Sumik karłowaty

Sumik karłowaty
	Ameiurus nebulosus
	(Lesueur, 1819)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	promieniopłetwe
Rząd	sumokształtne
Rodzina	sumikowate
Rodzaj	Ameiurus
Gatunek	sumik karłowaty
Synonimy
	Ameirus nebulosus (Lesueur, 1819); Ameiurus vulgaris (Thompson, 1842); Amiurus mispilliensis Cope, 1870; Amiurus nebulosus (Lesueur, 1819); Amiurus vulgaris (Thompson, 1842); Gronias nigrilabris Cope, 1864; Ictalurus nebucosus (Lesueur, 1819); Ictalurus nebulosus (Lesueur, 1819); Ictalurus nebulosus marmoratus (Holbrook, 1855); Ictalurus nebulosus nebulosus (Lesueur, 1819); Ictalurus nebulosus pannonicus Harka & Pinter, 1990; Pimelodus atrarius DeKay, 1842; Pimelodus dekayi Girard, 1859; Pimelodus felis Agassiz, 1850; Pimelodus hoyi Girard, 1859; Pimelodus marmoratus Holbrook, 1855; Pimelodus nebulosus Lesueur, 1819; Pimelodus pullus DeKay, 1842; Pimelodus vulgaris Thompson, 1842; Pimelodus vulpeculus Girard, 1859; Silurus coenosus Richardson, 1836;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania
	; Zasięg naturalny
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Sumik karłowaty^[3], sumik amerykański^[4], amerykański sumik karłowaty^[5] (Ameiurus nebulosus) – gatunek słodkowodnej, drapieżnej ryby sumikowatej, w Polsce bardziej znany pod nazwą synonimiczną Ictalurus nebulosus. Poławiany przez wędkarzy, prezentowany w akwariach publicznych. W Europie gatunek inwazyjny.

Występowanie

Pierwotnym terenem występowania sumika karłowatego jest Ameryka Północna. W wielu krajach został introdukowany i był hodowany w akwariach i sadzawkach, skąd wydostał się na swobodę. Jego zasięg występowania w wodach europejskich nie jest dokładnie znany, pomimo dużego zasięgu i licznego, czasami masowego występowania. Jego rozmieszczenie jest nierównomierne.

Za sprowadzenie ryby do środkowej Europy odpowiada pruski właściciel ziemski i zapalony wędkarz Max von dem Borne, który w 1885 r. wypuścił pierwsze okazy w stawach rybnych w swym majątku Barnówko w dzisiejszym województwie zachodniopomorskim^[6]. Z Prus został sprowadzony m.in. do Jeziora Orzechowego na Polesiu Brzeskim (dziś w pd.-zach. Białorusi), a w 1937 r. do zespołu Jezior Szackich na Wołyniu. Stamtąd prawdopodobnie przedostał się do dorzecza środkowego Bugu i Wieprza oraz na Pojezierze Łęczyńsko-Włodawskie. Systematycznie opanowuje stąd coraz to nowe zbiorniki wodne, strugi a nawet rowy melioracyjne systemu irygacyjnego Wieprz-Krzna^[7]. W pierwszej ćwierci XXI w. jest stałym elementem ichtiofauny jezior Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, z udziałem liczebnościowym sięgającym od 0,2% do 34,1%. W innych regionach Polski występuje rzadziej, choć może również osiągać istotną pozycję w ichtiofaunie jezior^[8].

Spotykany w wodach wolno płynących i stojących, nad miękkim podłożem, rzadziej w wodach słonawych. Wykazuje dużą odporność na niski poziom tlenu, wysoki poziom dwutlenku węgla oraz zanieczyszczeń, a także na podwyższoną temperaturę wody. W zbiornikach o zaawansowanym stopniu eutrofizacji, w których nie ma warunków do życia dla większości gatunków ryb, obok form głodowych karasi i linów występują często głodowe formy sumika karłowatego^[6].

