Szkodniki sosen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Sosny (Pinus spp.) stanowią istotne źródło pożywienia dla wielu owadów, które żerując doprowadzają do uszkodzenia i zniekształcenia różnych części roślin i w efekcie do obniżenia kondycji drzew i jakości pozyskiwanego z nich surowca, co sprawia, że zwalczane są jako szkodniki. Czasem przenoszą również czynniki chorobotwórcze - szkodliwe wirusy, bakterie lub grzyby. Szczególnie groźne są dla monokultur sosnowych, w których panują warunki sprzyjające rozprzestrzenianiu się szkodników.

Oligofagi sosny[edytuj | edytuj kod]

Oligofagi sosny występujące w Polsce żerują głównie na sośnie zwyczajnej.

Szkodniki nadziemnych części siewek i młodych sadzonek[edytuj | edytuj kod]

Szkodniki upraw sosnowych[edytuj | edytuj kod]

Uprawy leśne, w tym sosnowe, są szczególnie atrakcyjnym miejscem żerowania dla wielu owadów. Znaczne nasłonecznienie uprawy, w której drzewka nie dochodzą do zwarcia, sprzyja rozwojowi wielu z nich. W uprawach występować mogą wszystkie szkodniki szkółek, liczne szkodniki strzałek (pędów głównych), pędów, pączków i igieł. Wiele z nich atakuje również starsze drzewostany: młodniki, tyczkowiny i drągowiny. Duża ilość różnych szkodników jest spowodowana przede wszystkim nagromadzeniem łatwo dostępnego i wysokowartościowego pokarmu, jakim są organy młodych drzewek, w szczególności pączki i łyko.

Szkodniki igieł[edytuj | edytuj kod]

Szkodliwość tej grupy owadów polega przede wszystkim na ogryzaniu igieł, bądź wysysaniu z nich soków, co prowadzi do osłabienia drzewek. Nie uszkadzają jednak pączków, co umożliwia roślinie regenerację. W tej fazie rozwojowej mogą pojawić się też inne szkodniki, charakterystyczne dla starszych drzewostanów, są to jednak zjawiska rzadsze.

Szkodniki pączków, pędów i szyszek[edytuj | edytuj kod]

Do tej grupy szkodników należą takie, które żerują w pączkach (najczęściej bocznych pędów), pędach bocznych (rzadziej głównych) i w rozwijających się szyszkach. Uszkodzone organy często wydzielają żywicę. Naruszenie pączka lub pędu głównego (strzałki) może doprowadzić do zahamowania wzrostu i silnej deformacji korony.

Szkodniki pędów i strzałek[edytuj | edytuj kod]

Owady z tej grupy uszkadzają korę lub (i) łyko na pędach głównych i bocznych. W tej fazie mogą pojawić się też szkodniki floemu i ksylemu drzewostanów starszych.

Szkodniki młodników sosnowych[edytuj | edytuj kod]

W tej fazie występują szkodniki zarówno z upraw jak i drzewostanów starszych. Niektóre z owadów występujących na uprawach, zasiedlających pędy boczne mogą spowodować w młodnikach lokalne szkody. Staje się to szczególnie niebezpieczne w połączeniu z osłabieniem drzew przez inne czynniki np. spałowanie przez jeleniowate, choroby grzybowe czy działalność innych owadzich szkodników pierwotnych. Młodniki na słabych siedliskach oraz w zasięgu zanieczyszczeń przemysłowych są szczególnie narażone na ataki tej grupy szkodników.

Szkodniki aparatu asymilacyjnego, pędów i pączków[edytuj | edytuj kod]

Grupa rowałków na korze sosny.
Motyl barczatki.
Ciemna forma motyla samicy brudnicy mniszki.

Szkodliwość tej grupy owadów polega na ogryzaniu igieł, pączków, wysysaniu soków z pędów. Swoją obecność mogą tu zaznaczyć również inne owady, tak z upraw, jak i starszych drzewostanów.

Szkodniki żerujące na pniach drzew[edytuj | edytuj kod]

Największe znaczenie mają w tej grupie szkodniki wtórne. Niektóre z nich zasiedlają w starszych drzewostanach boczne, obumierające gałęzie – w młodniku mogą zasiedlać całą strzałę przyczyniając się do szybkiego wydzielania posuszu.

