Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Identyfikacja wizualna
Szlaku Zabytków Techniki[1]
Dane szlaku
Państwo Polska
Województwo śląskie
Początek Częstochowa
Przez Katowice
Bielsko-Biała
Koniec Żywiec
Długość ok. 470 km
Typ szlak samochodowy

Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego – tematyczny, samochodowy szlak turystyczny o zasięgu regionalnym, obejmujący obiekty związane z dziedzictwem przemysłowym województwa śląskiego. Tworzą go 42 obiekty związanych m.in. z kolejnictwem, górnictwem, hutnictwem, energetyką, łącznością oraz przemysłem spożywczym.

Realizatorem projektu jest Referat Promocji Dziedzictwa Industrialnego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego przy pomocy Śląskiej Organizacji Turystycznej i merytorycznym wsparciu Śląskiego Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach (obecnie dział Regionalnego Instytutu Kultury w Katowicach). Intencją pomysłodawców SZT było utworzenie markowego produktu turystycznego w oparciu o najważniejsze i najciekawsze pod względem walorów historycznych i architektonicznych obiekty poprzemysłowe w regionie. Dziś Szlak Zabytków Techniki to najbardziej interesująca trasa turystyki industrialnej w kraju i jako jeden z głównych markowych produktów turystycznych województwa śląskiego stanowi USP (unikalną propozycję sprzedaży) charakteryzującą region na turystycznej mapie Polski i Europy.

Etapy realizacji projektu[edytuj kod]

Oficjalne otwarcie Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego nastąpiło 19 październik 2006 roku, jednak prace nad przygotowaniem produktu trwały od lipca roku 2004. Przez pierwszy rok na terenie 53 obiektów województwa śląskiego związanych z historią przemysłu odbywał się audyt. W wyniku wizyt w obiektach przedstawiciele Urzędu Marszałkowskiego oraz Śląskiego Centrum Dziedzictwa Kulturowego stworzyli listę, uwzględniającą cechy turystyczne obiektów oraz ich wartość historyczną, by ostatecznie, we współpracy z władzami lokalnymi, przedstawicielami branży turystycznej oraz właścicielami obiektów, wskazać na grupę obiektów najlepiej spełniających oczekiwania co do nowego produktu turystycznego. Lista 29 obiektów tworzących Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego została ustalona mocą uchwały Zarządu Województwa Śląskiego nr 1153/268/II/2005 z dnia 21 czerwca 2005 roku. W kolejnych latach do Szlaku włączano dodatkowe obiekty: w 2007 roku dwa, w 2009 jeden, w 2010 roku 6, jednocześnie usuwając 2. Uchwałą nr 2509/157/V/2016 Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 6.12.2016 r. szlak rozszerzono o kolejne 6 obiektów, jednocześnie 3 obiektom przyznając kategorię "obiekt w zagrożeniu". Obecnie na Szlaku Zabytków Techniki znajdują się 42 obiekty województwa śląskiego.

13 stycznia 2010 roku Szlak Zabytków Techniki przystąpił do sieci Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego (ERIH – European Route of Industrial Heritage). Wydarzenie to sprawiło, że śląski szlak może się poszczycić faktem bycia jedynym szlakiem z Europy Środkowo-Wschodniej, wpisanym na tak prestiżową listę[2]. Ponadto, dzięki przystąpieniu do ERIH trzy najlepsze obiekty Szlaku (Zabytkowa Kopalnia Węgla Kamiennego „Guido”, Tyskie Browarium oraz Browar w Żywcu) stały się głównymi punktami sieci (tzw. punktami kotwicznymi), a cały Szlak Zabytków Techniki jedną z trzynastu europejskich tras regionalnych[3].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj kod]

