Szczytna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta w woj. dolnośląskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Szczytna
Panorama Szczytnej
Panorama Szczytnej
Herb
Herb Szczytnej
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat kłodzki
Gmina Szczytna
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1973
Burmistrz Marek Szpanier
Powierzchnia 80,38 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

5344[1]
65 os./km²
Strefa numeracyjna
74
Kod pocztowy 57-330
Tablice rejestracyjne DKL
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Szczytna
Szczytna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczytna
Szczytna
Ziemia 50°24′47″N 16°26′50″E/50,413056 16,447222
TERC
(TERYT)
5020108144
SIMC 0984597
Urząd miejski
ul. Wolności 42
57-330 Szczytna
Strona internetowa
BIP
Kościół św. Jana Chrzciciela
Zabytkowy dom przy ul. Wolności 7
Fontanna przy ul. Wolności

Szczytna (do 1945 niem. Rückers) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Szczytna[2]. Położone jest u podnóża Gór Stołowych, nad Bystrzycą Dusznicką.

Ośrodek przemysłowo-usługowy i turystyczno-krajoznawczy. Przemysł metalowy i drzewny, do 2012 funkcjonowała także huta szkła gospodarczego i szlifiernia kryształów. Przez miasto przebiega trasa międzynarodowa E67 i linia kolejowa Kudowa-ZdrójKłodzko.

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 5344 mieszkańców.

Położenie[edytuj]

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 80,38 km²[3].

Przez miejscowość przepływają Bystrzyca Dusznicka, dopływ Nysy Kłodzkiej oraz lewy dopływ samej Bystrzycy Kamienny Potok.

Miejscowość należała do hrabstwa kłodzkiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. wałbrzyskiego.

Historia[edytuj]

Pierwsze wzmianki o Szczytnej pochodzą z XIV w., kiedy to osada należała do państewka homolskiego, a jej rozwój związany był z handlem (położenie na szlaku bursztynowym) i rozwijającym się rzemiosłem, a później przemysłem. W XVI w. wraz z okolicznymi włościami zakupił ją znany w Europie lekarz i reformator religijny Jan Crato von Kraffstein i wtedy to została znacznie rozbudowana. Obok istniejącego już folwarku powstał tartak, młyn, browar i wiele zakładów rzemieślniczych. W XVII w. wybudowano pierwszą hutę szkła. W dokumencie z 1347 r. Szczytna występuje pod nazwą Rukers i pod zbliżoną nazwą – Rückers – dotrwała do końca II wojny światowej. Polscy osadnicy początkowo używali spolszczonej formy nazywając dzisiejszą Szczytną Rucewem (stacja kolejowa nosiła krótko nazwę Ruchock). Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[4]. Przeszłość pozostawiła Szczytnej nieco zabytków, które warte są obejrzenia i zapoznania się z ich historią.

Od 2007 w Szczytnej działa Bractwo Rycerskie Matki Bożej Królowej Pokoju, stowarzyszenie katolickie i regionalne wspierające inicjatywy promujące gminę oraz skupione m.in. na zachowaniu dziedzictwa narodowego i kulturowego poprzez materialną troskę o zabytki na terenie Szczytnej oraz popularyzację historii miejscowości i miejsc na terenie Gminy Szczytna.

W 2014 miejscowa Huta Szkła Kryształowego „Sudety” została zamknięta, budynki fabryczne wyburzono.

Demografia[edytuj]

Piramida wieku mieszkańców Szczytnej w 2014 roku [5].
Piramida wieku Szczytna.png

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[6]:

  • kościół par. pw. św. Jana Chrzciciela, barokowy z l. 1721-23, przebudowany w l. 1907-08
  • cmentarz przykościelny
  • kaplica św. Anny, Batorów, z XVIII w.
  • zespół zamkowy, z XIX w., z neogotyckim Zamkiem Leśna (obecnie Dom Pomocy Społecznej dla Dzieci), z lat 1832–1838, przebudowany pod koniec XIX w.
 Osobny artykuł: Zamek Leśna.

