Szczur błotny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szczur błotny
Rattus lutreolus[1]
(Gray, 1841)
Ilustracja
Ilustracja z 1863 roku
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd myszokształtne
Nadrodzina myszowe
Rodzina myszowate
Podrodzina myszy
Rodzaj szczur
Gatunek szczur błotny
Synonimy
  • Rattus lacus Tate, 1951
  • Mus tetragonurus Higgins & Petterd, 1884
  • Mus vellerosus Gray, 1847
  • Mus velutinus Thomas, 1882
  • Rattus lutreolus imbil Troughton, 1937
  • Rattus lutreolus cambricus Troughton, 1937
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Szczur błotny[3] (Rattus lutreolus) – gatunek gryzonia z rodziny myszowatych, występujący wyłącznie w Australii[2][4].

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten został opisany naukowo w 1841 roku przez J.E. Graya pod nazwą Mus lutreola[5]. Miejsce typowe to wyspa Moscheto na rzece Hunter w Nowej Południowej Walii w Australii. Szczur błotny należy do grupy gatunków spokrewnionych ze szczurem zaroślowym (Rattus fuscipes)[4]. Populacja z płaskowyżu Atherton Tableland, opisana jako Rattus lacus, prawdopodobnie jest odrębnym gatunkiem, chociaż wymaga to dalszych badań[2].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Szczur błotny jest australijskim endemitem. Zamieszkuje wybrzeża i tereny przybrzeżne we wschodniej części kontynentu od Adelaide po południowo-wschodni Queensland, z odizolowanymi populacjami na północy tego stanu; żyje także na Tasmanii, Wielkiej Wyspie Piaszczystej i Wyspie Kangura. Jest spotykany od poziomu morza do 1600 m n.p.m.[4][2]

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Szczur błotny ma ciało długości (wraz z głową) 122–197 mm, ogon o długości 56–147 mm i masę przeciętnie równą 115 g. Wierzch ciała jest ciemnoszary lub szarobrązowy, spód ciała jest kremowy do brązowego; włosy wierzchniej połowy ciała mają złote końce. Uszy są małe, w znacznym stopniu ukryte w futrze. Ogon jest ciemnoszary, łuskowany i rzadko pokryty włosami[6].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Szczur błotny prowadzi naziemny tryb życia, na kontynencie australijskim żyje głównie na terenach podmokłych, ale na Tasmanii zamieszkuje szerszy zakres biotopów: piętro alpejskie, wiecznie zielone lasy twardolistne, łąki tussock i wilgotne lasy strefy umiarkowanej[2]. Najważniejsze dla tego gatunku jest występowanie gęstej roślinności, w której może kryć się przed ptakami drapieżnymi, bądź też jest mu łatwiej znaleźć pokarm[6].

Niewiele wiadomo o systemie społecznym tego gatunku. Samice przejawiają agresję wobec samców, wiosną pilnują zajmowanych terytoriów, podczas gdy samce wędrują aż do zimy; zimą one także zajmują terytoria, aby przetrwać niesprzyjający czas. Gryzonie te jadają głównie łodygi i liście roślin, ale wiosną i wczesnym latem w ich diecie pojawiają się też nasiona, mięsiste owoce i owady. Zjadają one także korzenie i rosnące pod ziemią grzyby[6].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Sezon rozrodczy zasadniczo trwa od wczesnej wiosny do jesieni, chociaż szczur błotny może rozmnażać się w ciągu całego roku[6]. Ciąża trwa 27 dni, samica rodzi od 3 do 5 młodych o masie około 5 g. Samica w ciągu roku może wydać na świat kilka miotów, trzymiesięczna samica urodzona wczesną wiosną może rodzić jeszcze w tym samym roku. Poza sezonem rozrodczym samice są zwykle agresywne wobec samców[2][6].

Populacja i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Szczur błotny jest pospolity i lokalnie liczny, chociaż jego liczebność maleje. W przeszłości do spadku liczebności w największym stopniu przyczyniła się europejska kolonizacja Australii[2]. Aborygeni australijscy przed kolonizacją europejską polowali na szczury błotne dla ich mięsa, ale obecnie już tego nie praktykują[6]. Współcześnie rozwój osadnictwa na wybrzeżach może prowadzić do lokalnych spadków liczebności szczurów błotnych; w północno-wschodnim Queenslandzie sprzyjające im środowisko zanika, w związku ze zmianami struktury leśnej po pożarach. Gatunek jest obecny w kilku obszarach chronionych. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje szczura błotnego za gatunek najmniejszej troski[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rattus lutreolus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g h Burnett, S., Menkhorst, P., Ellis, M. & Denny, M. 2016, Rattus lutreolus [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, wersja 2017-3, DOI10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T19343A22440810.en [dostęp 2018-04-04] (ang.).
  3. Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. a b c Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Rattus lutreolus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2018-04-04]
  5. J.E. Gray: Contributions towards the geographical distribution of the mammalia of Australia, with notes on some recently discovered species. W: G. Gray: Journals of Two Expeditions of Discovery in North-West and Western Australia. Londyn: T. and W. Boone, 1841, s. 409. (ang.)
  6. a b c d e f Cindy Felcher: Rattus lutreolus, Australian swamp rat. W: Animal Diversity Web [on-line]. University of Michigan, 1999. [dostęp 2018-04-04].