Szczawik rożkowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szczawik rożkowaty
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd szczawikowce
Rodzina szczawikowate
Rodzaj szczawik
Gatunek szczawik rożkowaty
Nazwa systematyczna
Oxalis corniculata L.
Sp. Pl. 435 1753[2]
Synonimy
  • Acetosella bakeriana Kuntze
  • Acetosella corniculata (L.) Kuntze
  • Acetosella fontana (Bunge) Kuntze
  • Acetosella herpestica (Schltdl.) Kuntze
  • Acetosella stricta (L.) Kuntze
  • Acetosella villosa (Progel) Kuntze
  • Oxalis albicans Kunth
  • Oxalis bradei R. Knuth
  • Oxalis foliosa Blatt.
  • Oxalis grenadensis Urb.
  • Oxalis herpestica Schltdl.
  • Oxalis langloisii (Small) Fedde
  • Oxalis lupulina Kunth
  • Oxalis meridensis Pittier
  • Oxalis minima Steud.
  • Oxalis nematodes Spreng.
  • Oxalis parvifolia DC.
  • Oxalis pilosiuscula Kunth
  • Oxalis procumbens Steud. ex A. Rich.
  • Oxalis pubescens Stokes
  • Oxalis radicosa A. Rich.
  • Oxalis repens Thunb.
  • Oxalis simulans Baker
  • Oxalis steudeliana Kunth
  • Oxalis taiwanensis (Masam.) Masam.
  • Oxalis trinidadensis R. Knuth
  • Oxalis villosa M.Bieb.
  • Oxys corniculata (L.) Scop.
  • Xanthoxalis albicans (Kunth) Small
  • Xanthoxalis corniculata (L.) Small
  • Xanthoxalis filiformis (Kunth) Holub
  • Xanthoxalis langloisii Small
  • Xanthoxalis parvifolia (DC.) Holub
  • Xanthoxalis repens (Thunb.) Moldenke
  • Xanthoxalis trinidadensis (R. Knuth) Holub[2]

Szczawik rożkowaty (Oxalis corniculata L.) – gatunek rośliny z rodziny szczawikowatych (Oxalidaceae). Występuje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Przypisuje mu się pochodzenie z regionu Morza Śródziemnego[3] lub z tropików Azji, Australii i zachodniej Oceanii[4]. W całej Europie rozpowszechnił się między XVI i XIX wiekiem, z powodu mimowolnego rozprzestrzeniania nasion wraz z ziemią roślin ogrodowych. W Polsce ma status epekofita. W uprawach jest uciążliwym i coraz częściej spotykanym chwastem[3]. Rośliny z różnych obszarów (np. Australii i Azji Południowo-Wschodniej oraz z Ameryki Południowej i Środkowej), różniące się kariotypem i nieznacznie pod względem morfologicznym, bywają wyróżniane czasem jako odrębne gatunki[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój bordowo zabarwionej i płożącej odmiany repens
Pokrój
Roślina jednoroczna lub krótko żyjąca zielna bylina[3][6]. Osiąga zwykle do 10 cm wysokości, rzadko wyższa, o pędach płożących się, pokładających[5], czasem podnoszących się[5]. Pędy korzenią się w węzłach[7][5], są w różnym stopniu owłosione[6][5]. Korzeń palowy, u starszych roślin drewniejący[6].
Łodyga
Z nasady rośliny wyrasta od 2 do 8 zielnych, pokładających się zwykle łodyg[5].
Liście
Skrętoległe (czasem skupione i wówczas zdają się być okółkowe[6]), długoogonkowe (ogonek długości 1–8, rzadko do 13 cm długości[6]), z przylistkami długości do 2 mm, przyrośniętymi do nasady ogonka[6][5]. Blaszka liściowa trójlistkowa, o średnicy od kilku mm do 2,5 cm, naga lub w różnym stopniu owłosiona, zielona lub często też bordowo nabiegła[6]. Listki odwrotnie sercowate, wcięte na szczycie do 1/4 lub nawet do połowy[3][7].
Kwiaty
Kwiaty promieniste o symetrii 5-krotnej. Zebrane po 1–5 w baldachowate kwiatostany o szypule zwykle dłuższej od ogonków liściowych[6]. Osiąga do 3–9 cm długości[5]. Szypułki kwiatowe osiągają 5–10 mm długości i u ich nasady wyrasta drobna, równowąska przysadka o długości do 2 mm[6]. Szypułki i lancetowate podkwiatki są owłosione[3]. Działki kielicha podługowato jajowate do lancetowatych, owłosione[3], osiągają do 5 mm długości i 2 mm szerokości[6]. Płatki korony żółte, drobno żyłkowane[3] o długości do 8 mm[5][6]. Pręciki po 5 w dwóch okółkach. Zalążnia zwieńczona 5 długimi szyjkami. Na ich szczycie gwiazdkowate znamiona[3].
Owoce
Wydłużone, 5-kanciaste, owłosione torebki osiągające 1,2–1,5 cm długości[7][3]. Torebka jest 5-komorowa i w każdej z komór zawiera po 5–14 nasion. Nasiona jajowate o długości do 1,5 mm i szerokości do 1 mm, brązowe do brązowoczerwonych[6].
Gatunki podobne
Od szczawika żółtego różni się obecnością przylistków i brakiem zgrubiałych kolanek u nasady szypuł kwiatowych i owocowych. Posiadający także te cechy szczawik Dillena odróżnia się z kolei wzniesionym lub pokładającym się pokrojem, naprzeciwległym lub okółkowym ułożeniem liści, płytszym wcięciem na szczycie listków (do 1/6 ich długości), krótszymi podkwiatkami (ok. 1 mm) i większymi torebkami (15–25 mm długości)[7].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Liczba chromosomów 2n = 24, 36, 42, 44, 48[5].

