Systemy monetarne w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Systemy monetarne w Polsce

Spis treści

Systemy monetarne w średniowieczu[edytuj]

System denarowymonometaliczny X-XIII wiek[edytuj]

  • moneta srebrna
  • denar = 2 obole
  • obol = ½ denara

System groszowy – XIV- pocz. XVI wieku[edytuj]

Systemy monetarne w czasach nowożytnych (1526-1795)[edytuj]

Jednostki monetarne w latach 1526–1548[edytuj]

monety złote

  • dukat czerwony złoty = 45-51 groszy (cena zmienna)

monety srebrne

Jednostki monetarne za rządów Stefana Batorego (1576–1586)[edytuj]

monety złote

monety srebrne

Jednostki monetarne w latach 1587–1632[edytuj]

monety złote

monety srebrne

Jednostki monetarne w latach 1649–1663[edytuj]

monety złote

monety srebrne

  • talar = 90-105 groszy
  • półtalar = 45-52½ grosza
  • ort = 18 groszy = 3 szóstaki = 6 trojaków = 12 półtoraków = 54 szelągi
  • szóstak = 6 groszy = 2 trojaki = 4 półtoraki = 18 szelągów
  • trojak = 3 grosze = 2 półtoraki = 9 szelągów
  • półtorak = 1½ grosza
  • grosz = 3 szelągi

moneta miedziana

  • szeląg = ⅓ grosza (do 1658 roku ze srebra próby ok. 125, po 1658 roku z czystej miedzi)

Jednostki monetarne w latach 1663–1698[edytuj]

monety złote

monety srebrne

  • talar = 3 złote 15 groszy – 3 złote 18 groszy albo 6-12 złotych w szelągach tzw. boratynkach
  • półtalar = 1 złoty 22½ grosza – 2 złotych 3 groszy albo 3-6 złotych w szelągach tzw. boratynkach
  • złoty (tymf) = 30 groszy (kurs urzędowy), 12-18 groszy (kurs rynkowy w latach 1663–1683)
  • ort = 18 groszy (kurs urzędowy), 18-24 groszy (kurs rynkowy w latach 1663–1683)
  • szóstak = 6 groszy (kurs urzędowy), 6-8 groszy (kurs rynkowy w latach 1663–1683)
  • trojak = 3 grosze = 2 półtoraki = 9 szelągów (kurs urzędowy), 18-48 szelągów (kurs rynkowy w latach 1663–1683)
  • dwugrosz = 2 grosze = 6 szelągów (kurs urzędowy), 12-32 szelągów (kurs rynkowy w latach 1663–1683)
  • półtorak = 1½ grosza = 4 ½ szeląga (kurs urzędowy), 9-24 szelągów (kurs rynkowy w latach 1663–1683)
  • grosz = 1/30 złotego, 3 szelągi (kurs urzędowy), 6-12 szelągów (kurs rynkowy w latach 1663–1683)

monety miedziane

Jednostki monetarne w czasach saskich[edytuj]

monety złote

monety srebrne

  • talar – 2 półtalary = 4 dwuzłotówki = 240 groszy (kurs urzędowy), 580 groszy (kurs rynkowy)
  • półtalar = 2 dwuzłotówki = 120 groszy (kurs urzędowy), 290 groszy (kurs rynkowy)
  • dwuzłotówka = ¼ talara = 60 groszy (kurs urzędowy) = 180 szelągów
  • tymf = 6 trojaków = 12 półtoraków = 38 groszy = 114 szelągów
  • szóstak = 2 trojaki = 4 półtoraki = 12 groszy i 2 szelągi = 38 szelągów
  • trojak = 2 półtoraki = 6 groszy = 18 szelągów
  • półtorak = 3 grosze = 9 szelągów

monety miedziane

Jednostki monetarne czasach stanisławowskich (1764–1795)[edytuj]

monety złote

  • stanislasdor = 3 dukaty = 9 talarów = 54 złote; od 1794 roku
  • półstanislasdor = 1½ dukata = 4 1/2 talara = 27 złotych
  • dukat = 2 talary, 22½ grosza miedzianego = 502½ grosza miedzianego = 16 złotych 22½ grosza miedzianego; 18 złotych – od 1787 roku

monety srebrne

  • talar = 8 złotych = 32 grosze srebrne = 240 groszy miedzianych; 6 złotych od 1794 roku
  • ½ talara = 4 złote = 16 groszy srebrnych = 120 groszy miedzianych
  • 2 złote = 8 groszy srebrnych = 60 groszy miedzianych
  • 1 złoty = 4 grosze srebrne = 30 groszy miedzianych
  • ½ złotego = 2 grosze srebrne = 15 groszy miedzianych
  • grosz srebrny = 7½ grosza miedzianego
  • 10 groszy miedzianych = ⅓ złotego; bite w latach 1787–1795
  • 6 groszy miedzianych = 1/5 złotego; bite w latach 1794–1795

monety miedziane

Systemy monetarne w okresie rozbiorów (1772–1918)[edytuj]

