Szaja Uger

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szaja Uger
Data i miejsce urodzenia 15 sierpnia 1873
Horoszki
Data i miejsce śmierci 15 listopada 1939
Łódź
Zawód, zajęcie dziennikarz

Szaja Uger (Unger) (ur. 15 sierpnia 1873 w Horoszkach na Wołyniu, zm. 15 listopada 1939 w Łodzi) – redaktor, dziennikarz prasy żydowskiej, działacz społeczny, także działacz organizacji sportowych, gimnastycznych.

Biogram[edytuj | edytuj kod]

Syn Joela Sussmanna (1842-1914), wywodzącego się z rodu reb Akiby Eigera. Wychowywał się i podstawowe wykształcenie uzyskał w Ży­tomierzu, gimnazjum ukończył w Moskwie.

W Rosyjski Uniwersytet Państwowy im. Immanuela Kanta w Królewcu studiował filozofię, w Wyższej Szkole Technicznej Charlottenburg technologię.

Jako trzynastolatek publikował swoje utwory w odeskich dziennikach: „Fołksbłat”, „Hamelic” (Mówca) i „Hajom” (Dzień).

Od 1897 r. był stałym współpracownikiem pisma „Die Welt”, wy­dawanego przez teoretyka syjonizmu Teodora Herzla, recenzje teatralne zamieszczał w pismach rosyjskich, korespondencje we „Frankfurter Zeitung”. Po ukończeniu studiów w Niemczech, przez pewien czas przebywał w Petersburgu, podejmując stałą współpracę z tamtejszymi pismami żydowski­mi: „Frajnd”, „Der Tog”, z warszawskim „Tele­grafem”, wydawanym przez Nachuma Soko­łowa, oraz „Teater-Welt” Herszla Eppelberga.

Około 1905 r. przybył do Łodzi, gdzie już od r. 1894 mieszkali jego rodzice. Pracę dziennikarza w Łodzi rozpoczął w niemieckiej „Neue Lodzer Zeitung”, ale już w 1907 r. przystąpił przy udziale księgarza Abrahama Kassmana (ur. 1877) do wydawania pierw­szej w Łodzi żydowskiej gazety „Łodzier Nachrichtn”. Pierwszy numer ukazał się w połowie stycznia 1907 r. i chociaż Uger został wkrótce aresztowany i osadzony w więzie­niu, nadal redagował gazetę. Po 7 miesiącach gazeta przestała się ukazywać, widocznie jej treść nie zainteresowała wystarczającej ilości czytelników.

Kolejną, tym razem długotrwałą inicjatywą prasową była gazeta „Łodzier Togbłat”, wydawaniem której zajęli się bracia Emanuel i Mendel Hamburscy, powierzając Ugerowi jej redakcję.

Podczas I wojny światowej w czerwcu 1915 r. niemiecka Presse Verwaltung zawiesiła wydawanie gazety, co stało się powodem interpelacji socjaldemokratycznych posłów w Reichstagu. Po niespełna roku „Łodzier Togbłat” został wznowiony i ukazywał się do 21 lutego 1936 r.

W latach 1915-1916 był przewodniczą­cym łódzkiego Klubu Rzemieślniczego i lek­torem w żydowskim domu ludowym „Beit Am”, wygłaszając tam odczyty na temat języka i literatury żydowskiej oraz problemów naro­dowych.

Był jednym z organiza­torów żydowskiego sportu gimnastycznego, działaczem Łódzkiego Żydowskiego Towa­rzystwa Gimnastyczno-Sportowego.

W różnych latach ukazało się kilka opowia­dań, przekładów i wydawnictw okolicz­nościowych jego autorstwa, wydawanych najczęściej nakładem E. Hamburskiego. Podobno Juliusz Adler wystawił sztukę Ugera Kapitan Dreyfus już w 1916 r., ale ponieważ Adler otworzył teatr żydowski „Scala” dopiero na początku lat 20. XX w., więc sztuka została zapewne wystawiona wcześniej w Teatrze Wielkim już za dyrekcji Moryca Wachsmana, następcy Icchoka Zandberga.

Był prezesem Towarzystwa Wzajemnej Pomocy „Ezro”.

W 1920 r. wyjechał do Ameryki i wydał w Chicago kilka numerów ilustrowanego magazynu „Die jidysze biznes weit”, był też współpracownikiem pism „Morgn Żurnal” i „Amerikaner”.

Po powrocie w 1922 r. do Łodzi był wschodnim korespondentem pisma „Morgn Żurnal”.

Jego humorystyczne jednoaktówki Asymilator i Rezerwista były wykonywane na prowincji przez zdolnego aktora S. Kustina.

Był prezesem łódzkiego Związku Literatów i Dziennikarzy Żydowskich (1918),

Mieszkał przy ul. G. Narutowicza 36 [1].

Po wybuchu wojny i zajęciu Łodzi przez hitlerowców został aresztowany 9 listopada 1939 r. gdyż należał do podlegającej eksterminacji inteligencji polskiej i żydowskiej. 12 listopada 1939 r. skazany został na śmierć wyrokiem sądu doraźnego. Zanim zginął, był przez trzy dni nieludzko torturowany przez hitlerowców.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Księga adresowa miasta Łodzi i Województwa Łódzkiego (…). Rocznik 1937-1939, Zarząd Miejski w Łodzi, Łódź 1937 (?), Dział II Wykaz mieszkańców m. Łodzi

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Olejnik L., Z dziejów prasy żydowskiej w Łodzi w latach 1904-1918, [w:] Dzieje Żydów w Łodzi1820-1944. Wybrane problemy. Pod redakcją Wiesława Pusia i Stanisława Liszewskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1991, ​ISBN 83-7016-571-0​,
  • Olejnik L., Środowisko dziennikarskie w Łodzi (1918-1939). Problemy koegzystencji trzech grup narodowościowych, [w:] Polacy - Niemcy - Żydzi w Łodzi w XIX-XX w.