Sun Zi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy stratega wojennego. Zobacz też: Sun Zi (matematyk).
Spacer.gif To jest biografia osoby noszącej chińskie nazwisko Sun.
Sun Zi
Sun Zi
Nazwisko chińskie
Pismo uproszczone 孙子
Pismo tradycyjne 孫子
Hanyu pinyin Sūn Zǐ
Wade-Giles Sun Tzu
Bambusowe wydanie Sztuki wojennej

Sun Zi (ur. 544 p.n.e., zm. 496 p.n.e.) – jeden z największych starożytnych myślicieli Dalekiego Wschodu, autor Sztuki wojennej Sun Zi (孙子兵法), najstarszego na świecie podręcznika sztuki wojennej. Uważa się go również za jednego z pierwszych realistów w teorii stosunków międzynarodowych, a jego książka jest współcześnie traktowana jak podręcznik prakseologii i reinterpretowana w odniesieniu do innych dziedzin, które wymagają stosowania strategii, jak m.in. zarządzanie przedsiębiorstwem.

Znane są również, zwłaszcza na Wschodzie i w Chinach interpretacje jego dzieła odnoszące się do dziedzin życia pozornie niezwiązanych z działaniami strategicznymi jak np. stosunki międzyludzkie, sport, kariera czy marketing, którą to dziedzinę traktuję się w obecnych czasach coraz częściej jak pole bitwy i opisuję za pomocą terminów wojskowych.

Nazywał się Sun Wu (孫武), ale w chińskiej tradycji – podobnie jak wielu innych szanowanych autorów – nazywa się go Mistrzem. Mistrz Sun, czyli po chińsku Sun Zi. Znany jest również pod imieniem dworskim Chang Qing (長卿).

Życie[edytuj]

Jedynym źródłem o życiu Sun Zi jest biogram zamieszczony w Zapiskach historyka Sima Qiana z II w. p.n.e. Według Sima, Sun Zi był generałem w służbie króla Helü[1] w królestwie Wu w VI w. p.n.e., a więc w czasach innego wielkiego chińskiego myśliciela – Konfucjusza. Jednak biografia ta nie jest zgodna z innymi źródłami z tej epoki, a zarówno forma jak i zawartość Sztuki wojennej sugerują, że książka została spisana dopiero między 400 p.n.e. a 320 p.n.e.

Sztuka wojenna sama zawiera parę wskazówek pomagających w sprecyzowaniu pewnych szczegółów z życia teoretyka. Np. rydwany bojowe opisane przez Sun Zi były używane w stosunkowo krótkim okresie pod koniec IV w. p.n.e. i w związku z tym na ten okres jest datowana przynajmniej część książki.

Istnieje znana opowieść ilustrująca charakter i sposób myślenia Sun Zi: Przed zatrudnieniem Sun Zi jako generała, król Wu chciał przetestować jego umiejętności. W tym celu polecił genialnemu strategowi, aby wyszkolił na żołnierzy jego harem składający się ze 180 konkubin. Sun Zi podzielił harem na dwie kompanie, na czele każdej z nich ustanawiając jedną z dwóch ulubienic króla. Kiedy myśliciel wydał komendę "w prawo zwrot" konkubiny, zamiast wypełnić rozkaz, zaczęły chichotać. Wówczas Sun Zi powiedział, że obowiązkiem generała jest wydawać jasne polecenia, a gdy żołnierze ich nie rozumieją jest to jego wina. Następnie powtórzył rozkaz, na co konkubiny znowu odpowiedziały śmiechem. Wówczas Sun Zi zarządził egzekucję dwóch ulubienic króla, pomimo jego protestów. Tłumaczył to tym, że jeśli rozkaz jest zrozumiany, ale polecenie nadal nie jest wykonywane, jest to wina oficerów. Powiedział także, że obowiązkiem generała jest zakończyć powierzoną mu misję sukcesem, nawet wobec sprzeciwu króla. Po tych słowach zastąpił stracone konkubiny nowymi oficerami, po czym obydwie kompanie wykonywały jego polecenia bez zarzutu.[potrzebny przypis]

Sztuka Wojny[edytuj]

Niektórzy naukowcy sugerują, że praca Suna jest anonimowa, a on sam nie istniał jako postać historyczna. Uważał tak m.in. Herbert Giles, który przetłumaczył księgę w 1910. Uważa się, że francuskie wydanie pracy Sun Zi z 1782 czytał Napoleon Bonaparte. Książka ta wywarła ogromny wpływ na późniejsze osiągnięcia cesarza[potrzebny przypis].

W 1972 odkryto w miejscowości Linyi w prowincji Szantung zestaw tekstów wyrytych na bambusie[2], co potwierdziło autentyczność Sztuki wojennej. Z materiału dodano do księgi kilka nieznanych dotąd rozdziałów[3]. Teksty te datuje się na lata pomiędzy 134 p.n.e. i 118 p.n.e.[4], co wyklucza teorie, że treść księgi została spisana znacznie później.

Sun Bin (znany także jako Sun Pin), niepełnosprawny potomek Sun Zi również napisał tekst znany jako Sztuka wojenna, znana u nas jako "Metody Wojskowe" chociaż prawdopodobnie nazwa Sztuka walki byłaby bardziej na miejscu, jako że dzieło to odnosi się bardziej do praktycznych zagadnień walki[5]. Co najmniej jeden tłumacz opublikował dzieło pod tytułem Stracona sztuka wojenna (lub też Zagubiona sztuka wojenna), wynikający z tego, że przez dłuższą część czasu książka ta była, całkiem dosłownie, stracona.

Wydania polskie[edytuj]

  • Reguły wojowania Mistrza Sun, 1998, tłum. Krzysztof Gawlikowski, w Azja-Pacyfik, wol. 1[6]
  • Sztuka wojny / Sun Tzu, Sun Pin, Gliwice, "Helion", 2004 (tłum. z ang. Dariusz Bakalarz)[7]
  • Sztuka wojenna: nowe tłumaczenie, Ożarów Mazowiecki, Wydawnictwo Olesiejuk, 2012, (z ang. opracowania Jamesa Trappa tłum. Monika Wyrwas-Wiśniewska[8]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. James Trapp, Sztuka wojenna Sun Zi, ISBN 978-83-7844-294-3
  2. The New Translation of the Art of War (ang.). [dostęp 9 lutego 2009].
  3. Interview with Roger Ames (ang.).
  4. V.P. Österberg: Military theory and the concept of Jointness: A study of connection. Do the theories of Sun Tzu include the Concept of Jointness?. 2004, s. 14. [dostęp 9 lutego 2009]. (ang.)
  5. John W. Killigrew: Sun Pin’s Art of War: A Summary (ang.). [dostęp 9 lutego 2009].
  6. Reguły wojowania Mistrza Sun: (fragm.). Biblioteka Narodowa. [dostęp 2016-03-27].
  7. Sztuka wojny / Sun Tzu, Sun Pin. Biblioteka Narodowa. [dostęp 2016-03-27].
  8. Sztuka wojenna: nowe tłumaczenie. Biblioteka Narodowa. [dostęp 2016-03-27].

Linki zewnętrzne[edytuj]