System monetarny Księstwa Warszawskiego (1810–1815)[1][edytuj]

1 dukat = 18 złotych polskich, 1 talar = 6 złotych polskich, 1 złoty polski = 30 groszy

moneta złota

  • dukat = 18 złotych polskich

monety srebrne

  • talar = 6 złotych polskich
  • ⅓ talara = 2 złote polskie
  • 1/6 talara = 1 złoty polski = 30 groszy polskich

monety bilonowe

  • 10 groszy = ⅓ złotego polskiego
  • 5 groszy = 1/6 złotego polskiego

monety miedziane

  • 3 grosze = 1/10 złotego polskiego
  • 1 grosz = 1/30 złotego polskiego

Jednostki monetarne w czasie oblężenia Zamościa (1813)[1][edytuj]

Monety bite jako uzupełnienie systemu monetarnego Księstwa Warszawskiego.

moneta srebrna

  • 2 złote

moneta miedziana

  • 6 groszy = 1/5 złotego

Jednostki monetarne Wolnego Miasta Gdańska (1808–1812)[2][edytuj]

W Gdańsku, od II rozbioru Polski, tj. od 1793 r. aż do 1821 r., w obiegu krążyły monety bite w okresie I Rzeczypospolitej (od 1753 r.)[3]. Emisja z lat 1808–1812 uzupełniała drobne monety obiegowe. Gulden gdański był jedynie jednostką obrachunkową[3]. Monety Wolnego Miasta Gdańska 1808-1812 bito na stopę polską z 1766 r.[3]

1 gulden = 30 groszy, 1 grosz = 3 szelągi

monety miedziane

  • 1 grosz = 1/30 guldena gdańskiego
  • 1 szeląg = ⅓ grosza = 1/90 guldena gdańskiego

System monetarny Królestwa Kongresowego (1815–1841)[4][edytuj]

1 złoty = 30 groszy

Jednostki monetarne w okresie autonomii (1816–1831)[edytuj]

Monety bite przez Mennice Warszawską i wprowadzane do obiegu od 1816 r., do dnia reskryptu carskiego z 1 maja 1834 r. (monety srebrne)[3] i 1835 r. (monety miedziane). Formalnie zostały wycofane z obiegu 1 maja 1847 r.[3], jednak w rzeczywistości używano ich znacznie dłużej, równolegle z monetami polsko-rosyjskimi, rosyjsko-polskimi i rosyjskimi[3].

monety złote

  • 50 złotych polskich tzw. złoty podwójny (moneta bita w latach 1817–1829)
  • 25 złotych polskich tzw. złoty pojedynczy (moneta bita w latach 1817–1833)

monety srebrne

  • 10 złotych polskich (moneta bita w latach 1820–1827)
  • 5 złotych polskich (moneta bita do 1834)
  • 2 złote polskie
  • 1 złoty polski = 30 groszy polskich (moneta bita w latach 1818–1834)

monety bilonowe

  • 10 groszy polskich = ⅓ złotego polskiego
  • 5 groszy polskich = 1/6 złotego polskiego (moneta bita do 1832)

monety miedziane

  • 3 grosze polskie = 1/10 złotego polskiego (moneta bita w latach 1817–1835)
  • 1 grosz polski = 1/30 złotego polskiego (moneta bita do 1835)

Jednostki monetarne Królestwa Polskiego w czasie powstania listopadowego (1831)[4][edytuj]

W 1831 roku monety były bite zarówno nowymi stemplami, jak i wzorami stemplami obowiązującymi w Królestwie Kongresowym przed powstaniem listopadowym.

Monety srebrne, bilonowe i miedziane bite stemplami opracowanymi w czasie powstania listopadowego zostały wycofane z obiegu w pierwszej połowie 1838 r.[3]

moneta złota

monety srebrne

  • 5 złotych polskich
  • 2 złote polskie

moneta bilonowa

  • 10 groszy polskich = ⅓ złotego polskiego

moneta miedziana

  • 3 grosze polskie = 1/10 złotego polskiego

Jednostki monetarne po powstaniu listopadowym (1832–1841)[edytuj]

Monety wprowadzone do obiegu ukazami carskimi z: 15 października 1832 r., 27 stycznia 1833 r. i 1 maja 1834 r. Złote i srebrne monety były w obiegu na terenie Królestwa Kongresowego, na ziemiach zabranych, jak i całym obszarze imperium rosyjskiego[6]. Niekiedy w numizmatyce polskiej określane są jako monety polsko-rosyjskie.

