System autopoietyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

System autopoietyczny, autopoeza (gr. auto- samo, i poiesis wytwarzanie) – system samowytwarzający się (zob. samoorganizacja); pojęcie zastosowane na początku lat 70. XX wieku przez dwóch chilijskich biologów, Humberto Maturanę i Francisco Varelę, do opisania istot żywych jako systemów[1][2][3]; rozpropagowane na gruncie nauk społecznych (szczególnie socjologii) przez Niklasa Luhmanna.

System autopoietyczny powstaje i odtwarza się tylko z użyciem własnych elementów; powiela się (reprodukuje) poprzez rekonstrukcję samego siebie w reakcji na bodźce zmieniającego się środowiska (w tym rozmnażanie).

Zatem autopoeza to zdolność do samotworzenia i samoodtwarzania się (samoodnowy), która umożliwia przetrwanie systemu oraz jego dalsze istnienie i rozwój.

Organizmy żywe[edytuj]

Pojęcie zostało wprowadzone w ramach poszukiwań odpowiedzi na pytania o istotę życia jako zjawiska, w tym dotyczące biogenezy i ewolucji – zasad samoorganizacji biologicznych systemów złożonych[1][2] (np. organizmów, biocenoz, ekosystemów; zob. też chemoton).

Prawo jako system autopojetyczny[edytuj]

Koncepcja prawa jako systemu autopojetycznego pojawia się w pracach Luhmanna i jest kontynuowana przez jego uczniów (szczególnie Günthera Teubnera)[4]. Wraz z rozwojem społecznym prawo stopniowo autonomizuje się od innych systemów społecznych (gospodarki czy polityki) i stopniowo osiąga status prawa autopojetycznego (systemy prawne współczesnych państw wysokorozwiniętych). W tej ewolucji wyróżnić można trzy etapy[5]:

  1. etap prawa dyfuzyjnego, w którym prawo odróżnialne od np. moralności czy polityki,
  2. etap prawa częściowo autopojetycznego, w którym następuje stopniowe usamodzielnianie się prawa, np. poprzez wytworzenie się osobnych reguł tworzenia czy stosowania prawa;
  3. etap prawa w pełni autopojetycznego.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b H.R. Maturana, F. J. Varela: Autopoiesis and Cognition: The Realization of the Living (wyd. 1980, 1991, 2012). Springer Science & Business Media, 2012, seria: Tom 42 z Boston Studies in the Philosophy and History of Science. ISBN 9400989474, 9789400989474.
  2. a b F.G. Varela, H.R. Maturana, R. Uribe. Autopoiesis: the organization of living systems, its characterization and a model. „Curr Mod Biol”, s. 187-96, 1974 May (ang.). 
  3. Publications > Foundational papers on Autopoieis (ang.). W: Strona internetowa Biology of Cognition Lab, Facultad de Ciencias, Universidad de Chile [on-line]. biologyofcognition.wordpress.com. [dostęp 2016-01-17].
  4. Günther Teubner: Recht als autopoietiscches System. Frankfurt am Main: 1989.
  5. Lech Morawski: Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Warszawa: 2003.

Bibliografia[edytuj]

  • Milian Zeleny: Autopoiesis: A Paradigm Lost?. W: Autopoiesis, Dissipative Structures and Spontaneous Social Orders. Milian Zeleny (red.). Boulder: Westview Press, 1980.

Linki zewnętrzne[edytuj]