Szkoci

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Szkoci (Scots)
Liczebność ogółem
około 30 milionów
Regiony zamieszkania
 Szkocja:
4 459 071
 Stany Zjednoczone:
9 209 813
 Kanada:
4 719 850
 Australia:
1 501 204
 Anglia:
795 000
Języki
szkocki angielski,
szkocki lallans,
szkocki gaelicki,
szkocki reagaird
Główne religie
prezbiterianizm, ateizm, katolicyzm
Pokrewne grupy etniczne
Irlandczycy, Mańczycy, Walijczycy, Anglicy, Kornwalijczycy, Kelperzy

Szkoci (ang. i scots Scots, gael. Albannaich) – naród celtycki zamieszkujący Szkocję i Irlandię Północną. Mówią językami: angielskim (70% ludności), szkockim lallans (30% ludności) i celtyckim językiem gaelickim (1% ludności, głównie wyspy Hebrydy); te dwa ostatnie języki są stopniowo wypierane przez język angielski.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Szkoci w większości (42%) są prezbiterianami (Kościół Szkocji), duża grupa ludności to ateiści (28%), jedynie mieszkańcy południowo-zachodniej Szkocji (głównie potomkowie imigrantów z Irlandii) oraz ludność 2 niewielkich wysp (Uist i Barra) to w większości katolicy (16%).

W etnogenezie Szkotów uczestniczyło wiele grup: Piktowie, Gaelowie, Brytowie, Anglowie oraz wikingowie. W wyniku wielowiekowych procesów ukształtowały się trzy grupy społeczeństwa szkockiego: zanglizowani mieszkańcy nizin (Lowlanderzy) mówiący językiem scots i górale podtrzymujący celtyckie tradycje (Highlanderzy) posługujący się językiem gaelic oraz niedawno wyodrębniona grupa Borderów z pogranicza pochodzących z małżeństw mieszanych z Anglikami, którzy władają wyłącznie językiem angielskim, jedynie zachowując szkocki akcent na skutek asymilacji językowej.

Podstawą organizacji społecznej Szkotów były klany. Po unii z Anglią (1707 r.) klany przestawały istnieć, pozbawione odwiecznych terytoriów, kolonizowanych przez Anglików. Ślady dawnych tradycji zachowały się w zwyczajach, muzyce, poezji, w ubiorze – męski strój klanowy, czyli kilt z kraciastego tartanu został uznany za narodowy strój szkocki.

W pierwszych wiekach naszej ery mianem Szkotów nazywano heterogeniczną ludność Irlandii, powstałą z przemieszania Celtów z pierwotnymi mieszkańcami Irlandii, o pochodzeniu azjanickim.

W VI wieku zostali schrystianizowani przez św. Kolumba. Choć ich mieszanie się z Piktami z Wysp Brytyjskich rozpoczęło się już wcześniej, masowa inwazja Szkotów na Brytanię zaczęła się w VIII wieku, pod wpływem wikingów, którzy zaczęli pustoszyć Irlandię. Gdy irlandzcy osadnicy zasymilowali się z ludnością Wysp Brytyjskich, Szkotami nazywano już tylko mieszkańców północnej części Wielkiej Brytanii.

Szkoci w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze kontakty Szkotów z Polską sięgają XV wieku, kiedy to m.in. dwóch studentów zapisało się (w 1438 r. i 1453 r.) na Akademię Krakowską, a kupcy szkoccy prowadzili ożywiony handel z Gdańskiem, np.: James Kabrun (Cockburn), sfinansował budowę opery w tym mieście. Nie jest znana dokładna liczba Szkotów, którzy przybyli do Rzeczypospolitej Obojga Narodów w okresie zbożowej prosperity. Inny znany Szkot William Bruce był wykładowcą Akademii Zamoyskiej.

Według polskiej prasy:

Quote-alpha.png
W końcu XVI w. żyło na naszych ziemiach aż 100 tys. Szkotów![1].

Zdaniem brytyjskiego historyka Neala Aschersona musiały być ich dziesiątki tysięcy[2]. Szkocki podróżnik z epoki nowożytnej, William Lithgow pisał wręcz o Polsce jako Matce lub Mamce młodych ludzi i młodzieniaszków ze Szkocji[3].

Podczas wojny inflanckiej w 1577 r. Stefan Batory nadał Szkotom przywileje dworzan królewskich. Mieli oni prawo zaopatrywania dworu w towary i jeżdżenia z nim po całym kraju.

W ramach asymilacji do warunków polskich nazwiska niektórych Szkotów ulegały spolszczeniu, np. Czamer (Chalmers), Czochran (Cochrane), Dziaksen (Jackson), Kabron (Cockburn), Machlejd (Macleod), Szynkler (Sinclair). Spolonizowanym Szkotem jest Ketling (Hassling-Ketling of Elgin), jeden z bohaterów powieści Henryka Sienkiewicza Pan Wołodyjowski. Szkotów w Polsce popularnie nazywano Szotami. Nazywano tak również ludowy taniec polski z z regionu Warmii i Mazur wywodzący się od walca szkockiego[4].

Po wojnach napoleońskich, gdy gospodarka szkocka przeżywała kryzys, Szkoci znów zaczęli przybywać do Polski, tym razem jako specjaliści od nowoczesnych technologii (inżynierowie, farmerzy, producenci tekstyliów, młynarze, metalurdzy) werbowani przez polskich ziemian[5].

Przypisy

  1. http://www.wprost.pl/ar/71296/Mieszancy-Europy/1152/?O=71296&pg=0 dostęp z dnia 22 listopada 2011 r.
  2. Neal Ascherson, Posłowie, [w:] A. Orr, Niedźwiedź Wojtek. Niezwykły żołnierz Armii Andersa, Replika, Zakrzewo 2011; Cytat w: Kamil Janicki, Szkocki historyk: Dawniej to z Wysp Brytyjskich do Polski jeździło się na zmywak!, „Ciekawostki historyczne”, 16 kwietnia 2011.
  3. Kamil Janicki, Szkocki historyk: Dawniej to z Wysp Brytyjskich do Polski jeździło się na zmywak!, „Ciekawostki historyczne”, 16 kwietnia 2011.
  4. Zygmunt Gloger, Encyklopedia staropolska, Warszawa 1900-1903.
  5. Szkoci w Polsce. Autor: Stefan Zabieglik.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]