Szakal złocisty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szakal złocisty
Canis aureus[1]
Linnaeus, 1758
Szakal złocisty
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Podrząd psokształtne
Rodzina psowate
Rodzaj wilk
Gatunek szakal złocisty
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Szakal złocisty (Canis aureus) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny psowatych. Występuje w północnej i centralnej Afryce, południowo-wschodniej Europie i południowej Azji do Mjanmy. Jest największym szakalem i jedynym występującym poza obszarem Afryki. W roku 2015 odnotowano jego obecność także w Polsce[3].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Szakal złocisty jest uznawany za gatunek rodzimy w pasie od atlantyckiego wybrzeża Afryki (Senegal) po Indochiny, obejmując Bałkany. Wędrowne osobniki spotykane są również poza stałym zasięgiem. Dane paleontologiczne sugerują, że szakal nie występował w Europie przed Holocenem. Europejska populacja przez długi czas ograniczona była do południowo-wschodnich krańców kontynentu. W czasach historycznych notowana była głównie na Bałkanach w strefie wybrzeży Adriatyku, Morza Czarnego i mórz oblewających Grecję. Od połowy XIX w. jej zasięg rozszerza się wzdłuż Dunaju, sięgając już wówczas Węgier. W XX w. ekspansja szakala objęła początkowo resztę Bałkanów, a od połowy wieku Europę Środkową. Jej kolejna fala nastąpiła w latach 80. XX w. Na początku XXI w. stały zasięg na północnym zachodzie sięga Włoch i Austrii. Przez Węgry, Rumunię (głównie w dolinie Dunaju) i Mołdawię sięga po czarnomorskie wybrzeże Ukrainy i Rosji aż do Morza Kaspijskiego i Kaukazu, gdzie łączy się z populacją azjatycką. Przerwy w stałym zasięgu występują głównie w głębi lądu na Bałkanach. Jednocześnie poza stałym zasięgiem mniej lub bardziej regularnie notowane są pojedyncze osobniki w takich krajach, jak: Szwajcaria, Niemcy, Czechy, Słowacja, Polska, Białoruś, Litwa, Łotwa i Estonia. Wędrowne osobniki są spotykane również w krajach objętych stałym zasięgiem na terenach pomiędzy jego zwartym obszarem[4]. W Polsce pojedyncze osobniki obserwowane od 2015 r.[3] Mimo że nie ma powszechnie przyjętego wyjaśnienia ekspansywności populacji szakala w Europie, przyjmuje się, że wpływ na nią ma zmiana klimatu i zmiana użytkowania terenu[4].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Szakal ma złote, krótkie, szorstkie futro. Zakres jego barwy jest pomiędzy złotym a jasnożółtym kolorem, przechodzącym w kolor brązowy na końcach kończyn. Kolor zmienia się w zależności od pory roku i regionu zamieszkania. Na równinach Alseringta w północnej Tanzanii, na przykład, szakale są złoto-żółto-brązowe w porze deszczowej (grudzień-styczeń), a w porze suchej (wrzesień-październik) stają się jasnozłociste. Szakale zamieszkujące regiony górskie są bardziej szare niż zamieszkujące równiny.

Czaszka szakala złocistego jest podobna w kształcie bardziej do czaszki kojota i szarego wilka niż do czaszek innych szakali. Samice oznaczają swój rejon za pomocą gruczołów zapachowych. Gruczoły te  znajdują się  na pysku i odbycie w pobliżu narządów płciowych.

Formy samic różnią się w poszczególnych siedliskach. W Afryce północnej, na przykład, mają większy rozmiar i większe kły niż zamieszkujące Bliski Wschód[5]. Szakale w Maroku są jaśniejsze i z węższymi, wyraźniejszymi paskami niż szakale w Egipcie[6].

Szakal złocisty osiąga przeciętnie 70–105 cm długości z kolei długość ogona 25 cm. Wysokość mieści się w granicach 38–50 cm w kłębie. Samce ważą 7–15 kg przeciętnie 15% większe od samic[7]. Żyje 7-9 lat na wolności, ale może dożyć nawet 16 lat w niewoli.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Szakale są zwierzętami monogamicznymi. Samice łączą się tylko z jednym partnerem na całe życie. Żyją w grupach rodzinnych, w których obok pary rodzicielskiej i ich młodocianego potomstwa jest kilka dorosłych osobników, starszych synów, córek lub obcych, zaadoptowanych osobników zwanych asystentami.

