System autopoietyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

System autopoietyczny, autopoeza (gr. auto- samo, i poiesis wytwarzanie) – system samowytwarzający się. Pojęcie początkowo zastosowane przez dwóch chilijskich biologów Humberto Maturanę i Francisco Varelę do opisania istot żywych jako systemów; rozpropagowane przez Niklasa Luhmanna na gruncie nauk społecznych (szczególnie socjologii).

System autopoietyczny to tyle co wytwarzający i odtwarzający się tylko przy pomocy własnych elementów; system, który reprodukuje się poprzez rekonstrukcję samego siebie w reakcji na bodźce zmieniającego się środowiska.

Zatem autopoeza to zdolność do samotworzenia i samoodtwarzania się (samoodnowy) która umożliwia przetrwanie systemu i jego dalsze istnienie i rozwój.

Prawo jako system autopojetyczny[edytuj | edytuj kod]

Koncepcja prawa jako systemu autopojetycznego pojawia się w pracach Luhmanna i jest kontynuowana przez jego uczniów (szczególnie Günthera Teubnera)[1]. Wraz z rozwojem społecznym, prawo stopniowo autonomizuje się od innych systemów społecznych (gospodarki czy polityki) i stopniowo osiąga status prawa autopojetycznego (systemy prawne współczesnych państw wysokorozwiniętych). W tej ewolucji wyróżnić można trzy etapy[2]:

  1. etap prawa dyfuzyjnego, w którym prawo odróżnialne od np. moralności czy polityki,
  2. etap prawa częściowo autopojetycznego, w którym następuje stopniowe usamodzielnianie się prawa, np. poprzez wytworzenie się osobnych reguł tworzenia czy stosowania prawa;
  3. etap prawa w pełni autopojetycznego.

Przypisy

  1. Günther Teubner: Recht als autopoietiscches System. Frankfurt am Main: 1989.
  2. Lech Morawski: Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Warszawa: 2003.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Milian Zeleny: Autopoiesis: A Paradigm Lost?. W: Autopoiesis, Dissipative Structures and Spontaneous Social Orders. Milian Zeleny (red.). Boulder: Westview Press, 1980.