1 złoty = 30 groszy = 15 kopiejek

moneta złota

  • 3 ruble – 20 złotych (moneta bita od 1834)

monety srebrne

  • 1½ rubla – 10 złotych (moneta bita od 1833)
  • ¾ rubla – 5 złotych (moneta bita od 1833)
  • 30 kopiejek – 2 złote (moneta bita od 1834)
  • 15 kopiejek – 1 złoty

monety bilonowe

  • 10 groszy = ⅓ złotego (moneta bita od 1835)
  • 5 groszy = 1/6 złotego (moneta bita od 1836)

monety miedziane

  • 3 grosze = 1/10 złotego (moneta bita od 1835)
  • 1 grosz = 1/30 złotego (moneta bita od 1835)

Jednostki monetarne Królestwa Kongresowego (1842–1850)[edytuj]

Monety bite po wprowadzeniu pod koniec 1841 r. na terenie Królestwa Kongresowego rubla jako jednostki monetarnej. Były bite w Mennicy Warszawskiej równolegle z monetami rosyjskimi (zwanymi czasami rosyjsko-warszawskimi). Krążły w obiegu zarówno na terenie Królestwa Kongresowego, jak i na ziemiach zabranych oraz na całym obszarze imperium rosyjskiego. Niekiedy w numizmatyce polskiej określane są jako monety rosyjsko-polskie.

1 rubel = 100 kopiejek

monety srebrne

  • 25 kopiejek – 50 groszy = ¼ rubla (równowartość 1⅔ złotego)
  • 20 kopiejek – 40 groszy = 1/5 rubla (równowartość 1⅓ złotego)
  • 10 kopiejek – 20 groszy = 1/10 rubla (nie wprowadzona do obiegu, moneta bita w 1842, równowartość ⅔ złotego)
  • 5 kopiejek – 10 groszy = 1/20 rubla (nie wprowadzona do obiegu, moneta bita w 1842, równowartość ⅓ złotego)

Jednostki monetarne Wolnego Miasta Krakowa (1835)[7][edytuj]

Na terenie Wolnego Miasta Krakowa obowiązywał system monetarny Królestwa Kongresowego. W 1835 roku wg stopy menniczej Królestwa Kongresowego wybito i wprowadzono do obiegu własne monety, które wycofano w 1847 roku, po wcześniejszym (w 1846 roku) wcieleniu Rzeczypospolitej Krakowskiej do zaboru austriackiego. Wymieniano monety krakowskie po kursie 1 gulden (60 krajcarów) = 4 złote i 12 groszy.

1 złoty = 30 groszy

monety srebrne

  • 2 złote (nie wprowadzone do obiegu) = 60 groszy
  • 1 złoty = 30 groszy
  • 10 groszy = ⅓ złotego
  • 5 groszy = 1/6 złotego

monety miedziane

  • 3 grosze = 1/10 złotego (nie wprowadzone do obiegu)

System monetarny w zaborze rosyjskim (1772–1918)[edytuj]

1 rubel = 100 kopiejek

Jednostki monetarne (1772–1867) na ziemiach zabranych (1807–1867) w obwodzie białostockim (1841–1867) w Królestwie Kongresowym[edytuj]

monety platynowe

  • 12 rubli
  • 6 rubli
  • 3 ruble

monety złote

  • 10 rubli (imperiał)
  • 5 rubli (półimperiał)
  • dukat (czerwoniec)
  • 3 ruble
  • 2 ruble
  • 1 rubel
  • ½ rubla

monety srebrne

  • 1 rubel
  • ½ rubla (połtinnik) = 50 kopiejek
  • ¼ rubla (półpołtinnik) = 25 kopiejek
  • 20 kopiejek = 1/5 rubla
  • 15 kopiejek
  • 10 kopiejek (griwiennik) = 1/10 rubla
  • 5 kopiejek = 1/20 rubla

monety miedziane

  • 10 kopiejek
  • 5 kopiejek
  • 3 kopiejki
  • 2 kopiejki
  • 1 kopiejka
  • ½ kopiejki (dienga)
  • ¼ kopiejki (połuszka)

Jednostki monetarne (1867–1918)[edytuj]

monety złote

  • 15 rubli = 1 imperiał (nazwa zmieniona w 1897, emisja tylko w 1897 r.)
  • 10 rubli = ⅔ imperiała (nazwa zmieniona w 1897)
  • 7 rubli 50 kopiejek = ½ imperiała (nazwa zmieniona w 1897, emisja tylko w 1897 r.)
  • 5 rubli = ⅓ imperiała (nazwa zmieniona w 1897), tzw. świnka
  • 3 ruble (bite ze złota w latach 1869–1885)

monety srebrne

  • 1 rubel = 100 kopiejek = 2 połtiny
  • 50 kopiejek = ½ rubla = tzw. połtina
  • 25 kopiejek = ¼ rubla
  • 20 kopiejek = 1/5 rubla
  • 15 kopiejek
  • 10 kopiejek = 1/10 rubla tzw. griwiennik
  • 5 kopiejek = 1/20 rubla = 1/10 połtiny

monety miedziane

  • 5 kopiejek = 1/20 rubla = 1/10 połtiny
  • 3 kopiejki tzw. ałtina
  • 2 kopiejki = 1/50 rubla = 1/25 połtiny = 1/5 griwiennika
  • 1 kopiejka = 1/100 rubla = 1/50 połtiny = 1/10 griwiennika = ⅓ ałtiny
  • ½ kopiejki = 1/200 rubla = 1/100 połtiny = 1/20 griwiennika = 1/6 ałtiny tzw. dienga
  • ¼ kopiejki = 1/400 rubla = 1/200 połtiny = 1/40 griwiennika = 1/12 ałtiny tzw. połuszka[8][9]

