Sumo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sumō
Walczą: Asashōryū i Kotoshōgiku, 2008 r.
Walczą: Asashōryū i Kotoshōgiku, 2008 r.
Nazwa japońska
Kanji 相撲
Transkrypcja Hepburna sumō

Sumo (jap. 相撲 sumō?)japoński sport narodowy, rodzaj zapasów, znany od początku VIII wieku.

Zawodnik o imieniu Tokitenkū, Tokio 2009 r.

Zasady walki i zawody[edytuj | edytuj kod]

Polem walki jest koło o średnicy 4,55 m, wyznaczone przez okrąg wykonany ze słomy ryżowej (shōbu-dawara), zwiniętej w gruby powróz i do połowy wkopanej w dohyō, czyli podwyższony, kwadratowy ring o boku 6,7 m, wykonany z twardo ubitej gliny. Powierzchnia jest posypana piaskiem. Na zewnątrz okręgu jest on starannie wyrównywany przed każdym pojedynkiem, aby w niejasnych przypadkach sędziowie mogli po śladach określić zwycięzcę. Dohyō jest budowane na nowo przed każdym turniejem i usuwane po jego zakończeniu. Pojedynek polega na wypchnięciu przeciwnika poza pole walki lub spowodowaniu, aby dotknął powierzchnię dohyō jakąkolwiek inną częścią ciała, niż podeszwy jego stóp[1].

Przed rozpoczęciem pojedynku zawodnicy (posiadający dużą masę ciała, nawet ponad 150 kg) rzucają przed siebie garść soli, aby oczyścić arenę i następnie wykonują tzw. shiko. Czynność ta polega na przenoszeniu ciężaru ciała z nogi na nogę, podnoszeniu ich kolejno w górę i opuszczaniu z mocnym uderzeniem w podłoże. Robią to, aby przepędzić złe moce. Następnie wchodzą do środka kręgu, kłaniają się i przyjmując pozycję kuczną wykonują rytuał o nazwie chirichōzu.

Sędzia (pochodzący z rodu specjalizującego się w tym zadaniu) występuje w stroju kapłana shintō. Pod areną złożone są ofiary dla bóstw, a nad nią wisi dach, który przypomina, że niegdyś zawody odbywały się w świątyniach.

Sumo jest żywym przykładem obrzędu sintoistycznego. Pochodzące z Japonii legendy dotyczące walk sumo zdają się sytuować jego początki w VIII w. p.n.e. Najprawdopodobniej wywodzi się ono z ceremoniałów agrarnych – pierwotnie było związane z obrzędami ku czci bóstw, mających zapewnić obfite zbiory. Do tej pory nie ma pewności, czy rodowód jest pochodzenia rodzimego, czy też zaczątki sumo przywędrowały z kontynentu Azji. Według japońskich legend na przełomie starej i nowej ery odbywały się już liczne walki sumo (przede wszystkim na dworach feudalnych władców), z tym, że miały one znacznie brutalniejszy charakter, a walki niejednokrotnie kończyły się śmiercią jednego z zawodników. Pierwsza historycznie potwierdzona walka sumo odbyła się w 642 r. n.e. na dworze cesarzowej Kōgyoku (642-645).

Sumo – jak żaden inny sport – obwarowane jest skomplikowanym ceremoniałem, wywodzącym się wprost z czasów feudalnej Japonii, a przejawiającym się w ściśle określonym systemie zależności, trybie życia i treningu zawodników, jak i w sposobie rozgrywania samych zawodów.

Kunisada Utagawa (1786-1865), Zapaśnicy w trakcie walki (po obu stronach sędziowie: z lewej gyōji, po prawej shinpan)

