Szarża pod Rokitną

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szarża pod Rokitną
I wojna światowa
Ilustracja
Wojciech Kossak: Szarża pod Rokitną (1934)
Czas 13 czerwca 1915
Miejsce Rokitna
Terytorium Gubernia besarabska, Imperium Rosyjskie
Przyczyna austro-węgierska „ofensywa wyprzedzająca”
Wynik pyrrusowe zwycięstwo Austro-Węgier
Strony konfliktu
 Austro-Węgry  Imperium Rosyjskie
Dowódcy
Zbigniew Dunin-Wąsowicz nieznani
Siły
1 szwadron ułanów (70 ułanów) nieznane
Straty
17 zabitych, 23 rannych nieznane
brak współrzędnych
Front wschodni (I wojna światowa)

Szarża pod Rokitnąszarża ułanów 2 szwadronu II Brygady Legionów Polskich podczas I wojny światowej w dniu 13 czerwca 1915.

Sytuacja strategiczna[edytuj | edytuj kod]

Na wiosnę 1915 roku II Brygada Legionów uległa reorganizacji. Została podzielona na 3 grupy taktyczne pod dowództwem odpowiednio majora Januszajtisa, pułkownika Hallera i podpułkownika Roji. 1 kwietnia dowódcą II Brygady mianowano Austriaka Ferdynanda Küttnera, 16 dni później oddziały polskie zostały skierowane na pogranicze Bukowiny i Besarabii. Zostały podporządkowane generałowi Ignazowi Edler von Korde[a]. 3 pułk piechoty Legionów został rozlokowany na odcinku frontu pomiędzy wsiami Dobronowce i Toporowce. Artyleria w Bałamutówce, ułani 3 szwadronu w rejonie Rarańczy, a 2 szwadron w oddalonej o około 10 kilometrów miejscowości Kotul-Ostrica. W pierwszych dniach czerwca została przeprowadzona reorganizacja 2 i 3 szwadronu ułanów w II dywizjon kawalerii legionowej. Dowództwo nad dywizjonem powierzono rotmistrzowi Zbigniewowi Dunin-Wąsowiczowi. Dowódcą 2 szwadronu został porucznik Jerzy Topór-Kisielnicki, a 3 szwadronu porucznik Juliusz Klasterski.

Przebieg szarży[edytuj | edytuj kod]

„Nasz Wąsowicz, chłop morowy,
Zbił Moskali w Cucyłowej.

Odznaczył się szwadron drugi,
Wrażej krwi on przelał strugi.

       Pieśń Szwadronu Wąsowicza[1]

12 czerwca 1915 oddziały II Brygady działały w rejonie wsi Rokitna (obecnie Ukraina). Z polskimi oddziałami sąsiadowały oddziały związku taktycznego pułkownika D. Pappa z prawej strony, a od lewej oddziały 42 Dywizji Piechoty. Rozpoczął się wspólny atak w celu zdobycia zajmowanych przez Rosjan pozycji w okolicy wsi Rokitna. Pomimo zaciekłych walk wojska austriackie i polskie nie osiągały założonych celów strategicznych. 13 czerwca w godzinach przedpołudniowych pozycjom 42 Dywizji zaczęły zagrażać nacierające oddziały rosyjskie. Około południa do dywizjonu ułanów powrócił rtm. Dunin-Wąsowicz, który został wezwany do szefa sztabu II Brygady kapitana Vargasa. W celu wyparcia oddziałów rosyjskich z pozycji we wsi Rokitna oba szwadrony dywizjonu miały zaatakować z lewej flanki, wspierając piechotę szturmującą potrójne okopy rosyjskie.

Rtm. Zbigniew Dunin-Wąsowicz osobiście poprowadził swoich ułanów do walki. Po przekroczeniu bagnistych brzegów rzeczki Rokitnianki, Dunin-Wąsowicz skierował 3 szwadron do odwodu, a z szwadronem 2. ruszył do ataku. W ciągu około 15 minut ułani przedarli się przez 3 linie wroga. Z atakujących 64 ułanów wróciło sześciu. Szarża nie została wykorzystana. Oddziały piechoty w niedostatecznym stopniu wsparły ułanów.