Opis

Sumik karłowaty ma ciało bezłuskie, walcowate, z dużą, spłaszczoną głową zakończoną poziomo ustawioną paszczą. Od małego suma europejskiego różni się małą płetwą tłuszczową położoną za płetwą grzbietową, oraz liczbą wąsików. W swej ojczyźnie osiąga ok. 45 cm długości i około 2 kg masy ciała. W Europie rzadko osiąga długość 30 cm i 200 g masy. Wokół otworu gębowego posiada 8 wąsików, po 4 na każdej szczęce, a w płetwach grzbietowej i piersiowych ostre kolce służące do obrony. Grzbiet brązowozielony lub ciemnoszary, boki jaśniejsze ze złotym połyskiem, czasem nakrapiane. Brzuch szarawobiały. Wąsy szare lub czarniawe.

Gatunki podobne

sum

Odżywianie

Gatunek wszystkożerny. Znaczną część jego pokarmu stanowi detrytus. Młodsze osobniki żywią się zwierzętami bentosowymi, w miarę wzrostu przechodząc na pokarm rybny. Uzupełnia dietę o pokarm roślinny, m.in. ramienice. W mniejszym stopniu zjada zwierzęta planktonowe, a także zanętę (np. kukurydzę). Ze względu na żerowanie przy dnie, w jego przewodzie pokarmowym stwierdzane są dość duże ilości piasku. Ze względu na rozmiar zwykle żywi się małymi rybami. Zjada także ikrę. Wśród ofiar bentosowych przeważają wodne chrząszcze, larwy ochotkowatych, chruścików, jętek, ośliczkowate. Zjada także larwy innych muchówek, ważek, rureczniki, mięczaki, wodopójki, małżoraczki. Z rzadka je płazy, prawdopodobnie jako padlinę^[8].

Inne nazwy

Potocznie nazywany byczkiem lub koluchem^[9].

angielska: Brown bullhead
niemiecka: Katzenwels
czeska: Sumeček americký
francuska: Barbotte brune^[10]

Rozród

Dojrzewa płciowo w 2–3 roku życia. Trze się w V i VI. W tym czasie brzuch u tarlaków staje się żółtawy lub bladopomarańczowy. Samica buduje gniazdo w płytkiej, zarośniętej wodzie na piaszczystym dnie. Składa od 2000 do 3000 jaj. Samiec strzeże ikry oraz narybku. W Europie w wieku 4 lat sumik mierzy 18–24 cm.

Znaczenie gospodarcze

Obecnie nie ma żadnego znaczenia w gospodarce rybackiej, gdyż z racji silnego karłowacenia w warunkach europejskich, jego hodowla na skalę przemysłową (w celu której został sprowadzony), okazała się nieopłacalna. Sumik karłowaty został uznany przez Polski Związek Wędkarski za szkodnika. W wydanym przez PZW regulaminie amatorskiego połowu ryb figuruje zapis, że "po złowieniu nie należy go wypuszczać do łowiska, w którym je złowiono, ani do innych wód"^[11]. Bywa czasami łowiony na wędkę – na przynęty naturalne. Jednak pomimo smacznego mięsa, nawet wśród wędkarzy cieszy się umiarkowanym zainteresowaniem. Zjada ikrę i narybek rodzimych polskich ryb. Jest również bardzo odporny na niesprzyjające warunki (zanieczyszczenia, susze) itp. Często po wpuszczeniu tych ryb do akwenu wypierają rodzime ryby i stają się w nim gatunkiem dominującym.

W Polsce od 2022 roku ma status inwazyjnego gatunku obcego stwarzającego zagrożenie dla kraju rozprzestrzenionego na szeroką skalę^[12].

