obszarze gminy 5 filii, położonych w Brodach, Cigacicach, Kalsku, Kijach i Pomorsku[15]. Głównym zadaniem biblioteki jest „zaspakajanie potrzeb czytelniczych społeczności miejskiej i gminnej”[16].

Media[edytuj | edytuj kod]

Od maja 2001 r. Urząd Miejski w Sulechowie wydaje bezpłatne czasopismo lokalne o charakterze informacyjnym „Biuletyn Informacyjny Miasta i Gminy Sulechów”. Rozchodzi się ono w nakładzie 1000 egzemplarzy[17]. Od grudnia 2002 r. w mieście wydawany jest także miesięcznik „Gazeta Sulechowska”, mający nakład 1500 egzemplarzy. Pismo to ma charakter informacyjno–publicystyczny i opiniotwórczy[18].

Edukacja i nauka[edytuj | edytuj kod]

W Sulechowie znajdują się:

  • przedszkola:
    • nr 5,
    • nr 6,
    • nr 7 „Pod Muchomorkiem”.
  • szkoły podstawowe:
    • im. gen. Józefa Bema,
    • Zespół Szkół.
  • gimnazja:
    • im. Jana Pawła II,
    • Zespół Szkół,
    • Gimnazjum Prywatne.
  • szkoły specjalne:
    • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy/SP, Gimnazjum, ZSZ, SPP.
  • szkoły średnie:
    • Liceum Ogólnokształcące im. rotmistrza Witolda Pileckiego,
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych,
    • Prywatne Liceum Ogólnokształcące,
    • Prywatne Liceum Ogólnokształcące „Edukacja” dla dorosłych.
  • szkoła wyższa:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Autobusy[edytuj | edytuj kod]

Dworzec autobusowy

W mieście istnieje dworzec autobusowy, mieszczący się przy ulicy Polskiego Czerwonego Krzyża 10. Zatrzymują się na nim autobusy Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej, głównie PKS-u Zielona Góra, który zarządza dworcem[19][20]. Ponadto w Sulechowie znajduje się również kilka przystanków autobusowych[21].

W mieście działa również prywatna firma przewozowa DA-MI, obsługująca regularne przewozy osób na liniach komunikacyjnych z i do Zielonej Góry, Babimostu, Podmokla Małego oraz Kargowej[22].

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Sulechów (stacja kolejowa).
Perony stacji Sulechów (2008)

Sulechów ma bezpośrednie połączenia kolejowe z Zieloną Górą, Gorzowem Wielkopolskim, Warszawą, Poznaniem, Gdańskiem[6].

Inne[edytuj | edytuj kod]

W Sulechowie, przy placu Biskupa Wilhelma Pluty, znajduje się postój taksówek osobowych[23][24].

Ponadto w mieście istnieje strefa płatnego parkowania. W czerwcu 2007 r. Rada Miejska w Sulechowie przyjęła uchwałę w sprawie jej ustalenia w centrum miasta. Strefa obejmuje ulice Sikorskiego, Chopina, Łukasiewicza, Kopernika, Nowy Rynek i Plac Ratuszowy[25].

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Po transformacji systemowej władze Sulechowa nawiązały współpracę z trzema jednostkami administracyjnymi (kolejność alfabetyczna):

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Sulechowa w 2014 r.[29].


Piramida wieku Sulechow.png

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

  • Ośrodek Sportu i Rekreacji
    • Basen otwarty (50 m); w 2012 r. basen został zasypany piaskiem,
    • Basen kryty,
    • Stadion miejski.
  • Kluby sportowe
    • Zawisza Sulechów (siatkówka),
    • Orion Sulechów (siatkówka),
    • Lech Sulechów – klub piłkarski założony w 1945 r. i grający na Stadionie Miejskim w Sulechowie,
    • Klub Spinningowy Kleń Sulechów,
    • Klub sportowy UKS „Trójka” Sulechów (akrobatyka sportowa),
    • Uczniowski Klub Sportowy „Jedynka” (akrobatyka sportowa, skoki na trampolinie).

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół katolicki Większość mieszkańców samego Sulechowa, jak i całej gminy stanowią wyznawcy Kościoła rzymskokatolickiego. W mieście znajdują się dwie parafie: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego, mieszcząca się przy placu Kościelnym 4 (ok. 12 600 wiernych, obejmuje także kościół filialny w Kalsku)[30] oraz Parafia św. Stanisława Kostki, mająca swoją siedzibę przy ulicy Odrzańskiej 63 (ok. 8000 wiernych, obejmuje także kościół filialny w Mozowie)[31].

Kościół Zielonoświątkowy

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi także Kościół Zielonoświątkowy, protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym. Zbór Kościoła Zielonoświątkowego w Sulechowie, należący do okręgu zachodniowielkopolskiego Kościoła Zielonoświątkowego w RP, znajduje się przy ulicy Jana Pawła II 17[32]. Zgodnie z danymi na dzień 31 grudnia 2010 r., posiada on mniej niż 50 członków[33], czyli osób które przyjęły chrzest wodny i uzyskały członkostwo w lokalnym zborze[34].