Skład 2 szwadronu w chwili szarży[2][edytuj | edytuj kod]

I pluton

  • 7. Stanisław Sokołowski, komendant plutonu, wachmistrz – ranny
  • 8. Karol Karasiński, kapral – † poległ
  • 9. Józef Szperber[b], kapral – ranny
  • 10. Stanisław Eizerman, kapral (na bocznym patrolu) – ranny
  • 11. Michał Majda, ułan – † poległ
  • 12. Antoni Zwatschke, ułan – † poległ
  • 13. Jan Metschke[c], ułan – ranny, w niewoli, potem odbity
  • 14. Kazimierz Prokop, ułan – ranny, w niewoli
  • 15. Józef Krawczyński[d], ułan – ranny
  • 16. Antoni Rothkeel, ułan – ranny
  • 17. Stanisław Kamiński, ułan – ranny
  • 18. Józef Sala, ułan – ranny
  • 19. Jan Beresz, ułan – ranny
  • 20. Tadeusz Wojciechowski, ułan (na bocznym patrolu) – ranny
  • 21. Jan Bylica, ułan – koń raniony

II pluton

III pluton

IV pluton

  • 57. Bolesław Dunin-Wąsowicz, komendant wachmistrz – kontuzjowany
  • 58. Józef Sztembartt (Stembarth lub Sztembarth[4][5]), kapral, ranny, †5 X 1936[6]
  • 59. Emil Garbaczewski, patrolowy – ranny, w niewoli
  • 60. Bazyli Janiszyn, ułan – † zmarł z ran
  • 61. Michał Firlit, ułan – ranny
  • 62. Antoni Łabęcki[g], ułan – ranny w niewoli
  • 63. Andrzej Jakubowicz, ułan – ranny w niewoli, potem odbity
  • 64. Roman Senowski[7][8], ułan – ranny
  • 65. Jan Stachura, ułan – ranny
  • 66. Piotr Grzegorczyk, ułan – † poległ
  • 67. Tadeusz Polański, ułan – koń padł
  • 68. Piotr Skawiński, ułan
  • 69. Adolf Zamoyski, ułan
  • 70. Stanisław Lubicz, wachmistrz tytularny (na bocznym patrolu)
  • 71. Adam Kossowski[h], kapral (na bocznym patrolu)
  • 72. Hieronim Sługocki, ułan (na bocznym patrolu)
  • 73. Sylwester Mechedin (Mihden), ułan - ranny

Po szarży[edytuj | edytuj kod]

Pogrzeb poległych ułanów.
Pomnik na Cmentarzu Rakowickim.

15 czerwca 1915 roku w Rarańczy na miejscowym cmentarzu odbył się pogrzeb 15 poległych w szarży ułanów. Na trumnie Zbigniewa Dunin-Wąsowicza przykrytej czerwonym suknem z wyszytym na nim orłem polskim położono ułańskie czako i złamaną szablę. Po uroczystościach odprawionych przez księdza Józefa Panasia i przemowach uczestnika szarży wachmistrza Sokołowskiego i porucznika Kordeckiego odśpiewano Boże coś Polskę i złożono trumny do wspólnej mogiły. W okresie powojennym mogiły ułanów 2 szwadronu znalazły się poza granicami kraju w Rumunii. Po nawiązaniu kontaktów pomiędzy 2 Pułkiem Ułanów a 11 Pułkiem Huzarów Rosiori i od 1918 roku to oni opiekowali się grobami polskich legionistów w Rarańczy.

Na mocy porozumienia między Rzecząpospolitą a Rumunią w lutym 1923 roku przeprowadzono ekshumację zwłok, które przewieziono do kraju. 25 lutego 1923 roku odbył się w Krakowie uroczysty pogrzeb poległych w szarży ułanów. Brał w nim między innymi udział Józef Piłsudski oraz biskup Adam Stefan Sapieha. Piłsudski udekorował trumny orderami Virtuti Militari V klasy. Po uroczystościach na Rynku kondukt żałobny udał się na Cmentarz Rakowicki. Tutaj do zgromadzonych przemawiali ksiądz Władysław Antosz, dawny kapelan legionowy, płk Janusz Maleszewski, uczestnik szarży oraz generał Stanisław Szeptycki, który w imieniu Piłsudskiego udekorował Orderami Virtuti Militari tych uczestników szarży, którzy nie byli odznaczeni wcześniej. W dwa lata później odsłonięto pomnik na grobie ułanów.[9][10]

