Symbioza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Amfiprion okoniowy (Amphiprion ocellaris) w symbiozie z ukwiałem

Symbioza – zjawisko ścisłego współżycia przynajmniej dwóch gatunków organizmów, które przynosi korzyść każdej ze stron (mutualizm) lub jednej, a drugiej nie szkodzi (komensalizm). Jednak często trudno ustalić dokładny bilans strat i zysków współżyjących organizmów. W klasycznej teorii symbiozy, zaproponowanej przez twórcę tego terminu Antona de Bary, zawiera się także pasożytnictwo. Jest to uzasadnione m.in. dlatego, że w niektórych układach charakter współżycia może zmieniać się w czasie i jeden z symbiontów może w pewnych okresach czerpać więcej korzyści, stając się pasożytem i doprowadzając do upośledzenia lub śmierci drugiego symbionta (organizmu żyjącego w symbiozie z innym).

Do symbiozy zalicza się również często protokooperację i wtedy wyróżnia się:

  • mutualizm – symbioza obligatoryjna, związek ścisły i konieczny
  • protokooperacja – symbioza fakultatywna, związek luźniejszy i niekonieczny, może być okresowy.

Powszechnie spotykanym rodzajem symbiozy jest mikoryza – współżycie korzeni roślin i grzybów, gdzie grzyb wspomaga pobieranie wody i soli mineralnych stanowiąc „przedłużenie” systemu korzeniowego rośliny, a sam pobiera substancje odżywcze z korzenia powstające w drodze fotosyntezy. Innym przykładem jest symbioza bakterii jelitowych i ich gospodarzy, bakterii wiążących azot atmosferyczny i niektórych roślin (bobowate, azolla).

Szczególnym przykładem symbiozy jest endosymbioza, tj. stan, w którym jeden z symbiontów żyje w ciele drugiego (gospodarza). Ektosymbiont, czyli symbiont zewnętrzny, to symbiont związany z koloniami gospodarzy co najmniej podczas części swojego cyklu życiowego, jednakże nie będący pasożytem wewnętrznym[1].

Przykłady[edytuj]

  • Ukwiał oraz pustelnik
    Odwłok pustelnika jest miękki i pozbawiony pancerza, dlatego wyszukuje on pustą muszlę ślimaka i chowa w niej odwłok. Na tej muszli osadza się ukwiał. Pustelnik, poruszając się, przenosi ukwiała z miejsca na miejsce. Dzięki temu ukwiał ma większą możliwość zdobycia pokarmu, natomiast pustelnikowi zapewnia ochronę przed wrogami.
  • bakterie w jelicie grubym u człowieka, bakterie które trawią celulozę u przeżuwaczy (krowa).
  • Współżycie dwóch lub większej liczby gatunków, w którym obie strony czerpią korzyści nie szkodząc drugiej. W symbiozie mogą być związki pokarmowe i przestrzenne (synoekia, komensalizm, mutualizm). Zob. też: ektosymbioza, endosymbioza, aposymbioza[2].
  • Ścisłe związki pomiędzy dwoma różnymi gatunkami utrwalone na drodze ewolucji[3].
  • Najściślejszy związek mutualistyczny, w którym osobniki są od siebie uzależnione przez całe życie lub przynajmniej przez jego większość[4].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. E.O. Wilson, Społeczeństwa owadów, PWN, Warszawa 1979.
  2. J. Razowski, Słownik entomologiczny, PWN, Warszawa 1987.
  3. E.P. Solomon, L.R. Berg, D.W. Martin, C.A. Villee: Biologia. Wyd. III. Warszawa: Multico sp. z o.o., 1996. ISBN 83-7073-090-6.
  4. Douglas J. Futuyma: Ewolucja. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2008. ISBN 978-83-235-0577-8.