Świadkowie Jehowy Na terenie miasta działalność kaznodziejską prowadzą także dwa zbory Świadków Jehowy: Sulechów-Południe i Sulechów-Północ (w tym grupa języka migowego). Sala Królestwa znajduje się przy ul. Czereśniowej 2[35].

Lista osób związanych z Sulechowem[edytuj | edytuj kod]

W Sulechowie urodziła się i wychowała Olga Tokarczuk, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 2018.

Honorowi Obywatele Gminy Sulechów[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Honorowi obywatele gminy Sulechów.

3 kwietnia 2001 r. Rada Miejska w Sulechowie przyjęła uchwałę, w myśl której ustanowiono honorowe wyróżnienie o nazwie „Honorowe Obywatelstwo Gminy Sulechów”[36]. Po raz pierwszy godność tę nadano podczas XXXVII zwyczajnej sesji Rady Miejskiej w Sulechowie (kadencja 2002–2006) w dniu 12 września 2002 r. Wyróżniono wówczas 6 osób. W sumie tytuł Honorowego Obywatela Gminy Sulechów przyznano 13 osobom, w tym 3 obcokrajowcom.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sulechów (pol.). portalwiedzy.onet.pl. [dostęp 2011-04-02].
  2. a b Ludność. Stan i struktura oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2018 r. Stan w dniu 31 XII. Główny Urząd Statystyczny, 2019-04-30. [dostęp 2019-04-30].
  3. Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945.
  4. Dz.U. 1945 nr 33, poz. 196.
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2019 roku. Główny Urząd Statystyczny, 2019-07-22. [dostęp 2019-07-22].
  6. a b Lokalizacja. sulechow.pl. [dostęp 2011-04-02].
  7. Dojazd (pol.). airport-lotnisko.zgora.pl. [dostęp 2011-04-02].
  8. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945”, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 835.
  9. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  10. Historia Sulechowa (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2011-04-02].
  11. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego – stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 108–111. [dostęp 1.3.13].
  12. Zabytki (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2011-04-02].
  13. Eugeniusz Kurzawa: Szykuje się wystawa z okazji 60-lecia biblioteki (pol.). Gazeta Lubuska, 2009-02-23. [dostęp 2011-06-07].
  14. Dane statystyczne Biblioteki (pol.). biblioteka.bip.sulechow.pl, 2011-01-31. [dostęp 2011-06-07].
  15. Biblioteka Publiczna Gminy Sulechów (pol.). biblioteka.bip.sulechow.pl, 2010-01-04. [dostęp 2011-06-07].
  16. Biblioteka Publiczna Gminy Sulechów (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2011-06-07].
  17. Biuletyn Informacyjny (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2011-06-07].
  18. Historia (pol.). gazetasulechowska.za.pl. [dostęp 2011-06-07].
  19. PKS Zielona Góra Sp. z o.o. (pol.). pks.zgora.pl. [dostęp 2011-06-07].
  20. Przedsiębiorstwo (pol.). pks.zgora.pl. [dostęp 2011-06-07].
  21. Sulechów – Zielona Góra (pol.). da-mi.pl. [dostęp 2011-06-07].
  22. Rozkład jazdy (pol.). da-mi.pl. [dostęp 2011-06-07].
  23. Postój taksówek osobowych (pol.). maps.google.pl. [dostęp 2011-06-07].
  24. Taxi Sulechów (pol.). numertaxi.pl. [dostęp 2011-06-07].
  25. Tadeusz Pająk. Biuletyn Informacyjny Miasta i Gminy Sulechów. , s. 8. Gmina Sulechów. ISSN 1642-4506 (pol.). 
  26. Criuleni (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2019-01-10].
  27. Fürstenwalde/Spree (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2019-01-10].
  28. Rushmoor (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2019-01-10].
  29. http://www.polskawliczbach.pl/Sulechow, w oparciu o dane GUS.
  30. Sulechów – Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. kuria.zg.pl. [dostęp 2011-06-13].
  31. Sulechów – Parafia pw. św. Stanisława Kostki. kuria.zg.pl. [dostęp 2011-06-13].
  32. Zbory. kz.pl. [dostęp 2011-06-13].
  33. Zbory Kościoła Zielonoświątkowego powyżej 50 członków. kzbb.org, 2009-12-31. [dostęp 2011-06-13].
  34. Kościół Zielonoświątkowy w Polsce. kzbb.org. [dostęp 2011-06-13].
  35. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-03-06].
  36. Uchwała nr XXV/244/2001 Rady Miejskiej w Sulechowie z dnia 3 kwietnia 2001 r. (pol.). gmsulechow.peup.pl, 2001-04-03. s. 1-4. [dostęp 2011-08-08].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]