Systemy monetarne w zaborze austriackim (1772–1918)[edytuj]

Lokalne jednostki monetarne (1774–1794)[edytuj]

Jednostki monetarne Księstwa Oświęcimsko-Zatorskiego (1774–1777)[edytuj]

monety srebrne

  • 30 krajcarów = ½ guldena (tzw. dwuzłotówka, bita w latach 1775–1777)
  • 15 krajcarów = ¼ guldena (tzw. złotówka, bita w latach 1775–1777)

moneta miedziana

  • 1 szeląg = ⅓ krajcara = 1/180 guldena (bity w 1774)
Jednostki monetarne Galicji w czasie insurekcji kościuszkowskiej (1794)[edytuj]

Bite na stopę polską z 1766 r.

moneta srebrna

  • 6 groszy polskich (nie wprowadzone do obiegu)

monety miedziane

System monetarny (1772–1857)[edytuj]

1 talar = 2 guldeny (floreny, złote ryńskie), 1 gulden = 60 krajcarów, 1 krajcar = 4 fenigi, 1 fenig = 2 halerze

Jednostki monetarne Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego (1772–1806)[edytuj]

złote monety

  • 5 dukatów
  • 4 dukaty
  • 3 dukaty
  • 2 dukaty
  • 1 dukat

monety srebrne

  • 1 talar
  • ½ talara
  • ¼ talara
  • 30 krajcarów
  • 24 krajcary
  • 20 krajcarów
  • 17 krajcarów
  • 15 krajcarów
  • 12 krajcarów
  • 10 krajcarów
  • 7 krajcarów
  • 6 krajcarów
  • 5 krajcarów
  • 3 krajcary

monety bilonowe

  • 3 krajcary
  • 1 krajcar
  • ¼ krajcara

monety miedziane

  • 6 krajcarów
  • 3 krajcary
  • 1 krajcar
  • ½ krajcara
  • ¼ krajcara
  • 1 fenig
  • 1 halerz
Jednostki monetarne Cesarstwa Austrii (1806–1857)[edytuj]

monety złote

  • 4 dukaty
  • 1 dukat

monety srebrne

  • talar
  • ½ talara
  • ¼ talara
  • 20 krajcarów
  • 10 krajcarów
  • 5 krajcarów
  • 3 krajcary

monety miedziane

  • 30 krajcarów
  • 15 krajcarów
  • 3 krajcary
  • 1 krajcar
  • ½ krajcara
  • ¼ krajcara

System monetarny (1857–1891)[10][edytuj]

1 talar = 1½ guldena (florena), 1 gulden (floren) = 100 krajcarów

monety złote

  • 4 dukaty
  • 1 dukat
  • 8 florenów = 20 franków
  • 4 floreny = 10 franków
  • korona unijna
  • ½ korony unijnej

monety srebrne

  • 2 talary unijne = 3 floreny
  • 2 floreny
  • talar unijny
  • 1 floren
  • ¼ florena
  • 20 krajcarów
  • 10 krajcarów
  • 6 krajcarów
  • 5 krajcarów

monety miedziane

  • 4 krajcary
  • 1 krajcar
  • 5/10 krajcara

System monetarny (1892–1918)[10][edytuj]

1 korona = 100 halerzy

monety złote

  • 100 koron
  • 20 koron
  • 10 koron

monety srebrne

  • 5 koron
  • 2 korony
  • 1 korona

monety niklowe

  • 20 halerzy = 1/5 korony
  • 10 halerzy = 1/10 korony

monety brązowe

  • 2 halerze = 1/50 korony
  • 1 halerz = 1/100 korony

Systemy monetarne w zaborze pruskim (1772–1918)[edytuj]

Lokalne systemy monetarne (1772–1821)[2][edytuj]

Jednostki monetarne Prus Zachodnich (1772-1811)[2][edytuj]

Jednostka administracyjna utworzona z ziem I rozbioru pruskiego, czyli z Prus Królewskich, do 1793 r. bez miasta Gdańska. Obowiązywały w niej monety bite dla Prus Wschodnich wg pruskiej stopy menniczej Graumanna z 1750 r. między innymi zachowującej stare, odrębne nominały jak tymf, szóstak, trojak i szeląg.