Szarża pod Rokitną stała się kanwą dla jednej z piosenek legionowych tzw. „Pieśni Szwadronu Wąsowicza[11], w której upatruje się korzeni późniejszych popularnych kupletów dwuwierszowych opisujących w humorystyczny sposób wojenne losy poszczególnych polskich pułków kawaleryjskich tzw. „Żurawiejek”[1]. Szarża jest także wspominana w drugiej zwrotce pieśni "Czerwone maki na Monte Cassino".

Walki pod Rokitną zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, napisem na jednej z tablic, w okresie II RP i po 1990 "ROKITNA 13 VI 1915".

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Edmund Słuszkiewicz był autorem sztuki scenicznej pt. Rokitna – Nowa Samosierra z 1938, zrealizowanej w formie słuchowiska radiowego we Lwowie w 1938.

Na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie został ustanowiony pomnik upamiętniający poległych w bitwie, zaprojektowany przez Józefa Gałęzowskiego[12].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Dowódcy XI Korpusu austro-węgierskiego, wchodzącego w skład grupy generała Karola Pflanzer-Baltina.
  2. Artysta malarz, w WP zweryfikowany z datą 1 czerwca 1919 do stopnia rotmistrza. Służył w 2 Pułku Szwoleżerów Rokitańskich, od 1923 roku w rezerwie.
  3. W Wojsku Polskim zweryfikowany do stopnia rotmistrza.
  4. Krawczyński Józef – wzięty do niewoli rosyjskiej. Mianowany majorem Wojska Polskiego od 1 czerwca 1919 roku. Służył w 24 Pułku Piechoty w Łucku. W 1925 roku przeszedł w stan spoczynku.
  5. Wzięty do niewoli rosyjskiej. Przebywał w obozie jeniecki, z którego po wydostaniu się zaciągnął się do 5 Dywizji Strzelców Polskich na Syberii. W styczniu 1920 roku pod Krasnojarskiem dostał się do niewoli bolszewickiej. Powrócił do Polski w 1922 r.
  6. Władysław Sierhiejewicz ps. Ścibor (1884-1915) prawnik i handlowiec, zmarł od odniesionych ran w szpitalu rosyjskim w Czerkasach.
  7. Porucznik łączności Antoni Łabęcki ur. 13 stycznia 1897 roku w Tarnowie, zginął śmiercią lotnika 27 czerwca 1922 roku w Bydgoszczy.
  8. Wkrótce po szarży został mianowany porucznikiem.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Witold Sienkiewicz „Bojowo i lirycznie”, Demart S.A 2010, ​ISBN 978-83-7427-586-6​.
  2. Na podstawie Stanisław Rostworowski Nie Tylko Pierwsza Brygada (1914-1918) Z Legionami na bój P.W. EGROSS – Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1993.
  3. Tadeusz Starczewski. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2019-05-19].
  4. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 270, 1039.
  5. Po powrocie z leczenia do Legionów mianowany podporucznikiem.
  6. Nekrologi. „Kurier Warszawski”. 275, s. 8, 1936-10-07. Warszawa. 
  7. Ppor. Roman Senowski poległ 26 kwietnia 1920 podczas zdobywania dworca w Koziatynie (zobacz Zagon na Koziatyn) Nowości Illustrowane 1920 nr 21 s. 9 (zdjęcie) [1]
  8. Lista strat 1934 ↓, s. 777.
  9. Pogrzeb bohaterów rokitańskich w Krakowie Nowości Illustrowane 1923 nr 8 s. 8 [2]
  10. Pogrzeb bohaterów spod Rokitny Nowości Illustrowane 1923 nr 9 s. 1-3 ( zawiera zdjęcia)[3]
  11. Witold Ślusarski „Ostrogami dzwoń”, Unia-Press, Warszawa 1992.
  12. Cmentarz Rakowicki w Krakowie. swiat-kamienia.pl. [dostęp 29 marca 2015].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]