Systemy monetarne w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Systemy monetarne w Polsce

Spis treści

Systemy monetarne w średniowieczu[edytuj]

System denarowymonometaliczny X-XIII wiek[edytuj]

  • moneta srebrna
  • denar = 2 obole
  • obol = ½ denara

System groszowy – XIV- pocz. XVI wieku[edytuj]

Systemy monetarne w czasach nowożytnych (1526-1795)[edytuj]

Jednostki monetarne w latach 1526–1548[edytuj]

monety złote

  • dukat czerwony złoty = 45-51 groszy (cena zmienna)

monety srebrne

Jednostki monetarne za rządów Stefana Batorego (1576–1586)[edytuj]

monety złote

monety srebrne

Jednostki monetarne w latach 1587–1632[edytuj]

monety złote

monety srebrne

Jednostki monetarne w latach 1649–1663[edytuj]

monety złote

monety srebrne

  • talar = 90-105 groszy
  • półtalar = 45-52½ grosza
  • ort = 18 groszy = 3 szóstaki = 6 trojaków = 12 półtoraków = 54 szelągi
  • szóstak = 6 groszy = 2 trojaki = 4 półtoraki = 18 szelągów
  • trojak = 3 grosze = 2 półtoraki = 9 szelągów
  • półtorak = 1½ grosza
  • grosz = 3 szelągi

moneta miedziana

  • szeląg = ⅓ grosza (do 1658 roku ze srebra próby ok. 125, po 1658 roku z czystej miedzi)

Jednostki monetarne w latach 1663–1698[edytuj]

monety złote

monety srebrne

  • talar = 3 złote 15 groszy – 3 złote 18 groszy albo 6-12 złotych w szelągach tzw. boratynkach
  • półtalar = 1 złoty 22½ grosza – 2 złotych 3 groszy albo 3-6 złotych w szelągach tzw. boratynkach
  • złoty (tymf) = 30 groszy (kurs urzędowy), 12-18 groszy (kurs rynkowy w latach 1663–1683)
  • ort = 18 groszy (kurs urzędowy), 18-24 groszy (kurs rynkowy w latach 1663–1683)
  • szóstak = 6 groszy (kurs urzędowy), 6-8 groszy (kurs rynkowy w latach 1663–1683)
  • trojak = 3 grosze = 2 półtoraki = 9 szelągów (kurs urzędowy), 18-48 szelągów (kurs rynkowy w latach 1663–1683)
  • dwugrosz = 2 grosze = 6 szelągów (kurs urzędowy), 12-32 szelągów (kurs rynkowy w latach 1663–1683)
  • półtorak = 1½ grosza = 4½ szeląga (kurs urzędowy), 9-24 szelągów (kurs rynkowy w latach 1663–1683)
  • grosz = 1/30 złotego, 3 szelągi (kurs urzędowy), 6-12 szelągów (kurs rynkowy w latach 1663–1683)

monety miedziane

Jednostki monetarne w czasach saskich[edytuj]

monety złote

monety srebrne

  • talar – 2 półtalary = 4 dwuzłotówki = 240 groszy (kurs urzędowy), 580 groszy (kurs rynkowy)
  • półtalar = 2 dwuzłotówki = 120 groszy (kurs urzędowy), 290 groszy (kurs rynkowy)
  • dwuzłotówka = ¼ talara = 60 groszy (kurs urzędowy) = 180 szelągów
  • tymf = 6 trojaków = 12 półtoraków = 38 groszy = 114 szelągów
  • szóstak = 2 trojaki = 4 półtoraki = 12 groszy i 2 szelągi = 38 szelągów
  • trojak = 2 półtoraki = 6 groszy = 18 szelągów
  • półtorak = 3 grosze = 9 szelągów

monety miedziane

Jednostki monetarne czasach stanisławowskich (1764–1795)[edytuj]

monety złote

  • stanislasdor = 3 dukaty = 9 talarów = 54 złote; od 1794 roku
  • półstanislasdor = 1½ dukata = 4½ talara = 27 złotych
  • dukat = 2 talary, 22½ grosza miedzianego = 502½ grosza miedzianego = 16 złotych 22½ grosza miedzianego; 18 złotych – od 1787 roku

monety srebrne

  • talar = 8 złotych = 32 grosze srebrne = 240 groszy miedzianych; 6 złotych od 1794 roku
  • ½ talara = 4 złote = 16 groszy srebrnych = 120 groszy miedzianych
  • 2 złote = 8 groszy srebrnych = 60 groszy miedzianych
  • 1 złoty = 4 grosze srebrne = 30 groszy miedzianych
  • ½ złotego = 2 grosze srebrne = 15 groszy miedzianych
  • grosz srebrny = 7½ grosza miedzianego
  • 10 groszy miedzianych = ⅓ złotego; bite w latach 1787–1795
  • 6 groszy miedzianych = 1/5 złotego; bite w latach 1794–1795

monety miedziane

Systemy monetarne w okresie rozbiorów (1772–1918)[edytuj]

Systemy monetarne epoki napoleońskiej (1807–1815)[edytuj]

System monetarny Księstwa Warszawskiego (1810–1815)[2][edytuj]

1 dukat = 18 złotych polskich, 1 talar = 6 złotych polskich, 1 złoty polski = 30 groszy

moneta złota

  • dukat = 18 złotych polskich

monety srebrne

monety bilonowe

monety miedziane

Jednostki monetarne w czasie oblężenia Zamościa (1813)[2][edytuj]