1 grosz = 3 szelągi

monety bilonowe

  • 18 groszy
  • 6 groszy
  • 3 grosze
  • 2 grosze
  • 1 grosz
  • 1 szeląg

monety miedziane

  • 1 grosz
  • ½ grosza
  • 1 szeląg
Jednostki monetarne Prus Południowych (1796–1798)[2][edytuj]

Jednostka administracyjna utworzona z ziem II i III rozbioru pruskiego. Obejmowała między innymi Wielkopolskę, Mazowsze oraz ziemię białostocką.

Monety bite na stopę polską z 1766 r.

1 grosz = 3 szelągi

monety miedziane

Jednostki monetarne Gdańska (1801)[2][edytuj]

W Gdańsku, od II rozbioru Polski, czyli 1793 r. aż do 1821 r., w obiegu krążyły monety bite w okresie I Rzeczypospolitej (od 1753 r.)[3] Emisja szeląga z 1801 uzupełniała drobne monety obiegowe.

Monetę bito na stopę polską z 1766 r.[3]

moneta miedziana

  • 1 szeląg
Jednostki monetarne Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1816–1817)[2][edytuj]

Jednostka administracyjna utworzona z części ziem likwidowanego Księstwa Warszawskiego.

Monety bite na stopę polską z 1766 r.

monety miedziane

System monetarny (1821–1871)[11][edytuj]

1 frydrychdor = 5 talarów i 20 groszy srebrnych, 1 talar = 30 groszy srebrnych, 1 grosz srebrny = 12 fenigów

monety złote

  • 2 frydrychdory
  • 1 frydrychdor
  • ½ frydrychdora
  • 1 korona unijna (od 1857 r.)
  • ½ korony unijnej (od 1857 r.)

monety srebrne

  • talar
  • ½ talara
  • ⅓ talara
  • ¼ talara
  • 18 groszy srebrnych
  • 1/6 talara
  • 1/12 talara
  • 6 groszy srebrnych
  • 2½ grosza srebrnego
  • 1 grosz srebrny
  • ½ grosza srebrnego
  • 2 talary unijne (od 1857 r.)
  • 1 talar unijny (od 1857 r.)

monety miedziane

  • 4 fenigi
  • 3 fenigi
  • 2 fenigi
  • 1 fenig

System monetarny (1871–1918)[12][edytuj]

1 marka niemiecka = 100 fenigów

monety złote

  • 20 marek
  • 10 marek
  • 5 marek

monety srebrne

  • 5 marek
  • 3 marki
  • 2 marki
  • 1 marka
  • ½ marki
  • 50 fenigów = ½ marki
  • 20 fenigów = 1/5 marki

moneta niklowa

  • 25 fenigów = ¼ marki

monety miedzioniklowe

  • 20 fenigów = 1/5 marki
  • 10 fenigów = 1/10 marki
  • 5 fenigów = 1/20 marki

monety miedziane

  • 2 fenigi = 1/50 marki
  • 1 fenig = 1/100 marki

Systemy monetarne w czasie I wojny światowej (1914–1918)[edytuj]

System monetarny Ober–Ost (1916)[13][edytuj]

1 ostrubel = 100 kopiejek

Ober–Ost obejmował między innymi tereny Suwalszczyzny, Grodzieńszczyzny i Wileńszczyzny, jak również pozostałe tereny Litwy oraz Łotwę i Estonię Monety na tej części Ober-Ostu, która znalazła się w granicach II Rzeczypospolitej zostały wycofane w 1921 roku[14].

monety stalowe

System monetarny Królestwa Polskiego (1917–1918) – Generalne Gubernatorstwo Warszawskie[13][edytuj]

1 marka polska = 100 fenigów

Na terenie Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego od 9 grudnia 1916 obowiązywała marka polska, która stała się jedynym środkiem płatniczym 26 kwietnia 1917 r.[14]

monety stalowe

Systemy monetarne po odzyskaniu niepodległości (od 1918)[edytuj]

System markowy (1918–1924)[13][edytuj]

1 marka polska = 100 fenigów

W obiegu krążyły monety: 1, 5, 10, 20 fenigów Królestwa Polskiego 1917-1918. W późniejszym okresie, z powodu wysokiej inflacji, monety nie były wykorzystywane w obrocie. Zostały wycofane z obiegu 1 lipca 1924 r. w wyniku reformy walutowej Władysława Grabskiego.

System złotowy (od 1924)[edytuj]

1 złoty = 100 groszy

Wprowadzony w wyniku reformy walutowej Władysława Grabskiego z 1 kwietnia 1924.