Obowiązujące do dziś zasady podziału sumo zawodowego na grupy zawodnicze oraz system rankingowy, sformułowane zostały w 1927 r. Zawodnicy podzieleni są na 6 grup, tzw. dywizji. Są to wstępująco: jonokuchi (lub jo-no-kuchi), jonidan, sandanme, makushita, jūryō oraz maku-uchi (lub maku-no-uchi). W obrębie każdej dywizji istnieje podział na kilkanaście bądź kilkadziesiąt stopni zawodniczych. Przykładowo grupa jūryō obejmuje 14 stopni zawodniczych, natomiast elita zawodników sumo – dywizja maku-uchi – dzieli się na kilkanaście stopni zawodniczych o wspólnej nazwie maegashira (zapaśnicy bądź wojownicy) oraz na grupę tzw. san'yaku (mistrzowie), obejmującą 4 stopnie (wstępująco: komusubi – młodszy mistrz II stopnia, sekiwake – młodszy mistrz I stopnia, ōzeki – mistrz oraz yokozuna – wielki mistrz). Liczba zawodników w randze maegashira zależy od liczby zawodników w rangach mistrzowskich. Maku-uchi zawsze liczy 42 zawodników. Dodatkowo rozróżnia się podział na tzw. higashi – "wschód" i nishi – "zachód". Oznacza to, iż na każdym ze stopni zawodniczych znajduje się jednocześnie tylko 2 zapaśników, z tym, że przynależność do higashi jest traktowana jako ranga bardziej prestiżowa. Liczba zawodników posiadających rangi mistrzowskie nie jest już w ten sposób limitowana i w razie potrzeby wprowadza się oznaczenia dodatkowe (np. ozeki, ozeki 2). Wszystko to powoduje, że pomimo ok. 800 zawodników uprawiających zawodowo sumo, w praktyce nie ma dwóch z dokładnie taką samą rangą.

Wszyscy sześć razy w ciągu roku biorą udział w rozgrywanych w miesiącach nieparzystych turniejach cesarskich, będących prawdziwym świętem dla entuzjastów sumo w całej Japonii. Trzy spośród nich rozgrywane są w Tokio (styczeń, maj, wrzesień), natomiast pozostałe w Osace (marzec), Nagoi (lipiec) oraz w Fukuoce (listopad). Każdy turniej jest rozgrywany w ciągu 15 kolejnych dni. Każdy z zawodników dwóch najwyższych dywizji toczy 1 walkę dziennie (w sumie 15 walk), natomiast zawodnicy niższych dywizji toczą po 7 walk.

Moment przed starciem

O aktualnym miejscu zapaśnika w rankingu decyduje wynik uzyskany w turnieju cesarskim.

Najogólniej o awansie lub degradacji zawodnika w rankingu decyduje dodatni lub ujemny bilans walk w turnieju. Jeśli zawodnik wygra większość walk, wtedy mówi się o kachikoshi, czyli bilansie dodatnim i jest on nagradzany awansem w rankingu. Natomiast jeśli większość przegrał, ma tzw. makekoshi, czyli bilans ujemny. Jest on związany z przeniesieniem zawodnika do niższej rangi.

W końcu XX wieku w walkach sumo zaczęły zachodzić pewne dość charakterystyczne przeobrażenia. Do grona zawodników zawodowo uprawiających sumo dołączyli przedstawiciele innych nacji, co przez wiele stuleci było nie do pomyślenia. Na początku lat 90. byli to Amerykanie pochodzenia hawajskiego: yokozuna Akebono, ozeki Konishiki oraz yokozuna Musashimaru. Wnieśli oni do sumo nową wartość, jaką były fenomenalne wręcz warunki fizyczne, nieosiągalne w zasadzie dla rdzennych Japończyków: wzrost ponad 2 m i waga ciała znacznie przekraczająca 200 kg. Na początku obecnego stulecia była to z kolei liczna grupa zapaśników z Mongolii, którzy wzbogacili sumo o wcześniej nieznane techniki wywodzące się z środkowoazjatyckich systemów walki wręcz. Najlepszymi z zawodników mongolskich są dwaj wielcy mistrzowie (yokozuna) o pseudonimach Asashōryū oraz Hakuhō Shō.

Od niedawna istnieje również w wielu krajach sumo amatorskie. Rozgrywane są mistrzostwa krajowe, kontynentalne i świata. Spowodowało to m.in. rozwój federacji krajowych oraz kontynentalnych. Prym w rozgrywkach międzynarodowych wiodą: Rosja, Ukraina, Polska, Węgry, Bułgaria, Estonia, Niemcy.

We współczesnym sumo walki stały się krótsze i bardziej dynamiczne, a arsenał technik używanych przez zawodników uległ znacznemu poszerzeniu. Obejmuje on w chwili obecnej ponad 100 sposobów na pokonanie przeciwnika, zamiast 75 oficjalnie uznawanych technik istniejących przed otwarciem tej dyscypliny dla zawodników nie japońskiego pochodzenia. Ilość technik została zwiększona dzięki temu, że w czasach obecnych startują zawodnicy, których głównym sportem były zapasy (styl wolny, klasyczny, judo, sambo oraz chociażby BJJ).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Japan: Profile of a Nation. Tokyo, New York, London: Kodansha International Ltd., 1995. ISBN 4-7700-1892-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]