Sumy bajońskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Sumy bajońskie – olbrzymie sumy, jakie Księstwo Warszawskie było winne Napoleonowi (ok. 20 mln franków)[a].

Geneza sum bajońskich sięga czasu, gdy po rozbiorach rząd pruski udzielał kredytów mieszkańcom pierwszego, drugiego i trzeciego zaboru pruskiego. Na mocy pokoju w Tylży drugi i trzeci zabór oraz część pierwszego, a wraz z nimi zadłużeni u rządu pruskiego mieszkańcy tych terenów, znalazły się pod władzą Napoleona, który z większości tych ziem utworzył Księstwo Warszawskie. Wraz z cesją terytorialną Napoleon stał się wierzycielem sum, które osoby prywatne – mieszkańcy tych ziem byli dłużni rządowi pruskiemu. Następnie Francuzi na mocy porozumienia w Bajonnie przekazali ową wierzytelność (oszacowaną na ponad 40 mln franków) Księstwu Warszawskiemu, które w zamian za to zobowiązane było wypłacić Napoleonowi 20 mln franków (czyli właśnie tzw. sumy bajońskie). Pozornie więc cesarz sprezentował księstwu ponad 20 mln franków.

Pieniędzy tych jednak Księstwo nigdy nie otrzymało, gdyż sumy bajońskie było trzeba szybko spłacić Francuzom, co spowodowało duże problemy dla budżetu Księstwa, a tymczasem zadłużenie osób prywatnych, z którego miano finansować sumy bajońskie było bardzo trudne do wyegzekwowania i rządowi Księstwa udało się to tylko w nieznacznym stopniu w związku z jego krótką egzystencją. Hojne udzielanie pożyczek na niekorzystnych warunkach (licytacja mienia do całkowitej wartości pożyczki, nie do wartości zaległych płatności) osobom które nie miały odpowiedniej zdolności kredytowej, uważane jest za celową politykę rządu pruskiego mającą na celu przejęcie polskich majątków przez poddanych pruskich[1][2][3]. Niektórzy badacze[4] wskazują też na wielką korupcję panującą w latach 1795-1806 na obszarach zaboru pruskiego na rynku kredytów i nieruchomości, a także na powszechną spekulację gruntami. Te zjawiska doprowadziły do tego, że kwota zobowiązań nie znajdowała odzwierciedlenia w realnej wartości przejętych majątków.

Po kongresie wiedeńskim, wraz z likwidacją Księstwa Warszawskiego, wierzycielem prywatnych mieszkańców stał się ponownie król pruski.

Określenie sumy bajońskie weszło do języka potocznego, jako określenie olbrzymich, wręcz bajecznych, nieosiągalnych kwot.

Uwagi

  1. Bajońskie sumy. 'Termin jaki ustalił się w Polsce (za Księstwa Warszawskiego i Kongresówki) na określenie kapitałów lub sukcesji, niemożliwych do odzyskania. Nazwa ta powstała od konwencji, zawartej 10 maja 1808 r. w Bajonnie pomiędzy ministrem francuskim spraw zewnętrznych Champagny i komisarzami Księstwa Warszawskiego Stanisławem Potockim, Działyńskim i Bielińskim, przez którą Napoleon zrzekł się na rzecz króla saskiego, jako księcia warszawskiego, należnych sobie z tegoż księstwa: dochodów z papieru stemplowego, kart itp. (4 352 176 fr.), za ubiory i potrzeby, dostarczone wojsku księstwa (349 150 fr.), oraz zmniejszył należność swoją z dochodów solnych księstwa (3 148 732 fr.) i za artylerię (1 997 270 fr.) do okrągłej sumy (3 000 000 fr.), którą wraz z milionem, wypożyczonym księstwu wcześniej, kazał wypłacić sobie w dniu 1 lipca 1808 r. Tą konwencją odstąpił Napoleon księciu warszawskiemu sumy po-pruskie, które traktatem drezdeńskim z d. 22 lipca 1807 r. miał przyznane sobie na własność, a pochodzące z kapitałów, wypożyczonych przez rząd pruski obywatelom w byłym zaborze pruskim i wynoszące wraz z procentami 47 366 220 fr. W zamian za tę darowiznę, mającą stanowić wsparcie skarbu Księstwa Warszawskiego, książę warszawski zobowiązał się wystawić bony francuskie na sumę 20 000 000 fr., która miała być spłacona w przeciągu lat trzech. Tym sposobem skarb księstwa za 20 milion. otrzymywał 47 milion. „sum bajońskich”, które wydawały się hojnym darem Napoleona. W rzeczywistości jednak skarb księstwa na konwencji bajońskiej stracił; w zamian bowiem za 20 milinów, które Francji wypłacił gotowizną, otrzymał 47, niemożliwych na razie do wyegzekwowania na dłużnikach, zrujnowanych przez wojny i wielkie ofiary dla kraju. W 1815 roku kongres wiedeński, zniósłszy Księstwo Warszawskie, sumy bajońskie przyznał rządowi pruskiemu.

Przypisy

  1. Witold Molik. Rozrzutność i oszczędność ziemiaństwa polskiego w zaborze pruskim w XIX i na początku XX wieku. . 
  2. Zadłużenia własności ziemskiej w okresie 1795-1806. Dłużnicy i wierzyciele sum bajońskich, Warszawa 1970.
  3. Zmiany w stanie posiadania polskiej wielkiej własności ziemskiej w Prusach Zachodnich w pierwszej połowie XIX wieku. W: B. Wachowiak: Szlachta i ziemiaństwo na Pomorzu w dobie nowożytnej XVI-XX wieku. Toruń: 1993.
  4. Dariusz Łukasiewicz. Nowa analiza "Czarnego rejestru". „Kwartalnik Historyczny”, 1997. ISSN 0023-5903. 

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]