Jednostki monetarne w latach 1924–1939[15][edytuj]

monety złote

  • 100 złotych (nie wprowadzona do obiegu)
  • 50 złotych (nie wprowadzona do obiegu)
  • 25 złotych (nie wprowadzona do obiegu), tzw. dukat
  • 20 złotych wprowadzona do obiegu jako moneta okolicznościowa, wybita na 900-lecia koronacji Bolesława Chrobrego w 1925 roku.
  • 10 złotych wprowadzona do obiegu jako moneta okolicznościowa, wybita na 900-lecia koronacji Bolesława Chrobrego w 1925 roku

monety srebrne

monety niklowe

  • 1 złoty (wprowadzona do obiegu w 1929)
  • 50 groszy = ½ złotego (moneta z datą 1923)
  • 20 groszy = 1/5 złotego (moneta z datą 1923)
  • 10 groszy = 1/10 złotego (moneta z datą 1923)

monety brązowe

  • 5 groszy = 1/20 złotego (pierwsze wybite monety z datą 1923 w mosiądzu)
  • 2 grosze = 1/50 złotego (pierwsze wybite monety z datą 1923 w mosiądzu)
  • 1 grosz = 1/100 złotego (pierwsze wybite monety z datą 1923)

Jednostki monetarne Generalnego Gubernatorstwa (1939–1945)[edytuj]

W Generalnym Gubernatorstwie w obiegu pozostawały monety II Rzeczypospolitej: 1, 2, 5, 10, 20, 50 groszy oraz 1 złoty w niklu. Dodatkowo do obiegu wprowadzono monety stalowe i stalowe niklowane przygotowane przez rząd RP na wypadek wojny, oraz nowego bicia w cynku z wykorzystaniem nieznacznie zmodyfikowanych wzorów stempli z okresu przed II wojną światową.

monety stalowe

  • 50 groszy = ½ złotego (moneta z datą 1938, wersje niklowana i nieniklowana, właściwie wprowadzona do obiegu rozporządzeniem prezydenta RP z dnia 26 sierpnia 1939 roku, na 5 dni przed wybuchem II wojny światowej, wycofana z obiegu 1 sierpnia 1942)[16]

monety cynkowe

  • 20 groszy = 1/5 złotego (moneta z datą 1923, wprowadzona do obiegu w 1940)[16]
  • 10 groszy = 1/10 złotego (moneta z datą 1923, wprowadzona do obiegu w 1940)[16]
  • 5 groszy = 1/20 złotego (moneta z otworem, z datą 1939, wprowadzona do obiegu w 1943)[16]
  • 1 grosz = 1/100 złotego (moneta z datą 1939, wprowadzona do obiegu w 1941)[16]

Jednostki monetarne w latach 1944–1950[edytuj]

Obowiązujące od 24 sierpnia 1944 r. do dnia reformy walutowej z 30 października 1950 r.

W obiegu pozostawały monety groszowe 1, 2, 5, 10, 20, 50 groszy bite w okresie II Rzeczypospolitej i Generalnego Gubernatorstwa, bez 50 groszy 1938 wycofanej w 1942 roku.

Jednostki monetarne w latach 1950–1994[14][edytuj]

Obowiązujące od dnia reformy walutowej z 30 października 1950 r., do dnia denominacji z 1 stycznia 1995 r.

  • 1 grosz = 1/100 złotego (moneta z datą 1949, wybita w aluminium)
  • 2 grosze = 1/50 złotego (moneta z datą 1949, wybita w aluminium)
  • 5 groszy = 1/20 złotego (pierwsza moneta z datą 1949 wybita w brązie, następnie do 1972 w aluminium)
  • 10 groszy = 1/10 złotego (pierwsza moneta z datą 1949 wybita w miedzioniklu, następnie do 1985 w aluminium)
  • 20 groszy = 1/5 złotego (pierwsza moneta z datą 1949 wybita w miedzioniklu, następnie do 1985 w aluminium)
  • 50 groszy = ½ złotego (pierwsza moneta z datą 1949 wybita w miedzioniklu, następnie do 1987 w aluminium)
  • 1 złoty (pierwsza moneta z datą 1949 wybita w miedzioniklu, następnie do 1990 w aluminium)
  • 2 złote (wprowadzona w 1958, do roku 1974 bita w aluminium, od 1975 do 1988 w mosiądzu, w latach 1989 i 1990 ponownie w aluminium)
  • 5 złotych (wprowadzona w 1958, do roku 1974 bita w aluminium, od 1975 do 1988 w mosiądzu, w latach 1989 i 1990 ponownie w aluminium)
  • 10 złotych (wprowadzona w 1959, do roku 1988 bita w miedzioniklu, w latach 1989 i 1990 w mosiądzu manganowym)
  • 20 złotych (wprowadzona w 1973, do roku 1990 bita w miedzioniklu)
  • 50 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1972, w wersji okolicznościowej w miedzioniklu wprowadzona w 1979, w wersji obiegowej w miedzioniklu wprowadzona w 1990, bita do 1990)
  • 100 złotych (w wersji okolicznościowej w srebrze wprowadzona w 1966, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1973, w wersji okolicznościowej w miedzioniklu wprowadzona w 1984, w wersji okolicznościowej w stali niklowanej wprowadzona w 1985, w wersji obiegowej w miedzioniklu wprowadzona w 1990, bita do 1990)
  • 200 złotych (w wersji okolicznościowej w srebrze wprowadzona w 1974, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1979, bita do 1984)
  • 500 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1976, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1984, w wersji okolicznościowej w miedzioniklu wprowadzona w 1989, bita do 1989)
  • 1000 złotych (w wersji okolicznościowej w srebrze wprowadzona w 1982, w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1982, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1983, bita do 1994)
  • 2000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1977, bita do 1989)
  • 5000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1987, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1989, bita do 1989)
  • 10 000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1982, w wersji okolicznościowej w srebrze wprowadzona w 1987, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze w 1987, w wersji okolicznościowej w miedzioniklu wprowadzona w 1990, w wersji okolicznościowej w stali niklowanej wprowadzona w 1991, bita do 1992)
  • 20 000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1989, w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1990, w wersji kolekcjonerskiej bimetalicznej – mosiądz-miedzionikiel wprowadzona w 1991, w wersji okolicznościowej w miedzioniklu wprowadzona w 1993, bita do 1994)
  • 50 000 złotych (w wersji okolicznościowej w srebrze wprowadzona w 1988, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze w 1988, w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1990, w wersji kolekcjonerskiej w miedzioniklu wprowadzona w 1992, bita do 1992)
  • 100 000 złotych (w wersji okolicznościowej w srebrze wprowadzona w 1990, w wersji kolekcjonerskiej w złocie i srebrze wprowadzona w 1990, bita do 1994)
  • 200 000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wprowadzona w 1987, w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1990, bita do 1994)
  • 300 000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w srebrze wprowadzona w 1993, bita do 1994)
  • 500 000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wybita z datą 1990, wprowadzona w 1991, bita tylko w 1990)
  • 1 000 000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej w złocie wybita z datą 1990 wprowadzona w 1991, bita tylko w 1990)

