Szczytna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta w woj. dolnośląskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Szczytna
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Panorama Szczytnej
Herb
Herb Szczytnej
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat kłodzki
Gmina Szczytna
Prawa miejskie 1973
Burmistrz Marek Szpanier
Powierzchnia 80,38 km²
Wysokość 460-852[1] m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

5278[2]
65,7 os./km²
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 57-330
Tablice rejestracyjne DKL
Położenie na mapie gminy Szczytna
Mapa lokalizacyjna gminy Szczytna
Szczytna
Szczytna
Położenie na mapie powiatu kłodzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kłodzkiego
Szczytna
Szczytna
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Szczytna
Szczytna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczytna
Szczytna
Ziemia50°24′47″N 16°26′50″E/50,413056 16,447222
TERC (TERYT) 0208144
SIMC 0984597
Urząd miejski
ul. Wolności 42
57-330 Szczytna
Strona internetowa
BIP
Kościół św. Jana Chrzciciela
Zabytkowy dom przy ul. Wolności 7
Fontanna przy ul. Wolności
Pole golfowe Chopin Golf Szczytna
Rzeźba św. Jana Nepomucena w Szczytnej

Szczytna (do 1945 niem. Rückers) – miasto w Polsce położone w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Szczytna[3]. Leży u podnóża Gór Stołowych, nad Bystrzycą Dusznicką.

Ośrodek przemysłowo-usługowy i turystyczno-krajoznawczy. Przemysł metalowy i drzewny, do 2012 funkcjonowała także huta szkła gospodarczego i szlifiernia kryształów.
Przez miasto przebiega trasa międzynarodowa E67 i linia kolejowa Kudowa-ZdrójKłodzko.
Według danych z 30 czerwca 2016 r. miasto miało 5278 mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Szczytna to miasto leżące we wschodniej części Obniżenia Dusznickiego, w dolinie pomiędzy Górami Stołowymi na północy i Górami Bystrzyckimi, na wysokości 460-852 m n.p.m.[1] Przez miejscowość przepływają Bystrzyca Dusznicka, dopływ Nysy Kłodzkiej oraz lewy dopływ samej Bystrzycy, Kamienny Potok[1]. Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 80,38 km²[4].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość należała do hrabstwa kłodzkiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o Szczytnej pochodzą z XIV wieku, kiedy to osada należała do państewka homolskiego, a jej rozwój związany był z handlem (położenie na szlaku bursztynowym) i rozwijającym się rzemiosłem, a później przemysłem[1]. W XVI wieku wraz z okolicznymi włościami zakupił ją znany w Europie lekarz i reformator religijny Jan Crato von Kraffstein i wtedy to została znacznie rozbudowana[1]. Obok istniejącego już folwarku powstał tartak, młyn, browar i wiele zakładów rzemieślniczych[1]. W XVII wieku wybudowano pierwszą hutę szkła[1]. W dokumencie z 1347 roku Szczytna występuje pod nazwą Rukers i pod zbliżoną nazwą – Rückers – dotrwała do końca II wojny światowej[1]. Polscy osadnicy początkowo używali spolszczonej formy nazywając dzisiejszą Szczytną Rucewem (stacja kolejowa nosiła krótko nazwę Ruchock). Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[5]. Przeszłość pozostawiła Szczytnej nieco zabytków, które warte są obejrzenia i zapoznania się z ich historią.

Od 2007 w Szczytnej działa Bractwo Rycerskie Matki Bożej Królowej Pokoju, stowarzyszenie katolickie i regionalne wspierające inicjatywy promujące gminę oraz skupione m.in. na zachowaniu dziedzictwa narodowego i kulturowego poprzez materialną troskę o zabytki na terenie Szczytnej oraz popularyzację historii miejscowości i miejsc na terenie gminy Szczytna.