Monety bite jako uzupełnienie systemu monetarnego Księstwa Warszawskiego.

moneta srebrna

moneta miedziana

Jednostki monetarne Wolnego Miasta Gdańska (1808–1812)[3][edytuj]

W Gdańsku, od II rozbioru Polski, tj. od 1793 r. aż do 1821 r., w obiegu krążyły monety bite w okresie I Rzeczypospolitej (od 1753 r.)[4]. Emisja z lat 1808–1812 uzupełniała drobne monety obiegowe. Gulden gdański był jedynie jednostką obrachunkową[4]. Monety Wolnego Miasta Gdańska 1808-1812 były silnie kredytowe. Wywodzą się z tradycji groszy srebrem, ale w wojennych warunkach zostały wybite w miedzi[5].

1 gulden = 30 groszy, 1 grosz = 3 szelągi

monety miedziane

  • 1 grosz = 1/30 guldena gdańskiego
  • 1 szeląg = ⅓ grosza = 1/90 guldena gdańskiego

System monetarny Królestwa Kongresowego 1815–1841[6][edytuj]

1 złoty (polski) = 30 groszy (polskich)

Jednostki monetarne w okresie autonomii (1816–1831)[edytuj]

Monety bite przez Mennice Warszawską i wprowadzane do obiegu od 1816 r., do dnia reskryptu carskiego z 1 maja 1834 r. (monety srebrne i złote)[4] i 1835 r. (monety miedziane). Formalnie monety złote i srebrne zostały wycofane z obrotu kasowego 1 maja 1847 r.[4], jednak w rzeczywistości używano ich znacznie dłużej, równolegle z monetami polsko-rosyjskimi, rosyjsko-polskimi i rosyjskimi[4]. Monety miedziane zostały wycofane w lutym 1851 r.[7], a monety bilonowe 1 stycznia 1891 r.[8]

monety złote

monety srebrne

monety bilonowe

monety miedziane

Jednostki monetarne Królestwa Polskiego w czasie powstania listopadowego (1831)[edytuj]

W 1831 roku monety były bite zarówno nowymi stemplami, jak i wzorami stemplami obowiązującymi w Królestwie Kongresowym przed powstaniem listopadowym.

Monety srebrne, bilonowe i miedziane bite stemplami opracowanymi w czasie powstania listopadowego zostały wycofane z obiegu w pierwszej połowie 1838 r.[4]

moneta złota

monety srebrne

moneta bilonowa

moneta miedziana

Jednostki monetarne po powstaniu listopadowym (1832–1841)[edytuj]

Monety wprowadzone do obiegu ukazami carskimi z 15 października 1832 r., 27 stycznia 1833 r. i 1 maja 1834 r. Od ukazu carskiego z 1 maja 1834 r. złote i srebrne monety dwunominałowe były dopuszczone do obiegu również poza terenem Królestwa Kongresowego, a więc na ziemiach zabranych, jak i na całym obszarze Imperium Rosyjskiego[10]. Niekiedy w numizmatyce polskiej określane są jako monety polsko-rosyjskie. Monety miedziane zostały wycofane w lutym 1851 r.[7], a monety bilonowe 1 stycznia 1891 r.[8]

1 złoty = 30 groszy = 15 kopiejek

moneta złota

monety srebrne

monety bilonowe

  • 10 groszy = ⅓ złotego (moneta bita od 1835)
  • 5 groszy = 1/6 złotego (moneta bita od 1836)

monety miedziane

  • 3 grosze = 1/10 złotego (moneta bita od 1835)
  • 1 grosz = 1/30 złotego (moneta bita od 1835)

Jednostki monetarne Królestwa Kongresowego 1842–1850[11][edytuj]

Monety bite po wprowadzeniu na terenie Królestwa Kongresowego z dniem 1 stycznia 1842 r.[12] rubla jako jednostki monetarnej. Były bite w Mennicy Warszawskiej równolegle z monetami rosyjskimi (zwanymi czasami rosyjsko-warszawskimi). Były dopuszczone do obiegu zarówno na terenie Królestwa Kongresowego, jak i na ziemiach zabranych oraz na całym obszarze Imperium Rosyjskiego. Niekiedy w numizmatyce polskiej określane są jako monety rosyjsko-polskie.

1 rubel = 100 kopiejek

monety srebrne

  • 25 kopiejek – 50 groszy = ¼ rubla (równowartość 1⅔ złotego)
  • 20 kopiejek – 40 groszy = 1/5 rubla (równowartość 1⅓ złotego)
  • 10 kopiejek – 20 groszy = 1/10 rubla (nie wprowadzona do obiegu, moneta bita w 1842, równowartość ⅔ złotego)
  • 5 kopiejek – 10 groszy = 1/20 rubla (nie wprowadzona do obiegu, moneta bita w 1842, równowartość ⅓ złotego)

Jednostki monetarne Wolnego Miasta Krakowa (1835)[13][edytuj]

Na terenie Wolnego Miasta Krakowa od 6 grudnia 1817 r. obowiązywał system monetarny Królestwa Kongresowego[14]. W 1835 roku wg stopy wzorowanej na obowiązującej w Królestwie Kongresowym wybito i wprowadzono do obiegu własne monety, które wycofano dopiero w 1858 roku[15][14]. W 1846 roku wcielono Rzeczpospolitą Krakowską do zaboru austriackiego. Pierwszego stycznia 1848 r. wycofano z obiegu monety Królestwa Kongresowego, pozostawiając jednak złotówkę krakowską z 1835 r. i ustalając sztywny kurs 4 złote i 6 groszy za jednego złotego reńskiego[15].