Zobacz też

ryby Polski

Przypisy

↑ Ameiurus nebulosus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ Ameiurus nebulosus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
↑ G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Tłum. Franciszek Staff. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.
↑ Josef Reichholf, Gunter Steinbach, Claus Militz: Wielka encyklopedia ryb : słodkowodne i morskie ryby Europy. Wiśniewolski Wiesław (tłum.). Warszawa: Muza, 1994. ISBN 83-7079-317-7.
↑ Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik Mały słownik zoologiczny, Ryby, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973
↑ ^a ^b Urbaniak Piotr: Jeszcze o sumiku karłowatym, w: "Przyroda Polska" nr 12/1983, s. 37
↑ Baranowicz Tadeusz: Zamiast korzyści - kłopot, w: "Przyroda Polska" nr 2/1983, s. 23
↑ ^a ^b JacekJ. Rechulicz JacekJ., WojciechW. Płaska WojciechW., Występowanie i pokarm sumika karłowatego (Ameiurus nebulosus) w wybranych jeziorach Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, [w:] ArkadiuszA. Wołos (red.), Działalność podmiotów rybackich i wędkarskich w latach 2023 i 2024: elementy gospodarcze, ekonomiczne, ekologiczne i społeczne [pdf], Olsztyn: Wydawnictwo Instytutu Rybactwa Śródlądowego, 2025, s. 143–156, ISBN 978-83-66805-27-9 [dostęp 2025-11-26] .
↑ Łowisko specjalne Rogóżno [online], web.archive.org, 8 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-08] [zarchiwizowane z adresu 2022-12-08] .
↑ Medianauka.pl, Sumik karłowaty, amerykański sumik karłowaty - Media Nauka [online] [dostęp 2018-04-12] (pol.).
↑ Regulamin Amatorskiego Połowu Ryb Polskiego Związku Wędkarskiego (Uchwała ZG PZW Nr 15 z dnia 29 marca 2002 z późniejszymi zmianami)
↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów (Dz. U. z 2022 r. poz. 2649)

Bibliografia

Gatunki Obce w Polsce: Ameiurus nebulosus (Le Sueur, 1819). Instytut Ochrony Przyrody PAN. [dostęp 2020-02-26].
Ameiurus nebulosus (ang.) w: Froese, R. & D. Pauly. FishBase. World Wide Web electronic publication. fishbase.org [dostęp 15 lipca 2009]
A. Rudnicki, Ryby wód polskich (atlas), Warszawa 1989
Przewodnik-Ryby słodkowodne, przekład z j.angielskiego, Multico 1992

[itis-1] Ameiurus nebulosus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[iucn-2] Ameiurus nebulosus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[N-3] G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Tłum. Franciszek Staff. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.

[R-4] Josef Reichholf, Gunter Steinbach, Claus Militz: Wielka encyklopedia ryb : słodkowodne i morskie ryby Europy. Wiśniewolski Wiesław (tłum.). Warszawa: Muza, 1994. ISBN 83-7079-317-7.

[KRR-5] Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik Mały słownik zoologiczny, Ryby, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973

[Urb-6] Urbaniak Piotr: Jeszcze o sumiku karłowatym, w: "Przyroda Polska" nr 12/1983, s. 37

[7] Baranowicz Tadeusz: Zamiast korzyści - kłopot, w: "Przyroda Polska" nr 2/1983, s. 23

[rechulicz-8] JacekJ. Rechulicz JacekJ., WojciechW. Płaska WojciechW., Występowanie i pokarm sumika karłowatego (Ameiurus nebulosus) w wybranych jeziorach Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, [w:] ArkadiuszA. Wołos (red.), Działalność podmiotów rybackich i wędkarskich w latach 2023 i 2024: elementy gospodarcze, ekonomiczne, ekologiczne i społeczne [pdf], Olsztyn: Wydawnictwo Instytutu Rybactwa Śródlądowego, 2025, s. 143–156, ISBN 978-83-66805-27-9 [dostęp 2025-11-26] .

[9] Łowisko specjalne Rogóżno [online], web.archive.org, 8 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-08] [zarchiwizowane z adresu 2022-12-08] .

[10] Medianauka.pl, Sumik karłowaty, amerykański sumik karłowaty - Media Nauka [online] [dostęp 2018-04-12] (pol.).

[11] Regulamin Amatorskiego Połowu Ryb Polskiego Związku Wędkarskiego (Uchwała ZG PZW Nr 15 z dnia 29 marca 2002 z późniejszymi zmianami)

[12] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów (Dz. U. z 2022 r. poz. 2649)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]