Szczawik rożkowaty kwitnie i owocuje od lutego do października[6], w Europie Środkowej od czerwca do października[7].

W naturze rośnie na górskich stokach, w lasach i nad rzekami[6]. Pospolicie występuje na siedliskach antropogenicznych: na trawnikach, polach, w ogrodach, szklarniach i parkach, na przydrożach i nieużytkach ruderalnych[7][5][3].

Jest żywicielem pośrednim Puccinia sorghi wywołującej rdzę kukurydzy. Na liściach czasami pasożytują Erysiphe russellii, Leveillula oxalidicola i Golovinomyces orontii powodujące mączniaka prawdziwego[8].

Znaczenie ekonomiczne[edytuj | edytuj kod]

Gatunek jest uciążliwym chwastem upraw, zwłaszcza szklarniowych. Jest trudny do zwalczenia za pomocą środków ochrony roślin, a usuwanie mechaniczne jest czasochłonne i nierzadko mało skuteczne z powodu łatwo korzeniących się i trudnych do usunięcia w całości pędów. Problemem w zwalczaniu gatunku w uprawach jest też jego szybki rozwój – zakwitnąć może już w cztery tygodnie po kiełkowaniu z nasiona. Roślina jest też gospodarzem dla patogennych grzybów z rodzaju Puccinia, zarażających gatunki uprawiane (m.in. kukurydzę, sorgo)[4].

Szczawik rożkowaty jest w całości rośliną jadalną, jednak ze względu na zawartość kwasu szczawiowego należy spożywać go ostrożnie, w niewielkich ilościach. Roślina bywa też wykorzystywana jako lecznicza[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2017-07-12].
  2. a b Oxalis stricta L.. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2017-07-10].
  3. a b c d e f g h i j Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2011, s. 112. ISBN 978-83-7073-514-2.
  4. a b c L. Lovett Doust, A. MacKinnon, J. Lovett Doustt. Biology of Canadian weeds. 71. Oxalis stricta L., O. corniculata L., O. dillenii Jacq. ssp. dillenii and O. dillenii Jacq. ssp. filipes (Small) Eiten. „Can. J. Plant Sci.”, s. 691-709, 1985. 
  5. a b c d e f g h i j k Oxalis corniculata Linnaeus. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-07-12].
  6. a b c d e f g h i j k l m n Oxalis corniculata Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-07-12].
  7. a b c d e f Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 282. ISBN 83-01-14342-8.
  8. Plant parasites of Europe (ang.). [dostęp 2018-03-29].