Zamek ten na górze Szczytnik jest największą atrakcją turystyczną. Dawna jego nazwa Burg Waldstein (dosłownie: Zamek "Leśny Kamień") dobrze oddawała charakter neogotyckiej budowli. Wkomponowany w skały góruje nad Szczytną. Obok zamku jest obecnie urządzony punkt widokowy – stąd roztacza się wspaniała panorama gór i Obniżenia Dusznickiego, w którym leży Szczytna.

Inne zabytki Szczytnej znajdują się już w samym mieście:

  • przede wszystkim odnowiony, barokowy kościół parafii św. Jana Chrzciciela. Wewnątrz kościoła cennymi zabytkami są ambona z 1748 r., figura Jana Chrzciciela w ołtarzu głównym, ołtarze boczne, stalle, konfesjonały. Jednym z artystów, którym kościół zawdzięcza swój wystrój był znany na ziemi kłodzkiej twórca Michael Klahr Starszy. Przed kościołem, wśród zachowanych tablic nagrobnych wyróżnia się grobowiec Hochbergów (budowniczych zamku), a także polonicum – tablica nagrobna z 1850 r. z polskim tekstem,
  • fragment pręgierza umieszczony przed prowadzącymi do kościoła schodami,
  • figura św. Jana Nepomucena w centrum miasta, nad rzeką Kamienny Potok,
  • park, z pierwszej poł. XIX w.
  • dom, ul. Wolności 7, z 1711 r.
  • kamienny posąg św. Jana Nepomucena – w centrum miejscowości, przy skrzyżowaniu drogi krajowej nr. 8 z ul. Sienkiewicza, nieopodal rzeki Kamienny Potok. W dniu 10 marca 1983 roku figura została wpisana do rejestru zabytków pod numerem: 883/422 r.

Inne zabytki:

  • dworzec kolejowy z 1890 r. Do zabytków można już też zaliczyć miejscową stację kolejową wybudowaną ok. 1890 r. i całą linię kolejową na trasie Polanica-Zdrój, przez Szczytną, Duszniki-Zdrój do Kudowy-Zdroju, która to trasa jest wyjątkowo urozmaicona. Podróżnych oczekują tu wysokie wiadukty, wspaniałe widoki gór rozpościerające się z okien wagonów, przejazd przez tunel.

Sport[edytuj]

W Szczytnej powstało Centrum Sportu Aktywnego Wypoczynku i Rehabilitacji Ruchowej. Przy istniejącej hali sportowej zostały wybudowane boiska ze sztuczną nawierzchnią do gry w piłkę ręczną, piłkę nożną, kort tenisowy, ścianka wspinaczkowa z parkiem linowym, plac zabaw i skateplaza z torem do nauki jazdy na wózkach inwalidzkich.

Struktury wyznaniowe[edytuj]

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta i gminy partnerskie:

Szlaki turystyczne[edytuj]

szlak turystyczny żółty droga SzklarySamborowiceJagielnoPrzewornoGromnikBiały KościółŻelowiceOstra GóraNiemczaGilówPiława DolnaGóra ParkowaBielawaKalenicaNowa Ruda – Przełęcz pod Krępcem – TłumaczówRadkówSkalne WrotaPasterka – Przełęcz między Szczelińcami – KarłówLisia PrzełęczBiałe SkałySkalne GrzybyBatorówSkała JózefaDuszniki-ZdrójSchronisko PTTK „Pod Muflonem”Stare BobrownikiNowe BobrownikiSzczytnaZamek LeśnaPolanica-ZdrójPrzełęcz SokołowskaŁomnicka RówniaHutaBystrzyca KłodzkaIglicznaMiędzygórzePrzełęcz Puchacza

szlak turystyczny czarny Kamienna GóraWolarzSzczytnaChocieszówWambierzyce[8]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-7].
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  4. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  5. http://www.polskawliczbach.pl/Szczytna, w oparciu o dane GUS.
  6. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 29 sierpnia 2012]. s. 83, 84.
  7. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  8. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 3.08.2015

Linki zewnętrzne[edytuj]