  • Anthaxia quadripunctata L.kwietniczek czterokropkowy, pod korą młodych sosen w uprawach.
  • Aradus cinnamomeus Panz. – rozwałek korowiec (korowiec sosny), sosna.
  • Chrysobothris igniventris Reitt. – zrąbień sosnowiec, sosna.
  • Magdalis duplicata Germ. – wałczyk podobny, larwa w małych gałązkach sosen, świerków, modrzewi.
  • Magdalis frontalis Gyll. – wałczyk pędowiec, chodniki larwalne głównie w rdzeniu pędów szczytowych.
  • Magdalis phlegmatica Hbst. – wałczyk gałęzinowiec, larwa w gałęziach sosen i świerków.
  • Magdalis violacea L.wałczyk fioletowy, larwa w pączkach szczytowych, na powierzchni bielu 3-15 letnich drzewek: sosen i świerków.
  • Melanophila acuminata De Geer. – ciemnik czarny, pod korą młodych sosen.
  • Pityogenes bidentatus Hbst. – rytownik dwuzębny, pod cienką korą sosny, świerka, jodły, modrzewia.
  • Pogonocherus fasciculatus De Geer. – kozulka sosnówka, pod korą gałęzi sosnowych i innych iglastych.

Szkodniki drzewostanów sosnowych średnich i starszych klas wieku[edytuj | edytuj kod]

żerująca larwa zawisaka borowca
gołożer larw borecznika sosnowca
żerująca larwa poprocha

Jest to duża grupa owadów, stanowiących istotny czynnik wpływający na stan zdrowotny przeważającej części europejskich lasów sosnowych. Są to zarówno szkodniki pierwotne jak i wtórne, żerują na igłach, pączkach, są ksylo i kambiofagami. Ich wzajemne pojawy korelują się ze sobą jak również z czynnikami atmosferycznymi, siedliskowymi i z czystością siedliska (gleb, wody i powietrza). W formie gradacyjnej mogą wystąpić również w młodszych drzewostanach.

Szkodniki aparatu asymilacyjnego[edytuj | edytuj kod]

Dynamika liczebności większości szkodników igieł sosny ma bezpośredni związek z warunkami środowiskowymi i składem gatunkowym drzewostanów. Ogniska gradacyjne mają miejsce przede wszystkim w skrajnych dla sosny warunkach ekologicznych - w zdegradowanych borach świeżych oraz borach suchych. W takiej sytuacji sosna występuje często w postaci monokultury o ubogim runie. Główne centra gradacyjne najgroźniejszych foliofagów znajdują się: w Borach Tucholskich, Puszczy Piskiej, Augustowskiej, Białej, Nadnoteckiej na Pomorzu Zachodnim, Borach Dolnośląskich oraz kompleksie Opolsko-Częstochowskim. Są to najczęściej szkodniki pierwotne.

Szkodniki floemu i ksylemu[edytuj | edytuj kod]

Gradacje tych szkodników obejmują tereny po gradacjach szkodników igieł oraz te drzewostany, które osłabione zostały z powodu innych przyczyn. Na szczególną uwagę zasługują tu choroby systemów korzeniowych (huba korzeniowa, opieńka miodowa i inne). Do tej grupy należą najczęściej szkodniki wtórne.