Tablice informacyjne Szlaku
  • 2007 – mianowanie Szlaku Zabytków Techniki Najlepszym Produktem Turystycznym 2007 Roku (tytuł nadany przez Polską Organizację Turystyczną)
  • 2008 – wyróżnienie Złotym Certyfikatem Polskiej Organizacji Turystycznej i nagroda w postaci kampanii promocyjnej za kwotę 700 tys. złotych
  • 2010 – wyróżnienie Złotym Medalem na Międzynarodowych Targach Poznańskich w kategorii najlepszy produkt turystyczny. Ma ono blisko 30 – letnią tradycję i renomę. Jest swego rodzaju targowym trofeum, które pomaga w rynkowej rywalizacji. Jest symbolem walorów produktu, jego nowoczesności i innowacyjności. Firmy, które zdobyły prawo umieszczania tego znaku na swoich produktach, potwierdzają jego marketingową rangę[4].
  • 2012.03.28 – Święto Szlaku Zabytków Techniki otrzymało nagrodę w najbardziej prestiżowym konkursie kreatywnej reklamy w Polsce „KREATURA”. W 16. edycji tego konkursu wpłynęło 107 prac w 12 kategoriach. „Industriada” wyróżniona została w kategorii „event/ambient”. Wydarzenie promujące Szlak Zabytków Techniki pokonało tak znane marki jak Orlen, czy Ikea.
  • 2012.05.20 – Nagroda główna 12. Międzynarodowych Targów Turystyki w Opolu dla Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego

Industriada[edytuj kod]

 Osobny artykuł: Industriada.
Pokaz sztucznych ogni na wieży wyciągowej KWK Polska - Industriada 2014

Od 2010 roku corocznie w czerwcu odbywa się jednodniowe Święto Szlaku Zabytków Techniki. W obiektach znajdujących się na szlaku oraz (od 2013 roku) w tzw. obiektach zaprzyjaźnionych odbywają się różnego rodzaju wydarzenia: spektakle, koncerty, widowiska multimedialne, warsztaty, zwiedzania obiektów i wiele innych. Od 2015 roku imprezy odbywają się również w wieczór poprzedzający Industriadę ("Rozruch maszyn") oraz w wieczór dnia następnego ("Finał"). Od 2012 wydarzenia industriadowe mają wspólny motyw przewodni. Były nimi: w roku 2012 - światło, w 2013 - energia, w 2015 - praca, w 2016 - legendy przemysłowe (Industriada 2014 odbyła się bez tematu przewodniego).

Industriada jest jedynym tego typu wydarzeniem w Europie Środkowo-Wschodniej, drugim festiwalem przemysłowym pod względem wielkości w Europie, odbywa się w ponad 40 obiektach zabytkowych przemysłu i techniki, w około 30 miejscowościach województwa śląskiego.[5]

Przebieg szlaku[edytuj kod]

Lista obiektów Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego - stan na grudzień 2016[6][7]

