Szkocka odmiana języka angielskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Szkocka odmiana języka angielskiego – dialekt angielski używany przez mieszkańców Szkocji, w odróżnieniu od języka scots, będącego w użyciu na tym samym obszarze i wywierającego nań znaczny wpływ[1]. Niektórzy badacze włączają scots w to pojęcie, inni uznają go za odrębny język[2]. Standardowy wariant szkockiej angielszczyzny oraz język scots stanowią krańce kontinuum, obejmującego różne formy pośrednie[3].

Wymowa[edytuj]

Istnieje kilka znaczących różnic odróżniających angielski mówiony w Szkocji od RP, przy czym nie ma jednorodnego szkockiego akcentu i zmiany mogą się różnić lokalnie. Oto największe różnice w stosunku do RP[4]:

  • Brak zaokrągleń samogłosek w takich słowach jak stone czy go, wymawiane jak stane, gae
  • Samogłoska przymknięta tylna /U:/ jest bardziej przednia, co wywołuje taki efekt jak w niemieckim umlaut ü czy /y/ we francuskim słowie tu, w pisowni objawia się to przez oi: moonmuin
  • Wygłosowe /l/ zostało zastąpione jeszcze za czasów języka średnioangielskiego przez samogłoskę podobną do /u/, co znajduje odbicie w pisowni: saut zamiast salt, fou zamiast full itp.
  • W związku z nieco odmiennym przebiegiem wielkiej przesuwki samogłoskowej szkocka odmiana angielskiego zachowała czystą samogłoskę /u:/ w takich słowach jak house (hoose) czy down (doon)
  • Niektóre samogłoski nie mają w miarę stałej właściwej im długości, ale ich długość zależy od następującego po nich dźwięku (tzw. szkocka reguła długości samogłosek). Najbardziej dotknięte są samogłoski przymknięte: /i/ i /u/. Na przykład /i/ jest długie w leaves i sees, krótkie w leaf i cease. Zjawisko jest nie tylko funkcją długości przed spółgłoską dźwięczną, jak w RP.
  • Podniebienna spółgłoska trąca jest słyszalna w takich słowach jak loch, nicht ("noc"), ale często tam, gdzie w piśmie występuje -ch-, np. technical
  • Często używana bezdźwięczna spółgłoska trąca dwuwargowa /ʍ/ (jak w hiszpańskim słowie llevar), pozwalając na rozróżnienie takich słów jak while i wile, whales i wales. Na północnym wschodzie /ʍ/ jest zastąpione przez /f/
  • W obszarach miejskich spotyka się często zwarcie krtaniowe, w takich słowach jak butter
Mniej lub bardziej regularne odpowiedniki samogłosek
Czyste samogłoski
Samogłoski standardowe Szkocki angielski Przykłady
/ɪ/ /ɪ/ bid, pit
/iː/ /i/ bead, peat
/ɛ/ /ɛ/ bed, pet
/eɪ/ /e/ bay, hey, fate
/æ/ /a/ bad, pat
/ɑː/ balm, father, pa
/ɒ/ /ɔ/ bod, pot, cot
/ɔː/ bawd, paw, caught
/oʊ/ /o/ beau, hoe, poke
/ʊ/ /ʉ/ good, foot, put
/uː/ booed, food
/ʌ/ /ʌ/ bud, putt
Dyftongi
ɪ/ /ae/ ~ /əi/ buy, ride, write
/aʊ/ /ʌu/ how, pout
/ɔɪ/ /oi/ boy, hoy
/juː/ /jʉ/ hue, pew, new
Samogłoski z "r" (nie istnieją w Scots)
/ɪr/ /ɪr/ mirror (również w fir)
/ɪər/ /ir/ beer, mere
/ɛr/ /ɛr/ berry, merry (również w her)
/ɛər/ /er/ bear, mare, Mary
/ær/ /ar/ barrow, marry
/ɑr/ bar, mar
/ɒr/ /ɔr/ moral, forage
/ɔr/ born, for
/ɔər/ /or/ boar, four, more
/ʊər/ /ur/ boor, moor
/ʌr/ /ʌr/ hurry, Murray (również w fur)
/ɜr/ (ɝ) /ɪr/, /ɛr/, /ʌr/ bird, herd, furry
Samogłoski zredukowane
/ɨ/ roses, business
/ə/ /ə/ Rosa’s, cuppa
/ər/ (ɚ) runner, mercer

Słownictwo[edytuj]

Szkocka angielszczyzna wykazuje wiele zapożyczeń z języków scots i gaelic. Przykłady:[5]

  • ben – góra (z gaelic : beinn)
  • ceilidh – impreza
  • clingin – nieprzyjemny
  • dead – bardzo
  • dinner – lunch
  • gey – bardzo
  • ken – znać (D'ye ken yon laddie? – Znasz tamtego chłopaka?)
  • loch – jezioro
  • loon – chłopak
  • nyaff – idiota
  • Sassenach – Anglik (od "Saxon")
  • Slàinte! – Cheers!
  • Teuchter – góral (szkocki)

Gramatyka[edytuj]

Szkocka odmiana angielskiego posiada kilka szczególnych konstrukcji gramatycznych:

  • My hair needs washed zamiast standardowego My hair needs washing.
  • I might could go the morn (I might be able to go tomorrow)
  • That cup's mines (That cup's mine)
  • Charakterystyczną cechą wariantu szkockiego jest rozróżnienie zaimków you (liczba pojedyncza) i youse (liczba mnoga)[5]

Przypisy

  1. Macafee C. Scots in Encyclopedia of Language and Linguistics, Vol. 11, Elsevier, Oxford, 2005, str.33
  2. Stuart-Smith J. Scottish English: Phonology w: Varieties of English: The British Isles, Kortman & Upton (Eds), Mouton de Gruyter, New York 2008. str.48
  3. Stuart-Smith J. Scottish English: Phonology w Varieties of English: The British Isles, Kortman & Upton (Eds), Mouton de Gruyter, New York 2008. str.47
  4. Crystal 1995 ↓, s. 329.
  5. a b British Phrasebook,str. 199-206

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]