Szara Sowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wa-Sha-Quon-Asin
Archibald Stansfeld Belaney
Ilustracja
Szara Sowa, portret fotografa Yousufa Karsha
Imię przy narodzeniu Archibald Stansfeld Belaney
Data i miejsce urodzenia 18 września 1888
Hastings, Wielka Brytania
Data i miejsce śmierci 13 kwietnia 1938
Prince Albert, Kanada
Przyczyna śmierci zapalenie płuc
Miejsce spoczynku Park Narodowy Księcia Alberta
Narodowość brytyjska
Małżeństwo Angele Egwuna,
Constance Holmes,
Anahareo (Gertrude Bernard, 1906-1986),
Yvonne Perrier
Dzieci Agnes
Shirley Dawn (1932-1984)
Strona internetowa
Chata Szarej Sowy przy jeziorze Ajawaan - Park Narodowy Księcia Alberta w Kanadzie
Groby: Szarej Sowy, Anahareo i ich córki Shirley - Park Narodowy Księcia Alberta

Szara Sowa (ang.: Grey Owl; odżibwe: Wa-Sha-Quon-Asin; właśc. Archibald Stansfeld Belaney; ur. 18 września 1888 w Hastings, East Sussex, zm. 13 kwietnia 1938 w Prince Albert) – kanadyjski traper i pisarz pochodzenia angielskiego, autor popularnych i tłumaczonych na wiele języków książek o przyrodzie i zwierzętach.

W 1906 przyjechał z Wielkiej Brytanii do Kanady, z zamiarem studiowania rolnictwa. Po krótkim pobycie w Toronto, przyjechał do Temagami, małego miasteczka w prowincji Ontario, gdzie przybrał fałszywą tożsamość Indianina o imieniu „Szara Sowa” (Wa-Sha-Quon-Asin). Twierdził niezgodnie z prawdą, że był synem Szkota i matki z plemienia Apaczów.

W czasie I wojny światowej służył jako strzelec wyborowy we Francji. W 1925 ożenił się z Odżibwejką Anahareo (właśc. Gertrude Bernard; 1906-1986), zwaną „Pony”. Mieli córkę, Shirley Dawn Belaney (1932-1984). W ciągu swego życia był także w innych związkach, w tym w bigamicznym małżeństwie.

Między 1935 a 1937 wyjechał do Anglii, by promować swoje książki. Kiedy pojawił się w Hastings, rozpoznała go jego ciotka i ujawniła prawdę o jego prawdziwym pochodzeniu.

Przez wiele lat nadużywał alkoholu. Zmarł na zapalenie płuc. Pochowany na terenie Parku Narodowego Księcia Alberta (North Battleford Census Division, Saskatchewan, Kanada); obok jego grobu znajdują się także mogiły żony i córki.

Chata w Riding Mountain National Park, w której mieszkał przez sześć miesięcy w 1931, została odnowiona w czerwcu 2019 i jest zabytkiem. Chata, którą zbudował w latach 30. XX wieku, wciąż stoi w Parku Narodowym Księcia Alberta i można do niej dotrzeć pieszo lub kajakiem.

W czerwcu 1997 w Wielkiej Brytanii odsłonięto tablicę pamiątkową na fasadzie domu, w którym się urodził (32 St. James Road, w Hastings, East Sussex). Pełnowymiarowa replika jego kanadyjskiej kabiny nad jeziorem znajduje się w Hastings Museum w Summerfields. Wystawa pamiątek i tablica pamiątkowa znajdują się w domu przy 36 St Mary's Terrace, gdzie mieszkał z babcią i ciotkami.

W Polsce jego książki tłumaczył Wiktor Grosz (Wiktor Medes; 1907-1956), pod pseudonimem: „Aleksander Dobrot”.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • The Men of the Last Frontier, Charles Scribner's Sons, New York 1932 (wydanie w języku polskim: Ludzie z ostatniej granicy: Wydawnictwo J. Przeworskiego, Warszawa 1939 (właśc. 1938); Wydawnictwo J. Przeworskiego, Warszawa 1939; Wielkopolska Księgarnia Wydawnicza, Poznań 1949);
  • Pilgrims of the Wild, Lovat Dickson & Thompson Limited, London 1934 (wydanie w języku polskim: Pielgrzymi puszczy: Wydawnictwo J. Przeworskiego, Warszawa 1937, słowem wstępnym poprzedził Arkady Fiedler; Wydawnictwo J. Przeworskiego, Warszawa 1938; Wydawnictwo F. Pieczątkowski i Ska, Kraków-Warszawa 1946; Państwowe Wydawnictwo Literatury Dziecięcej „Nasza Księgarnia”, Warszawa 1959; Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia” 1963, 1968, 1972, 1975; 1985, ISBN 8310087691);
  • The Adventures of Sajo and her Beaver People, Lovat Dickson & Thompson Limited, London 1935 (wydania w języku polskim: Sejdżio i jej bobry: Wydawnictwo J. Przeworskiego, Warszawa 1938, 1939; Biblioteczka Szkolna „Głosu Robotniczego”, Łódź 1946; Wydawnictwo F. Pieczątkowski i Ska, Kraków-Warszawa 1946; Państwowe Wydawnictwo Literatury Dziecięcej „Nasza Księgarnia”, Warszawa 1957; Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia” 1984, 1989, ISBN 8310085087; Wydawnictwo Cypniew, Łódź 1997, ISBN 8385927439; jako Przygody Sajo i małych bobrów: Polityka-Spółdzielnia Pracy, Warszawa 2008, ISBN 9788361174004, ISBN 9788361174486, ilustr. Anita Głowińska, seria: „Cała Polska Czyta Dzieciom”, tom 12);
  • Tales of an Empty Cabin, Lovat Dickson & Thompson Limited, London 1936 (wydanie w języku polskim: Historia opuszczonego szałasu: Towarzystwo Wydawnicze „Rój”, Warszawa 1939 (właściwie 1938); Wydawnictwo „Dobra Książka”, Wrocław-Katowice 1948; Wydawnictwo „Książka i Wiedza”, Warszawa 1949; Krajowa Agencja Wydawnicza, Gdańsk 1986, ISBN 8303013939).

Jeden z rozdziałów Tales of an Empty Cabin był opublikowany oddzielnie w języku angielskim jako mniejsza książka:

  • The Tree, Lovat Dickson & Thompson Limited, London 1937.

Film[edytuj | edytuj kod]

W 1972 r. Canadian Broadcasting Corporation (CBC) wyprodukowała film dokumentalny o traperze, w reżyserii Nancy Ryley (Narrator: Lister Sinclair).

Historia Szarej Sowy posłużyła za kanwę filmu „Szara Sowa” (ang. Grey Owl) z 1999, w reż. Richarda Attenborougha. W tytułowego bohatera wcielił się Pierce Brosnan, a jako Anahareo towarzyszyła mu Annie Galipeau.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]