Nr
Zdjęcie
Obiekt
Miasto
Opis
1 MUZEUM TECHNIKI 5.jpg
Stara Fabryka
Bielsko-Biała
Dawna fabryka sukna Büttnerów, obecnie znajduje się w niej Oddział Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej. W dawnych halach przygotowalni, przędzalni, tkalni i wykończalni oglądać można między innymi ekspozycję maszyn i urządzeń związanych z przemysłem włókienniczym.
2 Bytom Szombierki - CHP Szombierki 04.jpg
Elektrociepłownia Szombierki
Bytom
Elektrownia węglowa wybudowana przez spółkę Schaffgotsch Bergwerksgesellschaft GmbH według projektu Georga i Emila Zillmannów. Zakład uruchomiono w 1920 roku.
3 Bytom, GKW.jpg
Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
Bytom
Pierwsze linie kolejki wąskotorowej na Górnym Śląsku powstały w latach 1851-1857. Do dzisiaj czynny jest 21-kilometrowy odcinek na trasie Bytom - Miasteczko Śląskie.
4 10-szyb-chorzow.jpg
Szyb Prezydent
Chorzów
Wybudowana w 1933 roku wieża wyciągowa o unikatowej żelbetowej konstrukcji. Na szlaku oprócz szybu znajduje się kompleks "Sztygarka" - restauracja, hotel, sala koncertowa mieszczące się w dawnych budynkach mieszkalnym sztygarów, kopalnianej straży pożarnej oraz magazynu ciekłego powietrza[8].
5 POL Cieszyn Głęboka 50 - Muzeum Drukarstwa.jpg
Muzeum Drukarstwa
Cieszyn
Muzeum Drukarstwa to stara drukarnia z zachowanym sprawnym wyposażeniem, posiada jedne z najbogatszych i najlepiej zachowanych zbiorów tego typu w kraju[9].
6 Bracki Browar Zamkowy w Cieszynie 04.jpg
Browar Zamkowy
na szlaku od 1 stycznia 2017
Cieszyn
Browar wybudowany na polecenie arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga rozpoczął działalność w 1846 roku. W czasie zwiedzania oglądać można cykl produkcji piwa metodami tradycyjnymi (w tym otwarte kadzie fermentacyjne).
7 Galeria Sztuki Współczesnej "Elektrownia".jpg
Galeria Sztuki Współczesnej Elektrownia
Czeladź
Galeria w budynku dawnej elektrowni kopalni Saturn, wybudowanym w 1903 roku. W budynku zachowały się maszyny i urządzenia w tym koło zamachowe "Wanda".
8 Czerwionka-Leszczyny, ul. Hallera 7.JPG
Familoki - zabytkowe osiedle patronackie kopalni Dębieńsko
na szlaku od 1 stycznia 2017
Czerwionka-Leszczyny
Osiedle robotnicze wybudowane dla pracowników kopalni „Dębieńsko” powstałe w latach 1899-1916.
9 MGRZ4.jpg
Muzeum Górnictwa Rud Żelaza
Częstochowa
Muzeum zlokalizowane w oryginalnych wyrobiskach wydrążonych w Parku im. ks. Stanisława Staszica prezentuje historię i rozwój górnictwa rudnego, w tym oryginalne maszyny i urządzenia. Obiekt należy do Muzeum Częstochowskiego[10].
10 Częstochowa muzeum kolejnictwa piętro 16.01.10 p.jpg
Muzeum Historii Kolei
Częstochowa
Muzeum znajduje się w budynku stacji kolejowej Częstochowa Stradom, posiada liczne eksponaty związane kolejnictwem.
11 Muzeum zapałek suszarnia.jpg
Muzeum Produkcji Zapałek
Częstochowa
Muzeum w Zakładach Przemysłu Zapałczanego założonych w latach 1881-1882 przez Karola von Gehliga i Juliana Hucha, z zachowaną linią technologiczną z lat 30. XX wieku.
12 15 lipiec 2008 r. 069 resize.jpg
Kopalnia Ćwiczebna Muzeum Miejskiego Sztygarka
Dąbrowa Górnicza
Podziemna trasa turystyczna o długości wyrobisk 800m, wybudowana w 1927 jako kopalnia ćwiczebna dla zawodowej szkoły technicznej.
13
Muzeum Techniki Sanitarnej
Gliwice
Muzeum zlokalizowane w budynku przepompowni ścieków z 1911 roku, przedstawia historię kanalizacji miasta.