Jednostki monetarne od 1995 roku[14][17][edytuj]

Obowiązujące od dnia denominacji złotego z 1 stycznia 1995 r.

  • 1 grosz = 1/100 złotego (bita z datą od 1990 do 2014 w mosiądzu manganowym, z datą od 2013 i zmienionym awersem w żelazie mosiądzowanym)
  • 2 grosze = 1/50 złotego (bita z datą od 1990 do 2014 w mosiądzu manganowym, z datą od 2013 i zmienionym awersem w żelazie mosiądzowanym)
  • 5 groszy = 1/20 złotego (bita z datą od 1990 do 2014 w mosiądzu manganowym, z datą od 2013 i zmienionym awersem w żelazie mosiądzowanym)
  • 10 groszy = 1/10 złotego (bita z datą od 1990 w miedzioniklu)
  • 20 groszy = 1/5 złotego (bita z datą od 1990 w miedzioniklu)
  • 50 groszy = ½ złotego (bita z datą od 1990 w miedzioniklu)
  • 1 złoty (moneta bita z datą od 1990 w miedzioniklu)
  • 2 złote (w wersji obiegowej bita z datą od 1994 w bimetalu B-Al. / CuNi, w wersji okolicznościowej w 1995 w miedzioniklu, w wersji okolicznościowej w latach 1996–2014 w stopie Nordic Gold)
  • 5 złotych (w wersji obiegowej bita z datą od 1994 w bimetalu CuNi / B-Al, w wersji kolekcjonerskiej od 2013 w srebrze, w wersji okolicznościowej od 2014 w bimetalu CuNi / B-Al)
  • 10 złotych (w wersji kolekcjonerskiej od 1995 w srebrze)
  • 20 złotych (w wersji kolekcjonerskiej od 1995 w srebrze)
  • 25 złotych (w wersji kolekcjonerskiej od 2009 w złocie)
  • 30 złotych (w wersji kolekcjonerskiej od 2010 w złocie)
  • 37,5 złotego (w wersji kolekcjonerskiej od 2009 w złocie)
  • 50 złotych (w wersji bulionowej od 1995 w złocie, w wersji kolekcjonerskiej od 2013 w srebrze)
  • 100 złotych (w wersji bulionowej od 1995 w złocie, w wersji kolekcjonerskiej od 1997 w złocie)
  • 200 złotych (w wersji bulionowej od 1995 w złocie, w wersji kolekcjonerskiej od 1995 w złocie)
  • 500 złotych (w wersji bulionowej od 1995 w złocie, w wersji kolekcjonerskiej od 2012 w złocie, w wersji kolekcjonerskiej od 2014 w srebrze)
  • 1000 złotych (w wersji kolekcjonerskiej od 2011 w złocie)

Systemy monetarne w czasie II wojny światowej (1939–1945)[edytuj]

System monetarny na terenach anektowanych przez III Rzeszę (1939–1945)[edytuj]