Kornikowate
  • Carphoborus minimus F. – listwiaczek najmniejszy, na obumierających gałązkach sosny.
  • Cryphalus abietis Ratz. – wgryzoń świerkowiec, świerk, jodła, rzadziej inne iglaste.
  • Crypturgus cinereus Hbst. – skrycik szary, iglaste (chodnik larwalny samica zakłada w chodnikach innych korników).
  • Crypturgus pusillus Gyll. – skrycik najmniejszy, iglaste (chodnik larwalny samica zakłada w chodnikach innych korników).
  • Crypturgus hispidulus Thoms.. – skrycik owłosiony, (skrycik północny) iglaste (chodnik larwalny samica zakłada w chodnikach innych korników).
  • Dryocoetes autographus Ratz. – drzewożerek jednożerny, świerk, rzadziej sosna, głównie na złomach i leżaninie.
  • Ips acuminatus Gyll. – kornik ostrozębny, sosna, rzadziej modrzew pod cienką korą pni i konarów.
  • Ips amitinus Eichh. – kornik drukarczyk, świerk, rzadziej sosna, modrzew i jodła.
  • Ips duplicatus Sahlb. – kornik zrosłozębny, świerk, rzadziej sosna, limba.
  • Ips sexdentatus Boern. – kornik sześciozębny, sosna, rzadziej świerk.
  • Ips typographus L.kornik drukarz, przede wszystkim świerk, rzadko inne iglaste.
  • Dendroctonus micans Kug. – bielojad olbrzymi, przede wszystkim świerk, sporadycznie sosna, żeruje w okolicy szyi korzeniowej, czasem wyżej.
  • Hylurgus ligniperda F. – drzewisz owłosiony, w korzeniach i pniakach martwych sosen, na styku łyka i bielu.
  • Hylurgops palliatus Gyll. – polesiak obramowany, między korą a drewnem sosny, świerka i innych iglastych, w pniakach i leżaninie.
  • Orthotomicus laricis F. – korniczek wielozębny, sosna, świerk, modrzew, rzadziej jodła. Żyje na leżaninie i obumierających drzewach - między korą a drewnem.
  • Orthotomicus longicollis Gyll. – korniczek guzozębny, pod korą zamierających, starych sosen.
  • Orthotomicus proximus Eichh. – korniczek płaskozębny, sosna, rzadziej świerk w miejscach, gdzie gruba kora przechodzi w cienką.
  • Orthotomicus suturalis Gyll. – korniczek ostrozębny, sosna, świerk, modrzew, limba, między korą a drewnem.
  • Pityogenes quadridens Hbst. – rytownik czterozębny, sosna, świerk i inne iglaste.
  • Pityogenes chalcographus L.rytownik pospolity, świerk, sosna, rzadko jodła.
  • Pityokteines curvidens Germ. – jodłowiec krzywozębny, jodła, rzadziej świerk, modrzew i sosna.
  • Pityophthorus pityographus Ratz. – bruzdkowiec zachodni, świerk, jodła, sosna, rzadko modrzew. Żeruje w koronie drzew.
  • Pityophthorus lichtensteini Ratz. – bruzdkowiec Lichtensztajna, gałązki sosen.
  • Polygraphus poligraphus L.czterooczak świerkowiec, najczęściej świerk, rzadziej jodła, sosna (limba i wejmutka).
  • Polygraphus subopacus Thoms. – czterooczak leżaninowiec, świerk, rzadziej sosna.
  • Tomicus minor Htg. – cetyniec mniejszy, sosna zwyczajna i inne sosny, wyjątkowo świerk.
  • Tomicus piniperda L.cetyniec większy, sosna zwyczajna i inne sosny, wyjątkowo świerk, modrzew i jodła.
  • Trypodendron lineatum Ol. – drwalnik paskowany, iglaste.
  • Xyleborus saxeseni Ratz. – drwalniczek Saksesena, polifag liściastych i iglastych.
Bogatkowate
Kózkowate
Ryjkowcowate

Polifagi[edytuj | edytuj kod]

Polifagi żyjące w glebie żerują przeważnie na podziemnych, ale także na nadziemnych częściach roślin, w tym sosen. Swoją szkodliwość wykazują przede wszystkim w terenie otwartym: na uprawach i szkółkach.

Szkodniki kiełkujących nasion i wschodów
Szkodniki systemów korzeniowych

głównie pędraki:

w mniejszym stopniu:

Szkodniki żerujące na nadziemnych i podziemnych częściach siewek i młodych sadzonek

Larwy przedstawicieli sprężyków, tzw. drutowce, mogą być jednocześnie roślinożerne, drapieżne, mogą też być saprofagami. Żerują na różnych wysokościach rośliny, uszkadzając ją najczęściej poniżej szyi korzeniowej. Spośród nich należy wymienić grupę, która często jest roślinożerna:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

oraz: