Synogarlica senegalska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Synogarlica senegalska
Streptopelia senegalensis[1]
(Linnaeus, 1766)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

gołębiowe

Rodzina

gołębiowate

Podrodzina

gołębie

Rodzaj

Streptopelia

Gatunek

synogarlica senegalska

Synonimy
  • Stigmatopelia senegalensis (Linnaeus, 1766)[2]
  • Spilopelia senegalensis (Linnaeus, 1766)[3]
  • Columba senegalensis Linnaeus, 1766[4]
Podgatunki
  • S. s. phoenicophila (Hartert, 1916)
  • S. s. aegyptiaca (Latham, 1790)
  • S. s. senegalensis (Linnaeus, 1766)
  • S. s. cambayensis (Gmelin, JF, 1789)
  • S. s. ermanni (Bonaparte, 1856)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Synogarlica senegalska (Streptopelia senegalensis) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny gołębiowatych (Columbidae). Występuje w Afryce, na Bliskim Wschodzie, w środkowej i południowej Azji (na wschód aż po Bangladesz i Chiny). Introdukowana do zachodniej Australii.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy synogarlicę senegalską opisał Karol Linneusz w 1766. Przydzielił jej nazwę Columba senegalensis. Holotyp pochodził z Senegalu[3]. Obecnie (2020) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza S. senegalensis w rodzaju Spilopelia wraz z synogarlicą perłoszyją (S. chinensis), uznaje 5 podgatunków synogarlicy senegalskiej[3]. Autorzy The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World uznają gatunek za przedstawiciela rodzaju Streptopelia[5]. Autorzy Handbook of the Birds of the World wyróżniają 6 podgatunków[4]; szóstym jest S. s. sokotrae, który według klasyfikacji IOC jest tożsamy z nominatywnym[3].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

IOC wyróżnia następujące podgatunki[3]:

Synogarlicę senegalską introdukowano do Australii Zachodniej[6][7]. Ptaki podgatunku S. s. phoenicophila spotykane są również w Turcji i północnej Syrii, gdzie prawdopodobnie zostały wprowadzone[7]. W sierpniu 2020 miała miejsce obserwacja ptaka w Brzegu w województwie opolskim, ze względu jednak na wątpliwości, czy pojawił się w sposób naturalny, stwierdzenie to zostało zaliczone do kategorii D (według klasyfikacji AERC) i gatunek nie został wciągnięty na listę polskiej awifauny[8].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 26,4–27,9 cm. Na ogon przypada 104–118 mm, na dziób 16–21 mm. Skrzydło mierzy u samca 136–145 mm, u samicy – 128–143 mm. Długość ogona mieści się w przedziale 104–118 mm. Długość skoku to 20–25 mm. Masa ciała może wynieść od 60 do 130 g, choć w większości zasięgu oscyluje wokół 84 g[7].

U dorosłego samca cała głowa jest różowobrązowa. Na przodzie i po bokach szyi oraz w górnej części piersi rosną połyskliwe, rozwidlone pióra o czarnych nasadach i złotoczerwonych krawędziach, co tworzy wizualnie efekt łuskowania. Ozdobne pióra tworzą półobrożę. Ciemny, różowokasztanowy kolor karku w tył przechodzi w żywszą, czerwonobrązową barwę, obejmującą grzbiet, barkówki i wewnętrzne pokrywy skrzydłowe. Posiadają one brązowe nasady, jednak ta cecha nie zawsze jest widoczna; łatwiej dostrzec je u samic. Zewnętrzne pokrywy skrzydłowe ciemne, niebieskoszare. Lotki III rzędu wyróżniają się swoją jasnobrązową barwą i bardzo szerokimi, czerwonokasztanowymi obrzeżeniami. Lotki II rzędu przybierają matowy, szaroniebieski kolor. Brązowe lotki I rzędu okalają wąskie, jasnoszare krawędzie. Pokrywy nadogonowe są szarobrązowe, podobnie jak środkowa para sterówek. Kolejna (na zewnątrz) para jest szara z brązowymi krawędziami, następna – z szerokim białym końcem, kolejne 3 pary – białe z ciemnoszarymi nasadami. Niższa część piersi różowobrązowa, stopniowo ku brzuchowi i pokrywom podogonowym pióra zmieniają barwę na brudnobiałą. Pokrywy podskrzydłowe są w całości szaroniebieskie. Tęczówka ciemnobrązowa lub ciemnoczerwona; nogi szare; dziób czarny. Występuje bardzo wąska, jasna obrączka oczna barwy szaroniebieskiej. Prócz wspomnianych różnic w nasadzie pokryw skrzydłowych samicę odróżnia również bardziej matowe upierzenie, do tego z przodu szyi i na grzbiecie występuje mniej czerwonych odcieni[7].

Podgatunek S. s. phoenicophila w porównaniu do nominatywnego jest bardziej brązowy i jaśniejszy. U S. s. aegyptiaca ozdobne pióra zdają się być bardziej czerwonawe, a upierzenie ogółem ciemniejsze; ponadto ptaki osiągają większe wymiary niż S. s. senegalensis. Ptaki z Sokotry są znacznie jaśniejsze i mniejsze od kontynentalnych osobników. U S. s. cambayensis i S. s. ermanni osiągane wymiary są większe, a upierzenie bardziej brązowe. Na grzbiecie brak śladów czerwonobrązowego. Zewnętrzne pokrywy skrzydłowe są wyjątkowo matowe, szaroniebieskie, zaś na szyi występuje niewiele ozdobnych piór. Szaroniebieska barwa na kuprze i grzbiecie również mniej jaskrawa niż u podgatunku nominatywnego[7].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Synogarlica senegalska w warunkach naturalnych zamieszkuje pustynne zakrzewienia, zadrzewioną sawannę, cierniste zakrzewienia i różne otwarte tereny, przeważnie do 10 km od źródła wody. Ze względu na szeroki zakres wybieranego pokarmu i wiele potencjalnych miejsc na gniazdo S. senegalensis zasiedla również obszary zmienione przez człowieka. W większej części zasięgu można te ptaki spotkać w miastach, obszarach podmiejskich, parkach i ogrodach – szczególnie w miejscach ekspansji pierwotnego zasięgu lub obszarach introdukcji, jak Australia Zachodnia. Ptaki zamieszkujące siedliska ludzkie unikają pobliskich obszarów, które zdawałyby się pasować im jako środowisko. W północnej części Afryki synogarlica senegalska zamieszkuje oazy, miasta i przyległe tereny upraw. W pozostałej części Afryki najpospoliciej synogarlice zasiedlają zadrzewienia akacji. W Indiach preferowanym środowiskiem są półpustynne lasy z drzewami zrzucającymi liście oraz półpustynie. Ogółem synogarlice senegalskie unikają lasów deszczowych, jednak chętnie odwiedzają obszary po ich wycince[7].

Dwie synogarlice zażywające kąpieli słonecznej

Większość populacji jest osiadła, jednak wiadomo o wędrówkach powiązanych z porą deszczową w Afryce. W południowej części kontynentu ptaki udają się na zachód w marcu i kwietniu, a następnie powracają na wschodnie wybrzeże od sierpnia do września. Jeśli akurat synogarlice senegalskie nie wędrują ani nie są przy wodopoju, przebywają w parach lub pojedynczo. Większość pożywienia stanowią nasiona traw i ziół; zakres gatunków jest szeroki, jednak ptaki zdają się preferować wiechlinę roczną (Poa annua). Do tego jedzą nasiona Croton, szarłatu (Amaranthus), akacji, Polygala, szczawiku (Oxalis), sumaka (Rhus)[7], traw z rodzajów Eleusine, Poa, Setaria i Urochloa, do tego cibory (Cyperus), turzyc (Carex) i m.in. Commelina, ogórka (Cucumis), Osteospermum, ślazu (Malva), psianki (Solanum), wiązu (Ulmus) i trętwianu (Tetragonia)[9]. Zjadają także nasiona zbóż – owsa, prosa i sorga, rośliny strączkowe, nasiona słonecznika. Dietę uzupełniają nektarem aloesu[7] (Aloe marlothii), owocami (np. sumaków, łobody Atriplex semibaccata, figowca sykomora, Salvadora persica, Flueggea virosa) i bulwami ciborowatych. Jedzą również bezkręgowce, np. termity, mrówki, muchy domowe i ślimaki[9].

Synogarlice senegalskie wabią inne osobniki serią 4 do 8 miękkich gruchnięć, brzmiących jak nieco bulgoczące kuu–kuu, kuu-kuu, kuu-uu, kuuruukuu-kuu-kuu. Głos jest niepodobny do głosów innych synogarlic z rodzaju Streptopelia[7]. Angielska nazwa tego gatunku to Laughing dove[4][6][7][9] – „śmiejący się gołąb”.

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Młoda synogarlica senegalska z rodzicami, Kuwejt

Okres lęgowy różni się w zależności od miejsca występowania. W Maroku i Tunezji ptaki lęgną się w maju i czerwcu, w Egipcie zaś w lutym. W suchszych regionach wschodniej Afryki okres lęgowy rozpoczyna się zaraz po porze deszczowej. W Zimbabwe i RPA ptaki gniazdują przez cały rok, szczytowy moment sezonu przypada na wrzesień. Podczas zalotów samiec wybiera sobie jedną gałąź. Następnie zlatuje z niej i wznosi się pod dużym kątem, jednocześnie dużo klaszcząc skrzydłami i płytkim ślizgiem przelatuje na inną gałąź, trzymając rozłożony ogon i sztywne skrzydła. Gniazdo to wątła platforma z patyków. Za jego budowę odpowiedzialna jest samica, za to samiec dostarcza budulec. W zniesieniu przeważnie znajdują się dwa białe jaja, które wysiadują oba ptaki z pary na zmianę przez 12–13 dni. Po 15–17 dniach od wyklucia młode są już w pełni opierzone[7]. Opuszczają gniazdo trzy lub cztery dni przed tym, zanim nauczą się latać – z tego względu ludzie często zabierają młode synogarlice, które ich zdaniem „wypadły z gniazda”, tak naprawdę odbierając je rodzicom[9].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje synogarlicę senegalską za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988. BirdLife International uznaje trend populacji za stabilny ze względu na brak widocznych zagrożeń[6]. Synogarlica senegalska jest bardzo pospolitym ptakiem, na którego działalność człowieka ma pozytywny wpływ, ponieważ ptaki uzyskują nowe siedliska[9].

Drapieżnictwo[edytuj | edytuj kod]

Na dorosłe synogarlice w Afryce polują ptaki szponiaste – kuglarze (Terathopius ecaudatus), orzełki afrykańskie (Aquila wahlbergi), orły sawannowe (Aquila rapax), jastrzębie czarno-białe (Accipiter melanoleucus), błotniaki afrykańskie (Circus ranivorus), orzełki włochate (Hieraaetus pennatus), jastrzębiaki ciemne (Melierax metabates), sokołowe – krogulce szare (Accipiter ovampensis), krogulce rudobrzuche (Accipiter rufiventris), sokoły wędrowne (Falco peregrinus), sokoły rudogłowe (Falco chicquera) i rarogi górskie (Falco biarmicus) oraz czaplowe – czaple czarnogłowe (Ardea melanocephala) i ślepowrony zwyczajne (Nycticorax nycticorax). Jaja synogarlic senegalskich zjadane są przez jajożera (Dasyoeltis scabra), kruki srokate (Corvus albus), dzierzby białobarkowe (Lanius collaris), dzierzbiki szarogłowe (Malaconotus blanchoti) i kukale białobrewe (Centropus superciliosus podg. burchelli, niekiedy uznawane za odrębny gatunek). Pisklęta mogą zostać zjedzone przez kruki srokate, mangustoliski afrykańskie (Cynictis penicillata), kukale białobrewe i jastrzębiaki małe (Micronisus gabar)[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Streptopelia senegalensis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b Streptopelia senegalensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  3. a b c d e F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.): Pigeons (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-03-18].
  4. a b c d e f g h Baptista, L.F., Trail, P.W. & Horblit, H.M.: Laughing Dove (Spilopelia senegalensis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2014. [zarchiwizowane z tego adresu (2 sierpnia 2015)].
  5. P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Columbinae Leach, 1820 - gołębie (wersja 2021-04-04). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-09-23].
  6. a b c Laughing Dove Spilopelia senegalensis. BirdLife International. [dostęp 2015-08-03].
  7. a b c d e f g h i j k David Gibbs: Pigeons and Doves: A Guide to the Pigeons and Doves of the World. 2010, s. 247–248. ISBN 978-1-4081-3556-3.
  8. Archiwum Orzeczenia – orzeczenia pozytywne z miesiąca: Styczeń 2021, Komisja Faunistyczna [dostęp 2021-09-23].
  9. a b c d e f Streptopelia senegalensis (Laughing Dove). Biodiversity Explorer. [dostęp 2020-03-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]