14 Gliwice - Muzeum Odlewnictwa Artystycznego - 2016-02-05 16-58-40.jpg
Oddział Odlewnictwa Artystycznego
Gliwice
Oddział Muzeum w Gliwicach prezentujący wyroby Królewskiej Odlewni Żeliwa w Gliwicach. Mieści się w zabudowaniach dawnej kopalni „Gliwice”, zbudowanym w latach 1912-1914 według projektu Georga i Emila Zillmannów.
15 Wooden radio tower 2011.jpg
Radiostacja Gliwice
Gliwice
Zabudowania radiostacji gliwickiej wraz z drewnianym masztem antenowym z 1935 roku stanowią Oddział Muzeum w Gliwicach. W budynkach mieści się ekspozycja oryginalnych urządzeń związanych z techniką radiową.
16 Karchowice2009.jpg
Stacja Wodociągowa Zawada
Karchowice
Stacja wodociągowa z lat 1894-1895, przebudowana w latach 1927-1929 zaopatrywała w czystą wodę okolice Zabrza, Bytomia i Gliwic. Ekspozycja umieszczona w zabytkowych zabudowaniach składa się z oryginalnych maszyn i urządzeń.
17 Galeria Szyb Wilson 12.08.jpg
Galeria Szyb Wilson
Katowice
Dawna cechownia i łaźnia kopalni Giesche, wybudowana w 1918 roku według projektu Georga i Emila Zillmannów, obecnie galeria prezentująca sztukę nowoczesną.
18 Giszowiec ulica Ewy.jpg
Osiedle Giszowiec
Katowice
Osiedle robotnicze dla pracowników kopalni Giesche wybudowane w latach 1906-1910 według projektu Georga i Emila Zillmanów.
19 Nikiszowiec06.JPG
Osiedle Nikiszowiec
Katowice
Osiedle robotnicze dla pracowników kopalni Giesche wybudowane w latach 1908-1919 według projektu Georga i Emila Zillmanów.
20 Katowice nowe Muzeum Śląskie.JPG
Muzeum Śląskie
na szlaku od 1 stycznia 2017
Katowice
Zlokalizowane na terenach dawnej kopalni „Katowice” (pierwotnie „Ferdynand”) z zachowaną autentyczna pokopalnianą zabudową.
21 Walcownia cynku w Szopienicach (03).jpg
Walcownia cynku
na szlaku od 1 stycznia 2017
Katowice
Walcownia cynku z zachowanym ciągiem technologicznym z 1904 roku.
22 Laziska muzeum2009.jpg
Muzeum Energetyki
Łaziska Górne
Muzeum Energetyki ulokowane jest w budynku dawnej rozdzielni z lat 30. XX wieku. Posiada kilka tysięcy eksponatów związanych z energetyką.
23 Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach.JPG
Centralne Muzeum Pożarnictwa
Mysłowice
Muzeum prezentuje eksponaty i pamiątki związane z pożarnictwem.
24 Muzeum Prasy Śląskiej w Pszczynie.jpg
Muzeum Prasy Śląskiej
Pszczyna
Muzeum założone w 1985 roku przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Pszczyńskiej prezentuje eksponaty związane z drukarstwem i historią prasy śląskiej.
25
Muzeum Chleba, Szkoły i Ciekawostek
Radzionków
Muzeum prezentuje eksponaty związane z wypiekaniem chleba oraz przemysłem piekarniczym.
26 Wirek ul.Kubiny.jpg
Kolonia robotnicza Ficinus
Ruda Śląska
Osiedle robotnicze wybudowane w latach 1860-1867 dla pracowników kopalni „Błogosławieństwo Boże”.
27 Rudy - Stacja kolejki wąskotorowej.JPG
Zabytkowa Stacja Kolejki Wąskotorowej
Rudy
Stacja Rudy jest pozostałością zlikwidowanej linii kolei wąskotorowej Gliwice - Trynek - Racibórz - Płonia, wybudowanej w latach 1897-1903.
28 Rybnik Ignacy2011.jpg
Zabytkowa kopalnia Ignacy
Rybnik
Zabudowania dawnej kopalni „Hoym” uruchomionej w 1792 roku. W kopalni zachowane są między innymi dwie maszyny parowe.
29 Siemianowice Śląskie Szyb Krystyn DSC 7243.jpg
Park Tradycji w dawnej maszynowni KWK Michał
Siemianowice Śląskie