1 reichmarka = 100 fenigów

monety srebrne

  • 5 marek
  • 2 marki

monety niklowe

  • 1 marka
  • 50 fenigów = ½ marki

moneta aluminiowa

  • 50 fenigów = ½ marki

monety ze stopu aluminium-brąz

  • 10 fenigów = 1/10 marki
  • 5 fenigów = 1/20 marki

monety brązowe

  • 2 fenigi = 1/50 marki
  • 1 fenig = 1/100 marki

monety cynkowe

  • 10 fenigów = 1/10 marki
  • 5 fenigów = 1/20 marki
  • 1 fenig = 1/100 marki

System monetarny na terenach anektowanych przez Związek Radziecki (1939–1941)[edytuj]

1 czerwoniec = 10 rubli, 1 rubel = 100 kopiejek

monety złote

  • 1 czerwoniec

monety srebrne

  • 1 rubel
  • 50 kopiejek = ½ rubla
  • 20 kopiejek = 1/5 rubla
  • 15 kopiejek = 15/100 rubla
  • 10 kopiejek = 1/10 rubla

monety miedzioniklowe

  • 20 kopiejek = 1/5 rubla
  • 15 kopiejek = 15/100 rubla
  • 10 kopiejek = 1/10 rubla

monety ze stopu aluminium-brąz

  • 5 kopiejek = 1/20 rubla
  • 3 kopiejki = 3/100 rubla
  • 2 kopiejki = 1/50 rubla
  • 1 kopiejka = 1/100 rubla

monety brązowe

  • 5 kopiejek = 1/20 rubla
  • 3 kopiejki = 3/100 rubla
  • 2 kopiejki = 1/50 rubla
  • 1 kopiejka = 1/100 rubla

monety miedziane

  • ½ kopiejki

System monetarny na terenach anektowanych przez Litwę (1939–1940)[edytuj]

1 lit = 100 centów

monety srebrne

  • 10 litów
  • 5 litów
  • 2 lity
  • 1 lit

monety ze stopu aluminium-brąz

  • 50 centów = ½ lita
  • 20 centów = 1/5 lita
  • 10 centów = 1/10 lita
  • 5 centów = 1/20 lita
  • 1 cent = 1/100 lita

monety brązowe

  • 5 centów = 1/20 lita
  • 2 centy = 1/50 lita
  • 1 cent = 1/100 lita

System monetarny na terenach anektowanych przez Słowację (1939–1945)[edytuj]

1 korona = 100 halerzy

monety srebrne

  • 50 koron
  • 20 koron
  • 10 koron
  • 5 koron

monety miedzioniklowe

  • 1 korona
  • 50 halerzy = ½ korony

monety aluminiowe

  • 50 halerzy = ½ korony
  • 20 halerzy = 1/5 korony

monety brązowe

  • 20 halerzy = 1/5 korony
  • 10 halerzy = 1/10 korony

moneta cynkowa

  • 5 halerzy = 1/20 korony

Systemy monetarne na terenach zajętych przez III Rzeszę po 22 czerwca 1941 r.[edytuj]

System monetarny Komisariatu Rzeszy Wschód (1941–1944)[edytuj]

1 ostmarka = 100 fenigów

brak monet

System monetarny Komisariatu Rzeszy Ukraina (1942–1944)[edytuj]

1 karbowaniec

brak monet

System monetarny Getta Łódzkiego (1940–1944)[edytuj]

1 marka = 100 fenigów

Lokalny system monetarny wprowadzony na terytorium getta w Łodzi.

  • 20 marek (moneta z datą 1943, wprowadzona do obiegu 21 lipca 1944[14], bita w aluminium)
  • 10 marek (moneta z datą 1943, bita w aluminium bądź w stopie aluminium z magnezem)
  • 5 marek (moneta z datą 1943, bita w aluminium bądź w stopie aluminium z magnezem)
  • 10 fenigów = 1/10 marki (moneta z datą 1942, bita w stopie aluminium z magnezem)

Literatura[edytuj]

Przypisy

  1. a b Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 230–233.
  2. a b c d e f Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 228–229.
  3. a b c d e f g h i Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 240–241.
  4. a b Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 234–237.
  5. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 236.
  6. Adam Dylewski, historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 240.
  7. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 238–239.
  8. Grosz, jefimok, dieńga, połuszka... Naimienowanija dienieg w Rossii XVIII wieka [dostęp 2015-04-23] (ros.).
  9. Russia 1/4, 1/2, and 1 Kopek 1855 to 1876, CoinQuest [dostęp 2015-04-23] (ang.).
  10. a b Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 252–253.
  11. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 254–255.
  12. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 256–257.
  13. a b c Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 260–261.
  14. a b c d e f g Janusz Parchimowicz, Monety polskie, 2003.
  15. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, 2011, s. 268–277.
  16. a b c d e Jerzy Chałupski, Specjalizowany katalog monet polskich XX i XXI wiek, część druga, II Rzeczpospolita, Generalne Gubernatorstwo, 1918-1945, 2008.
  17. Narodowy Bank Polski, http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/banknoty_i_monety/banknoty_i_monety.html.