W 2014 miejscowa Huta Szkła Kryształowego „Sudety” została zamknięta, budynki fabryczne wyburzono.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku mieszkańców Szczytnej w 2014 roku [2].
Piramida wieku Szczytna.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[6]:

  • kościół par. pw. św. Jana Chrzciciela, barokowy z lat 1721-23, przebudowany w latach 1907-08
  • cmentarz przykościelny
  • kaplica św. Anny, Batorów, z XVIII wieku,
  • zespół zamkowy, z XIX wieku, z neogotyckim Zamkiem Leśna (obecnie Dom Pomocy Społecznej dla Dzieci), z lat 1832–1838, przebudowany pod koniec XIX wieku
 Osobny artykuł: Zamek Leśna.

Zamek ten na górze Szczytnik jest największą atrakcją turystyczną. Dawna jego nazwa Burg Waldstein (dosłownie: Zamek „Leśny Kamień”) dobrze oddawała charakter neogotyckiej budowli. Wkomponowany w skały góruje nad Szczytną. Obok zamku jest obecnie urządzony punkt widokowy – stąd roztacza się wspaniała panorama gór i Obniżenia Dusznickiego, w którym leży Szczytna.

  • przede wszystkim odnowiony, barokowy kościół parafii św. Jana Chrzciciela. Wewnątrz kościoła cennymi zabytkami są ambona z 1748 r., figura Jana Chrzciciela w ołtarzu głównym, ołtarze boczne, stalle, konfesjonały. Jednym z artystów, którym kościół zawdzięcza swój wystrój był znany na ziemi kłodzkiej twórca Michael Klahr Starszy. Przed kościołem, wśród zachowanych tablic nagrobnych wyróżnia się grobowiec Hochbergów (budowniczych zamku), a także polonicum – tablica nagrobna z 1850 r. z polskim tekstem,
  • fragment pręgierza umieszczony przed prowadzącymi do kościoła schodami,
  • figura św. Jana Nepomucena w centrum miasta, nad rzeką Kamienny Potok,
  • park, z pierwszej połowy XIX wieku,
  • dom z 1711 roku, ul. Wolności 7,
  • kamienny posąg św. Jana Nepomucena – w centrum miejscowości, przy skrzyżowaniu drogi krajowej nr 8 z ul. Sienkiewicza, nieopodal rzeki Kamienny Potok. W dniu 10 marca 1983 roku figura została wpisana do rejestru zabytków pod numerem: 883/422 r.

Inne zabytki:

  • dworzec kolejowy z 1890 r. Do zabytków można już też zaliczyć miejscową stację kolejową wybudowaną ok. 1890 r. i całą linię kolejową na trasie Polanica-Zdrój, przez Szczytną, Duszniki-Zdrój do Kudowy-Zdroju, która to trasa jest wyjątkowo urozmaicona. Podróżnych oczekują tu wysokie wiadukty, wspaniałe widoki gór rozpościerające się z okien wagonów, przejazd przez tunel.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Szczytnej powstało Centrum Sportu Aktywnego Wypoczynku i Rehabilitacji Ruchowej. Przy istniejącej hali sportowej zostały wybudowane boiska ze sztuczną nawierzchnią do gry w piłkę ręczną, piłkę nożną, kort tenisowy, ścianka wspinaczkowa z parkiem linowym, plac zabaw i skateplaza z torem do nauki jazdy na wózkach inwalidzkich oraz niedawno powstały Pump Truck do jazdy na rowerze oraz tak zwany Street Workout.

W roku 2009 w Szczytnej otwarto ogólnodostępne pole golfowe[7]. Organizowane są tam turnieje i imprezy sportowe we współpracy z klubem golfowym Nebeská Rybná w Czechach[7].

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:[9]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przez Szczytną przechodzą dwa szlaki turystyczne[10]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 14: Góry Bystrzyckie i Orlickie. Warszawa; Kraków: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1992, s. 249-255. ISBN 83-7005-340-8.
  2. a b Szczytna polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  3. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-7].
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  5. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  6. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 83, 84. [dostęp 29 sierpnia 2012].
  7. a b Polski Związek Golfa. [dostęp 2016-12-04].
  8. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-08].
  9. Serwis internetowy Miasta i Gminy Szczytna. [dostęp 2017-01-15].
  10. Mapa szlaków turystycznych. [dostęp 2018-04-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]