1 złoty = 30 groszy

monety srebrne

Wymieniane niekiedy w różnych opracowaniach monety 3 grosze oraz 2 złote nie były próbnymi biciami, a jedynie wyrobami kolekcjonerskimi z drugiej połowy XIX w.[14]

System monetarny w zaborze rosyjskim (1772–1918)[16][edytuj]

1 rubel = 100 kopiejek

Jednostki monetarne 1772–1867 na ziemiach zabranych 1807–1867 w obwodzie białostockim 1842–1867 w Królestwie Kongresowym[edytuj]

monety platynowe

  • 12 rubli
  • 6 rubli
  • 3 ruble

monety złote

  • 10 rubli (imperiał)
  • 5 rubli (półimperiał)
  • dukat (czerwoniec)
  • 3 ruble
  • 2 ruble
  • 1 rubel
  • ½ rubla

monety srebrne

  • 1 rubel
  • ½ rubla (połtinnik) = 50 kopiejek
  • ¼ rubla (półpołtinnik) = 25 kopiejek
  • 20 kopiejek = 1/5 rubla
  • 15 kopiejek
  • 10 kopiejek (griwiennik) = 1/10 rubla
  • 5 kopiejek = 1/20 rubla

monety miedziane

  • 10 kopiejek
  • 5 kopiejek
  • 3 kopiejki
  • 2 kopiejki
  • 1 kopiejka
  • ½ kopiejki (dienga)
  • ¼ kopiejki (połuszka)

Jednostki monetarne 1867–1918[edytuj]

monety złote

  • 15 rubli = 1 imperiał (nazwa zmieniona w 1897, emisja tylko w 1897 r.)
  • 10 rubli = ⅔ imperiała (nazwa zmieniona w 1897)
  • 7 rubli 50 kopiejek = ½ imperiała (nazwa zmieniona w 1897, emisja tylko w 1897 r.)
  • 5 rubli = ⅓ imperiała (nazwa zmieniona w 1897), tzw. świnka
  • 3 ruble (bite ze złota w latach 1869–1885)

monety srebrne

  • 1 rubel = 100 kopiejek = 2 połtiny
  • 50 kopiejek = ½ rubla = tzw. połtina
  • 25 kopiejek = ¼ rubla
  • 20 kopiejek = 1/5 rubla
  • 15 kopiejek
  • 10 kopiejek = 1/10 rubla tzw. griwiennik
  • 5 kopiejek = 1/20 rubla = 1/10 połtiny

monety miedziane

  • 5 kopiejek = 1/20 rubla = 1/10 połtiny
  • 3 kopiejki tzw. ałtina
  • 2 kopiejki = 1/50 rubla = 1/25 połtiny = 1/5 griwiennika
  • 1 kopiejka = 1/100 rubla = 1/50 połtiny = 1/10 griwiennika = ⅓ ałtiny
  • ½ kopiejki = 1/200 rubla = 1/100 połtiny = 1/20 griwiennika = 1/6 ałtiny tzw. dienga
  • ¼ kopiejki = 1/400 rubla = 1/200 połtiny = 1/40 griwiennika = 1/12 ałtiny tzw. połuszka[17][18]

Systemy monetarne w zaborze austriackim (1772–1918)[edytuj]

Lokalne jednostki monetarne (1774–1794)[edytuj]

Jednostki monetarne Galicji i Lodomerii (1774–1777)[19][edytuj]

monety srebrne

  • 30 krajcarów = ½ guldena (tzw. dwuzłotówka, bita w latach 1775–1777)
  • 15 krajcarów = ¼ guldena (tzw. złotówka, bita w latach 1775–1777)

moneta miedziana

  • 1 szeląg = ⅓ krajcara = 1/180 guldena (bity w 1774)
Jednostki monetarne Galicji i Lodomerii w czasie insurekcji kościuszkowskiej (1794)[20][edytuj]

moneta srebrna

  • 6 groszy polskich (nie wprowadzone do obiegu)

monety miedziane

System monetarny 1772–1857[21][22][23][edytuj]

1 talar = 2 guldeny (floreny, złote reńskie), 1 gulden = 60 krajcarów, 1 krajcar = 4 fenigi, 1 fenig = 2 halerze

Jednostki monetarne Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego (1772–1806)[21][22][edytuj]

złote monety

  • 5 dukatów
  • 4 dukaty
  • 3 dukaty
  • 2 dukaty
  • 1 dukat

monety srebrne

  • 1 talar
  • ½ talara
  • ¼ talara
  • 30 krajcarów
  • 24 krajcary
  • 20 krajcarów
  • 17 krajcarów
  • 15 krajcarów
  • 12 krajcarów
  • 10 krajcarów
  • 7 krajcarów
  • 6 krajcarów
  • 5 krajcarów
  • 3 krajcary

monety bilonowe

  • 3 krajcary
  • 1 krajcar
  • ¼ krajcara

monety miedziane

  • 6 krajcarów
  • 3 krajcary
  • 1 krajcar
  • ½ krajcara
  • ¼ krajcara
  • 1 fenig
  • 1 halerz
Jednostki monetarne Cesarstwa Austrii (1806–1857)[22][23][edytuj]

monety złote

  • 4 dukaty
  • 1 dukat

monety srebrne

  • talar
  • ½ talara
  • ¼ talara
  • 20 krajcarów
  • 10 krajcarów
  • 5 krajcarów
  • 3 krajcary

monety miedziane

  • 30 krajcarów
  • 15 krajcarów
  • 3 krajcary
  • 1 krajcar
  • ½ krajcara
  • ¼ krajcara