Szakale różnią się porą reprodukcji w zależności od miejsca występowania. W Afryce wschodniej rozród przypada głównie na styczeń i luty, a w południowo-zachodniej Afryce trwa od kwietnia do maja. W Alsrringta, w Tanzanii samice rodzą młode w porze deszczowej. Ciąża trwa 63 dni. Gniazda lęgowe budują w jaskiniach, gdzie na świat przychodzi od 2 do 4 szczeniaków ważących od 200 do 240 gramów. Po urodzeniu są ślepe a oczy otwierają się im po dziesięciu dniach. Matka karmi je przez okres 3 miesięcy. Potem młode przyłączają się do stada, gdzie uczą się dorosłego życia[6].

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się dwanaście lub trzynaście podgatunków szakala złocistego[8][9]:

Z analizy filogenetycznej przeprowadzonej przez Koepfliego i współpracowników (2015) wynika, że afrykańskie i eurazjatyckie populacje szakala złocistego nie tworzą kladu, do którego nie należałby również wilk szary, kojot preriowy i kaberu etiopski. Autorzy na tej podstawie przenieśli afrykańskie populacje szakala złocistego (podgatunki C. aureus algirensis, C. aureus anthus, C. aureus bea, C. aureus lupaster, C. aureus riparius i C. aureus soudanicus) do odrębnego gatunku Canis anthus[11].

Przypisy

  1. Canis aureus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Jhala, Y. & Moehlman, P.D. 2008. Canis aureus. W: IUCN 2015. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015.1. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-07-11]
  3. 3,0 3,1 Naukowcy potwierdzili obecność w Polsce szakala złocistego (pol.). W: Nauka w Polsce [on-line]. Polska Agencja Prasowa. [dostęp 2015-07-09].
  4. 4,0 4,1 Arie Trouwborst, Miha Krofel, John D. C. Linnell. Legal implications of range expansions in a terrestrial carnivore: the case of the golden jackal (Canis aureus) in Europe. „Biodiversity and Conservation”, 2015. DOI: 10.1007/s10531-015-0948-y (ang.). 
  5. MacDonald, D. 1984. Encyclopedia of Mammals, pgs. 63-67. Facts on File Publications, NY.
  6. 6,0 6,1 HUTCHINSON AND CO, 1924. Hardcover. Book Condition: Used; Good. Ships from the UK within 24 hours. Hardback. Volume 2: Pages 577-1200. Bookseller Inventory # BBI1773685  
  7. Golden Jackal. Lioncrusher's Domain. [dostęp 2007-07-31].
  8. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Canis aureus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 17 października 2009]
  9. Golden Jackal. Canids.org. [dostęp 2007-08-15].
  10. Eli Knispel Rueness, Maria Gulbrandsen Asmyhr, Claudio Sillero-Zubiri, David W. Macdonald, Afework Bekele, Anagaw Atickem, Nils Chr. Stenseth. The Cryptic African Wolf: Canis aureus lupaster Is Not a Golden Jackal and Is Not Endemic to Egypt. „PLoS ONE”. 6 (1), s. e16385, 2011. DOI: 10.1371/journal.pone.0016385 (ang.). 
  11. Klaus-Peter Koepfli, John Pollinger, Raquel Godinho, Jacqueline Robinson, Amanda Lea, Sarah Hendricks, Rena M. Schweizer, Olaf Thalmann, Pedro Silva, Zhenxin Fan, Andrey A. Yurchenko, Pavel Dobrynin, Alexey Makunin, James A. Cahill, Beth Shapiro, Francisco Álvares, José C. Brito, Eli Geffen, Jennifer A. Leonard, Kristofer M. Helgen, Warren E. Johnson, Stephen J. O’Brien, Blaire Van Valkenburgh i Robert K. Wayne. Genome-wide Evidence Reveals that African and Eurasian Golden Jackals Are Distinct Species. „Current Biology”. w druku, 2015. DOI: 10.1016/j.cub.2015.06.060 (ang.).