Dawna maszynownia kopalni „Michał” w Siemianowicach Śląskich, której historia sięga połowy XIX wieku. Wśród eksponatów parowa maszyna wyciągowa z 1905 roku.
30 Świętochłowice KWK Polska wieże 1.JPG
Zabytkowe wieże wyciągowe dawnej kopalni Polska
na szlaku od 1 stycznia 2017
Świętochłowice
Wieże szybowe: jedna o konstrukcji basztowej, druga typu kozłowego są pozostałością po dawnej kopalni „Deutschland” (od 1937 „Polska”), której początki sięgają lat 1870-73.
31 Sztolnia Czarnego Pstrąga szyb Ewa p.jpg
Sztolnia Czarnego Pstrąga
Tarnowskie Góry
600-metrowy fragment sztolni odwadniającej otwartej w 1834 roku.
32 Zabytkowa Kopalnia Rud Srebronosnych Tarnowskie Gory 2 20070627.jpg
Zabytkowa Kopalnia Srebra *
Tarnowskie Góry
Do zwiedzania udostępniona jest cześć Królewskiej Państwowej Kopalni Kruszców „Fryderyk” powstała w XVIII i XIX wieku.
33 Wejście do muzeum w Tychach.jpg
Muzeum Tyskich Browarów Książęcych *
Tychy
Browar założony w 1629 roku, rozbudowany znacznie w 1861 przez księcia pszczyńskiego Jana Henryka XI Hochberga.
34 Browar obywatelski, Tychy, 2010-08-04.JPG
Browar Obywatelski
Tychy
Założony w 1898 należał do spółki piwowarskiej „Brieger Aktien Brauerei Gesellschaft”.
35 Poland Ustron - museum.jpg
Muzeum Ustrońskie
Ustroń
Zlokalizowane w dawnym budynku huty „Klemens” z ekspozycją maszyn kuźniczych.
36 Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu.jpg
Muzeum Górnictwa Węglowego
Zabrze
W dawnym budynku Starostwa Powiatowego z 1875 roku mieści się muzeum przedstawiające historię górnictwa, technikę i kulturę górniczą.
37 Kopalnia Luiza Kolo zamachowe.jpg
Sztolnia Królowa Luiza
Zabrze
Kopalnia „Królowa Luiza” założona w 1791 roku jest jedną z najstarszych kopalni na Górnym Śląsku. W skład zespołu wchodzą między innymi zabudowania szybu „Carnall” oraz maszynownia z czynną maszyną parową.
Sztolnia Królowa Luiza - Park 12C
Zabrze
W części podziemnej umieszczona jest ekspozycja związaną z górnictwem, w części nadziemnej - interaktywny plac zabaw.
38 Zabrze---concordia-zach.jpg
Szyb Maciej
Zabrze
Szyb dawnej kopalni „Concordia” wybudowany w latach 20. XX wieku. Oprócz wieży wyciągowej w zespole szybu zachował się budynek nadszybia, maszynownia i stacja wody.
39 Subterranean Skansen Guido Zabrze 03.jpg
Kopalnia Guido *
Zabrze
Kopalnia założona w 1855 roku przez Guidona Henckel von Donnersmarck, zwiedzanie odbywa się na poziomach 170 i 320 m.
40
Huta Szkła Zawiercie
Zawiercie
Huta szkła działająca od 1884 roku, zwiedzanie obejmuje czynną linię produkcyjną.
41 Muzeum Dawnych Rzemiosł.JPG
Muzeum Dawnych Rzemiosł w Starym Młynie
na szlaku od 1 stycznia 2017
Żarki
Młyn elektryczny z lat 30. XX wieku, z zachowanym wyposażeniem, adaptowany na cele muzealne.
42 Teren Browaru Żywiec.jpg
Muzeum Browaru Żywiec *
Żywiec
W zabudowaniach Arcyksiążęcego Browaru z 1856 roku przedstawione są urządzenia i eksponaty związane z produkcją piwa i historią browaru.

Znakiem * oznaczono tzw. Gwiazdy Techniki czyli wybrane obiekty Szlaku, wyjątkowe pod względem wartości historycznych i zabytkowych oraz jednocześnie gwarantujące zwiedzającym najwyższą jakość i różnorodność usług[11].

Przypisy

Bibliografia[edytuj kod]

  • Hajduga A., Industriada 2010 – promocja sieciowego produktu turystycznego poprzez wdrażanie. Studium przypadku, Instytut Nauk Społecznych, Katedra Socjologii, GWSH w Katowicach, 2011

Linki zewnętrzne[edytuj kod]