System monetarny 1857–1891[24][23][22][edytuj]

1 talar = 1½ guldena (florena), 1 gulden (floren) = 100 krajcarów

monety złote

  • 4 dukaty
  • 1 dukat
  • 8 florenów = 20 franków
  • 4 floreny = 10 franków
  • korona unijna
  • ½ korony unijnej

monety srebrne

  • 2 talary unijne = 3 floreny
  • 2 floreny
  • talar unijny
  • 1 floren
  • ¼ florena
  • 20 krajcarów
  • 10 krajcarów
  • 6 krajcarów
  • 5 krajcarów

monety miedziane

  • 4 krajcary
  • 1 krajcar
  • 5/10 krajcara

System monetarny 1892–1918[24][22][23][edytuj]

1 korona = 100 halerzy

monety złote

  • 100 koron
  • 20 koron
  • 10 koron

monety srebrne

  • 5 koron
  • 2 korony
  • 1 korona

monety niklowe

  • 20 halerzy = 1/5 korony
  • 10 halerzy = 1/10 korony

monety brązowe

  • 2 halerze = 1/50 korony
  • 1 halerz = 1/100 korony

Systemy monetarne w zaborze pruskim (1772–1918)[edytuj]

Lokalne systemy monetarne (1772–1821)[3][edytuj]

Jednostki monetarne Prus Wschodnich i Prus Zachodnich (1772-1811)[3][edytuj]

Prusy Wschodnie jako jednostka administracyjna zostały utworzone w 1772 r. z Warmii odebranej Rzeczpospolitej w ramach pierwszego rozbioru oraz Prus Książęcych. Prusy Zachodnie jako jednostkę administracyjną utworzona w 1773 r. z większości pozostałych ziem pierwszego rozbioru pruskiego, czyli z Prus Królewskich, do 1793 r. bez miasta Gdańska. W obydwu prowincjach obowiązywały te same monety bite wg pruskiej stopy menniczej Graumanna z 1750 r. między innymi zachowującej stare, odrębne nominały jak tymf, szóstak, trojak i szeląg.

1 grosz = 3 szelągi

monety bilonowe

  • 18 groszy
  • 6 groszy
  • 3 grosze
  • 2 grosze
  • 1 grosz
  • 1 szeląg

monety miedziane

Jednostki monetarne Prus Południowych (1796–1798)[3][edytuj]

Jednostka administracyjna utworzona z ziem II i III rozbioru pruskiego. Obejmowała między innymi Wielkopolskę, część Mazowsza oraz ziemię białostocką.

Monety bite według menniczej stopy zbliżonej do polskiej z 1766 r.[25]

1 grosz = 3 szelągi

monety miedziane

Jednostki monetarne Gdańska (1801)[3][edytuj]

W Gdańsku, od II rozbioru Polski, czyli 1793 r. aż do 1821 r., w obiegu krążyły monety bite w okresie I Rzeczypospolitej (od 1753 r.)[4] Emisja szeląga z 1801 uzupełniała drobne monety obiegowe.

Monetę bito wedle menniczej stopy zakładającej 180 sztuk z grzywny kolońskiej[26].

moneta miedziana

Jednostki monetarne Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1816–1817)[3][edytuj]

Jednostka administracyjna utworzona z części ziem likwidowanego Księstwa Warszawskiego.

Monety były bite wg menniczej stopy Graumanna (2 grosze poznańskie = 1 grosz wschodnio–zachodniopruski), czyli na nieco inną stopę niż miedziane monety Rzeczpospolitej i Księstwa Warszawskiego[27].

monety miedziane

System monetarny 1821–1871[28][29][edytuj]

1 frydrychdor = 5 talarów i 20 groszy srebrnych, 1 talar = 30 groszy srebrnych, 1 grosz srebrny = 12 fenigów

monety złote

  • 2 frydrychdory
  • 1 frydrychdor
  • ½ frydrychdora
  • 1 korona unijna (od 1857 r.)
  • ½ korony unijnej (od 1857 r.)

monety srebrne

  • talar
  • ½ talara
  • ⅓ talara
  • ¼ talara
  • 18 groszy srebrnych
  • 1/6 talara
  • 1/12 talara
  • 6 groszy srebrnych
  • 2½ grosza srebrnego
  • 1 grosz srebrny
  • ½ grosza srebrnego
  • 2 talary unijne (od 1857 r.)
  • 1 talar unijny (od 1857 r.)

monety miedziane

  • 4 fenigi
  • 3 fenigi
  • 2 fenigi
  • 1 fenig

System monetarny 1871–1918[30][29][31][edytuj]

1 marka niemiecka = 100 fenigów

monety złote

  • 20 marek
  • 10 marek
  • 5 marek

monety srebrne

  • 5 marek
  • 3 marki
  • 2 marki
  • 1 marka
  • ½ marki
  • 50 fenigów = ½ marki
  • 20 fenigów = 1/5 marki

moneta niklowa

  • 25 fenigów = ¼ marki

monety miedzioniklowe

  • 20 fenigów = 1/5 marki
  • 10 fenigów = 1/10 marki
  • 5 fenigów = 1/20 marki

monety miedziane

  • 2 fenigi = 1/50 marki
  • 1 fenig = 1/100 marki

Systemy monetarne w czasie I wojny światowej (1914–1918)[edytuj]

System monetarny Ober–Ost (1916–1918)[32][edytuj]

1 ostrubel = 100 kopiejek

Ober–Ost obejmował między innymi tereny Suwalszczyzny, Grodzieńszczyzny i Wileńszczyzny, jak również pozostałe tereny Litwy oraz Łotwę i Estonię Monety na tej części Ober-Ostu, która znalazła się w granicach II Rzeczypospolitej zostały wycofane w 1921 roku[33].

monety stalowe

System monetarny Królestwa Polskiego 1917–1918 – Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego[32][edytuj]

1 marka polska = 100 fenigów

Na terenie Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego od 9 grudnia 1916 obowiązywała marka polska, która stała się jedynym środkiem płatniczym 26 kwietnia 1917 r.[33]

monety stalowe

Systemy monetarne po odzyskaniu niepodległości (od 1918)[edytuj]

System markowy (1918–1924)[32][edytuj]

1 marka polska = 100 fenigów

W obiegu krążyły monety: 1, 5, 10, 20 fenigów Królestwa Polskiego 1917-1918. W późniejszym okresie, z powodu wysokiej inflacji, monety nie były wykorzystywane w obrocie. Zostały wycofane z obiegu 1 lipca 1924 r. w wyniku reformy walutowej Władysława Grabskiego.

System złotowy (od 1924)[edytuj]

1 złoty = 100 groszy

Wprowadzony w wyniku reformy walutowej Władysława Grabskiego z 1 kwietnia 1924.

Jednostki monetarne w latach 1924–1939[34][edytuj]

monety złote

  • 100 złotych (nie wprowadzona do obiegu)
  • 50 złotych (nie wprowadzona do obiegu)
  • 25 złotych (nie wprowadzona do obiegu), tzw. dukat
  • 20 złotych wprowadzona do obiegu jako moneta okolicznościowa, wybita na 900-lecia koronacji Bolesława Chrobrego w 1925 roku.
  • 10 złotych wprowadzona do obiegu jako moneta okolicznościowa, wybita na 900-lecia koronacji Bolesława Chrobrego w 1925 roku

monety srebrne

monety niklowe

  • 1 złoty (wprowadzona do obiegu w 1929)
  • 50 groszy = ½ złotego (moneta z datą 1923)
  • 20 groszy = 1/5 złotego (moneta z datą 1923)
  • 10 groszy = 1/10 złotego (moneta z datą 1923)

monety brązowe

  • 5 groszy = 1/20 złotego (pierwsze wybite monety z datą 1923 w mosiądzu)
  • 2 grosze = 1/50 złotego (pierwsze wybite monety z datą 1923 w mosiądzu)
  • 1 grosz = 1/100 złotego (pierwsze wybite monety z datą 1923)

Jednostki monetarne Generalnego Gubernatorstwa (1939–1945)[35][edytuj]

W Generalnym Gubernatorstwie w obiegu pozostawały monety II Rzeczypospolitej: 1, 2, 5, 10, 20, 50 groszy oraz 1 złoty w niklu. Dodatkowo do obiegu wprowadzono monety stalowe i stalowe niklowane przygotowane przez rząd RP na wypadek wojny, oraz nowego bicia w cynku z wykorzystaniem nieznacznie zmodyfikowanych wzorów stempli z okresu przed II wojną światową.

monety stalowe

  • 50 groszy = ½ złotego (moneta z datą 1938, wersje niklowana i nieniklowana, właściwie wprowadzona do obiegu rozporządzeniem prezydenta RP z dnia 26 sierpnia 1939 roku, na 5 dni przed wybuchem II wojny światowej, wycofana z obiegu 1 sierpnia 1942)[36]

monety cynkowe

  • 20 groszy = 1/5 złotego (moneta z datą 1923, wprowadzona do obiegu w 1940)[36]
  • 10 groszy = 1/10 złotego (moneta z datą 1923, wprowadzona do obiegu w 1940)[36]
  • 5 groszy = 1/20 złotego (moneta z otworem, z datą 1939, wprowadzona do obiegu w 1943)[36]
  • 1 grosz = 1/100 złotego (moneta z datą 1939, wprowadzona do obiegu w 1941)[36]

Jednostki monetarne w latach 1944–1950[37][38][35][edytuj]

Obowiązujące od 24 sierpnia 1944 r. do dnia reformy walutowej z 30 października 1950 r.

W obiegu pozostawały monety groszowe 1, 2, 5, 10, 20, 50 groszy, bite w okresie II Rzeczypospolitej i Generalnego Gubernatorstwa, bez 50 groszy 1938 wycofanej w 1942 roku.

Jednostki monetarne w latach 1950–1994[33][edytuj]

Obowiązujące od dnia reformy walutowej z 30 października 1950 r., do dnia denominacji z 1 stycznia 1995 r.

  • 1 grosz = 1/100 złotego (moneta z datą 1949, wybita w aluminium)
  • 2 grosze = 1/50 złotego (moneta z datą 1949, wybita w aluminium)
  • 5 groszy = 1/20 złotego (pierwsza moneta z datą 1949 wybita w brązie, następnie do 1972 w aluminium)
  • 10 groszy = 1/10 złotego (pierwsza moneta z datą 1949 wybita w miedzioniklu, następnie do 1985 w aluminium)
  • 20 groszy = 1/5 złotego (pierwsza moneta z datą 1949 wybita w miedzioniklu, następnie do 1985 w aluminium)
  • 50 groszy = ½ złotego (pierwsza moneta z datą 1949 wybita w miedzioniklu, następnie do 1987 w aluminium)
  • 1 złoty (pierwsza moneta z datą 1949 wybita w miedzioniklu, następnie do 1990 w aluminium)
  • 2 złote (wprowadzona w 1958, do roku 1974 bita w aluminium, od 1975 do 1988 w mosiądzu, w latach 1989 i 1990 ponownie w aluminium)
  • 5 złotych (wprowadzona w 1958, do roku 1974 bita w aluminium, od 1975 do 1988 w mosiądzu, w latach 1989 i 1990 ponownie w aluminium)
  • 10 złotych (wprowadzona w 1959, do roku 1988 bita w miedzioniklu, w latach 1989 i 1990 w mosiądzu manganowym)
  • 20 złotych (wprowadzona w 1973, do roku 1990 bita w miedzioniklu)
  • 50 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1972, w wersji okolicznościowej w miedzioniklu wprowadzona w 1979, w wersji obiegowej w miedzioniklu wprowadzona w 1990, bita do 1990)
  • 100 złotych (w wersji okolicznościowej w srebrze wprowadzona w 1966, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1973, w wersji okolicznościowej w miedzioniklu wprowadzona w 1984, w wersji okolicznościowej w stali niklowanej wprowadzona w 1985, w wersji obiegowej w miedzioniklu wprowadzona w 1990, bita do 1990)
  • 200 złotych (w wersji okolicznościowej w srebrze wprowadzona w 1974, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1974, bita do 1984)
  • 500 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1976, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1984, w wersji okolicznościowej w miedzioniklu wprowadzona w 1989, bita do 1989)
  • 1000 złotych (w wersji okolicznościowej w srebrze wprowadzona w 1982, w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1982, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1983, bita do 1994)
  • 2000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1977, bita do 1989)
  • 5000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1987, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1989, bita do 1989)
  • 10 000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1982, w wersji okolicznościowej w srebrze wprowadzona w 1987, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze w 1987, w wersji okolicznościowej w miedzioniklu wprowadzona w 1990, w wersji okolicznościowej w stali niklowanej wprowadzona w 1991, bita do 1992)
  • 20 000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1989, w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1990, w wersji kolekcjonerskiej bimetalicznej – mosiądz-miedzionikiel wprowadzona w 1991, w wersji okolicznościowej w miedzioniklu wprowadzona w 1993, bita do 1994)
  • 50 000 złotych (w wersji okolicznościowej w srebrze wprowadzona w 1988, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze w 1988, w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1990, w wersji kolekcjonerskiej w miedzioniklu wprowadzona w 1992, bita do 1992)
  • 100 000 złotych (w wersji okolicznościowej w srebrze wprowadzona w 1990, w wersji kolekcjonerskiej w złocie i srebrze wprowadzona w 1990, bita do 1994)
  • 200 000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1987, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1990, bita do 1994)
  • 300 000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1993, bita do 1994)
  • 500 000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wybita z datą 1990, wprowadzona w 1991, bita tylko w 1990)
  • 1 000 000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wybita z datą 1990 wprowadzona w 1991, bita tylko w 1990)

Jednostki monetarne od 1995[33][39][edytuj]

Obowiązujące od dnia denominacji złotego z 1 stycznia 1995 r.

  • 1 grosz = 1/100 złotego (bita z datą od 1990 do 2014 w mosiądzu manganowym, z datą od 2013 i zmienionym awersem w żelazie mosiądzowanym)
  • 2 grosze = 1/50 złotego (bita z datą od 1990 do 2014 w mosiądzu manganowym, z datą od 2013 i zmienionym awersem w żelazie mosiądzowanym)
  • 5 groszy = 1/20 złotego (bita z datą od 1990 do 2014 w mosiądzu manganowym, z datą od 2013 i zmienionym awersem w żelazie mosiądzowanym)
  • 10 groszy = 1/10 złotego (bita z datą od 1990 w miedzioniklu)
  • 20 groszy = 1/5 złotego (bita z datą od 1990 w miedzioniklu)
  • 50 groszy = ½ złotego (bita z datą od 1990 w miedzioniklu)
  • 1 złoty (moneta bita z datą od 1990 w miedzioniklu)
  • 2 złote (w wersji obiegowej bita z datą od 1994 w bimetalu B-Al. / CuNi, w wersji okolicznościowej w 1995 w miedzioniklu, w wersji okolicznościowej w latach 1996–2014 w stopie Nordic Gold)
  • 5 złotych (w wersji obiegowej bita z datą od 1994 w bimetalu CuNi / B-Al, w wersji kolekcjonerskiej od 2013 w srebrze, w wersji okolicznościowej od 2014 w bimetalu CuNi / B-Al)
  • 10 złotych (w wersji kolekcjonerskiej od 1995 w srebrze)
  • 20 złotych (w wersji kolekcjonerskiej od 1995 w srebrze)
  • 25 złotych (w wersji kolekcjonerskiej od 2009 w złocie)
  • 30 złotych (w wersji kolekcjonerskiej od 2010 w złocie)
  • 37,5 złotego (w wersji kolekcjonerskiej od 2009 w złocie)
  • 50 złotych (w wersji bulionowej od 1995 w złocie, w wersji kolekcjonerskiej od 2013 w srebrze)
  • 100 złotych (w wersji bulionowej od 1995 w złocie, w wersji kolekcjonerskiej od 1997 w złocie)
  • 200 złotych (w wersji bulionowej od 1995 w złocie, w wersji kolekcjonerskiej od 1995 w złocie)
  • 500 złotych (w wersji bulionowej od 1995 w złocie, w wersji kolekcjonerskiej od 2012 w złocie, w wersji kolekcjonerskiej od 2014 w srebrze)
  • 1000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej od 2011 w złocie)

Systemy monetarne w czasie II wojny światowej (1939–1945)[40][edytuj]

System monetarny na terenach anektowanych przez III Rzeszę (1939–1945)[40][41][edytuj]

1 reichmarka = 100 fenigów

monety srebrne

  • 5 marek
  • 2 marki

monety niklowe

  • 1 marka
  • 50 fenigów = ½ marki

moneta aluminiowa

  • 50 fenigów = ½ marki

monety ze stopu aluminium-brąz

  • 10 fenigów = 1/10 marki
  • 5 fenigów = 1/20 marki

monety brązowe

  • 2 fenigi = 1/50 marki
  • 1 fenig = 1/100 marki

monety cynkowe

  • 10 fenigów = 1/10 marki
  • 5 fenigów = 1/20 marki
  • 1 fenig = 1/100 marki

System monetarny na terenach anektowanych przez Związek Radziecki (1939–1941)[42][40][edytuj]

1 czerwoniec = 10 rubli, 1 rubel = 100 kopiejek

monety złote

  • 1 czerwoniec

monety srebrne

  • 1 rubel
  • 50 kopiejek = ½ rubla
  • 20 kopiejek = 1/5 rubla
  • 15 kopiejek = 15/100 rubla
  • 10 kopiejek = 1/10 rubla

monety miedzioniklowe

  • 20 kopiejek = 1/5 rubla
  • 15 kopiejek = 15/100 rubla
  • 10 kopiejek = 1/10 rubla

monety ze stopu aluminium-brąz

  • 5 kopiejek = 1/20 rubla
  • 3 kopiejki = 3/100 rubla
  • 2 kopiejki = 1/50 rubla
  • 1 kopiejka = 1/100 rubla

monety brązowe

  • 5 kopiejek = 1/20 rubla
  • 3 kopiejki = 3/100 rubla
  • 2 kopiejki = 1/50 rubla
  • 1 kopiejka = 1/100 rubla

monety miedziane

  • ½ kopiejki

System monetarny na terenach anektowanych przez Litwę (1939–1940)[40][43][edytuj]

1 lit = 100 centów

monety srebrne

  • 10 litów
  • 5 litów
  • 2 lity
  • 1 lit

monety ze stopu aluminium-brąz

  • 50 centów = ½ lita
  • 20 centów = 1/5 lita
  • 10 centów = 1/10 lita
  • 5 centów = 1/20 lita
  • 1 cent = 1/100 lita

monety brązowe

  • 5 centów = 1/20 lita
  • 2 centy = 1/50 lita
  • 1 cent = 1/100 lita

System monetarny na terenach anektowanych przez Słowację (1939–1945)[40][44][edytuj]

1 korona = 100 halerzy

monety srebrne

  • 50 koron
  • 20 koron
  • 10 koron
  • 5 koron

monety miedzioniklowe

  • 1 korona
  • 50 halerzy = ½ korony

monety aluminiowe

  • 50 halerzy = ½ korony
  • 20 halerzy = 1/5 korony

monety brązowe

  • 20 halerzy = 1/5 korony
  • 10 halerzy = 1/10 korony

moneta cynkowa

  • 5 halerzy = 1/20 korony

Systemy monetarne na terenach zajętych przez III Rzeszę po 22 czerwca 1941 r.[40][edytuj]

System monetarny Komisariatu Rzeszy Wschód (1941–1944)[edytuj]

1 ostmarka = 100 fenigów

brak monet

System monetarny Komisariatu Rzeszy Ukraina (1942–1944)[edytuj]

1 karbowaniec

brak monet

System monetarny Getta Łódzkiego (1940–1944)[45][edytuj]

1 marka = 100 fenigów

Lokalny system monetarny wprowadzony na terytorium getta w Łodzi.

  • 20 marek (moneta z datą 1943, wprowadzona do obiegu 21 lipca 1944[33], bita w aluminium)
  • 10 marek (moneta z datą 1943, bita w aluminium i w magnezie)
  • 5 marek (moneta z datą 1943, bita w aluminium i w magnezie)
  • 10 fenigów = 1/10 marki (moneta z datą 1942, bita w magnezie)

Literatura[edytuj]

  • Szwagrzyk J.A.: Pieniądz na ziemiach Polskich X-XX w., Wrocław 1973
  • Parchimowicz J.: Monety polskie, Szczecin 2003
  • Narodowy Bank Polski, http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/banknoty_i_monety/banknoty_i_monety.html, Internet
  • Dylewski A.: Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011
  • Sarosiek J.:Monety getta łódzkiego,2016
  • Krause Publications:Standard Catalog of World Coins, 18th,19th,20ty Century
  • Chałupski J.:Specjalizowany katalog monet polskich XX i XXI w. część druga II Rzeczpospolita Generalne Gubernatorstwo 1918-1945, 2008

Przypisy

  1. Wojciech Opioła, Jednostki monetarne w czasach Zygmunta III Wazy - Podstawowe zagadnienia numizmatyczne - Monety Zygmunta III Wazy - bloog.pl, „blog-o-monetach.bloog.pl” [dostęp 2017-10-02] (pol.).
  2. a b Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 230–233.
  3. a b c d e f Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 228–229.
  4. a b c d e f g Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 240–241.
  5. Borys Paszkiewicz, Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, s. 174.
  6. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 234–237.
  7. a b Borys Paszkiewicz, Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, s. 196.
  8. a b Borys Paszkiewicz, Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, s. 200.
  9. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 236.
  10. Adam Dylewski, historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 240.
  11. Janusz Parchimowicz, Monety polskie, wyd. drugie, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 88-99.
  12. 1841 - Królestwo Polskie 1835-1841, sites.google.com [dostęp 2017-09-09].
  13. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 238–239.
  14. a b c Elżbieta Korczyńska, Borys Paszkiewicz, Mennictw XIX i XX wieku, Kraków: Polskie Towarzystwo Archeologiczne i Numizmatyczne Oddział w Krakowie, 1989, s. 368-370.
  15. a b Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Carta Clanca, 2011, s. 239.
  16. Vladimir Bitkin, Composite Catalogue of Russian Coins, Kiev 2003, s. 629-972.
  17. Grosz, jefimok, dieńga, połuszka... Naimienowanija dienieg w Rossii XVIII wieka [dostęp 2015-04-23] (ros.).
  18. Russia 1/4, 1/2, and 1 Kopek 1855 to 1876, CoinQuest [dostęp 2015-04-23] (ang.).
  19. Borys Paszkiewicz, Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, s. 162.
  20. Janusz Parchimowicz, Monety polskie, wyd. drugie, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 67-70.
  21. a b Chester L. Krause i inni, Standard Catalog of World Coins 18th Century 1701-1800, wyd. 3rd edition, Krause Publications, 2002, s. 25-58.
  22. a b c d e Colin R. Bruce II i inni, Standard Catalog of World Coins 19th Century 1801-1900, wyd. 4th edition, Krause Publications, 2004, s. 64-77.
  23. a b c d Colin R. Bruce II i inni, 2006 Standard Catalog of World Coins, wyd. 33rd Edition, Krause Publications, 2005, s. 109-111.
  24. a b Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 252–253.
  25. Borys Paszkiewicz, Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, s. 169.
  26. Borys Paszkiewicz, Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, s. 170.
  27. Borys Paszkiewicz, Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, s. 176-177.
  28. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 254–255.
  29. a b Colin R. Bruce II i inni, Standard Catalog of World Coins 19th Century 1801-1900, wyd. 4th Edition, Krause Publications, 2004, s. 343-499.
  30. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 256–257.
  31. Colin R. Bruce i inni, 2006 Standard Catalog of World Coins, wyd. 33rd Edition, Krause Publications, 2005, s. 800-818.
  32. a b c Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 260–261.
  33. a b c d e f g Janusz Parchimowicz, Monety polskie, 2003.
  34. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 268–277.
  35. a b Janusz Parchimowicz, Monety polskie, wyd. drugie, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 122-125.
  36. a b c d e Jerzy Chałupski, Specjalizowany katalog monet polskich XX i XXI wiek, część druga, II Rzeczpospolita, Generalne Gubernatorstwo, 1918-1945, 2008.
  37. Jerzy Chałupski, Specjalizowany katalog monet polskich XX i XXI w. część trzecia Rzeczpospolita Polska 1945-1952 Polska Rzeczpospolita Ludowa 1952-1989, wyd. drugie, Sosnowiec 2008, s. 144-148,259-260.
  38. Janusz Parchimowicz, Monety polskie, wyd. drugie, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 151-161.
  39. Narodowy Bank Polski, http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/banknoty_i_monety/banknoty_i_monety.html.
  40. a b c d e f Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Carta Blanca, 2011, s. 284-291.
  41. Colin R. Bruce II i inni, 2006 Standard Catalog of world Coins, wyd. 33rd Edition, Krause Publications, 2005, s. 819-828.
  42. Colin R. Bruce II i inni, 2006 Standard Catalog of World Coins, wyd. 33rd Edition, Krause Publications, 2005, s. 1776-1832.
  43. Colin R. Bruce II i inni, 2006 Standard Catalog of World Coins, wyd. 33rd Edition, Krause Publications, 2005, s. 1377-1378.
  44. Colin R. Bruce II i inni, 2006 Standard Catalog of World Coins, wyd. 33rd Edition, Krause Publications, 2005, s. 1927-1928.
  45. Jacek Sarosiek, Monety getta łódzkiego 1940-1944, wyd. pierwsze, Białystok: Jacek Sarosiek, Państwowe Archiwum w Łodzi, 2016.