Szlarnik rdzawoboczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szlarnik rdzawoboczny
Zosterops lateralis[1]
(Latham, 1802)
Zdjęcie wykonane w centralnym Queensland w Australii
Zdjęcie wykonane w centralnym Queensland w Australii
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina szlarniki
Rodzaj Zosterops
Gatunek szlarnik rdzawoboczny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Szlarnik rdzawoboczny (Zosterops lateralis) – gatunek małego ptaka z rodziny szlarników. Zasiedla Australię i Oceanię oraz Nową Zelandię.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Szlarnik rdzawoboczny został po raz pierwszy opisany przez Johna Lathama w 1802 roku pod nazwą Sylvia lateralis[3]. Okaz, na podstawie którego dokonano opisu gatunku, pochodził z Port Jackson (Nowa Południowa Walia, Australia). Podgatunek tephropleurus niekiedy wydzielany do rangi osobnego gatunku. Najbliżej spokrewniony ze szlarnikiem białopierśnym (Z. albogularis), szlarnikiem skromnym (Z. inornatus) oraz szlarnikiem cienkodziobym (Z. tenuirostris)[4].

Wyróżnia się 17 podgatunków[5]:

  • Z. l. vegetus Hartert, 1899Półwysep Jork (północno-wschodnia Australia)
  • Z. l. cornwalli Mathews, 1912 – wschodnia Australia
  • Z. l. chlorocephalus (szlarnik rafowy[6]) Campbell, AJ & White, SA, 1910 – wyspy u wschodnich wybrzeży Australii
  • Z. l. westernensis (Quoy & Gaimard, 1830) – południowo-wschodnia Australia
  • Z. l. tephropleurus (szlarnik południowy[6]) Gould, 1855 – wyspa Lord Howe
  • Z. l. lateralis (Latham, 1802) – wyspa Norfolk, Wyspa Flindersa, Tasmania, Nowa Zelandia oraz Wyspy Chatham
  • Z. l. ochrochrous Schodde & Mason, 1999 – wyspa King
  • Z. l. pinarochrous Schodde & Mason, 1999 – południowa i południowo-wschodnia Australia
  • Z. l. chloronotus (szlarnik oliwkowozielony[6]) Gould, 1841 – południowo-zachodnia i południowa Australia
  • Z. l. griseonota Gray, GR, 1859 – Nowa Kaledonia
  • Z. l. nigrescens Sarasin, 1913Wyspy Lojalności
  • Z. l. melanops Gray, GR, 1860 – wyspa Lifou (centralne Wyspy Lojalności)
  • Z. l. macmillani Mayr, 1937 – wyspy Tanna i Aniwa (Vanuatu)
  • Z. l. tropicus Mees, 1969 – północno-zachodnie i północne Vanuatu
  • Z. l. vatensis Tristram, 1879 – centralne i południowe Vanuatu
  • Z. l. valuensis Murphy & Mathews, 1929 – wyspa Mota Lava (Vanuatu)
  • Z. l. flaviceps Peale, 1848Fidżi

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała szlarnika rdzawobocznego wynosi od 9,5 do 12 cm, natomiast masa ciała ok. 13 g; u podgatunku z wysp Fidżi, Z. l. flaviceps około 11,7 g[7]. Cechują go ciemne oczy z białą obrączką z piór, głównie żółtozielony wierzch ciała i jasny spód.[8] U okazów zebranych w 1966 r., pochodzących z Florida Museum of Natural History mieszczącego się w Gainesville, rozpiętość skrzydeł waha się między 163 a 174 mm (podgatunek chloronotus)[9]. Długość skoku wynosi około 1,58 cm (5/8 cala), dzioba ok. 0,96 cm (3/8 cala), ogona 5,08 cm (2 cale) a skrzydła od zgięcia 6,35 cm (2,5 cala)[10]; według innego źródła dotyczącego podgatunku chlorocephalus skrzydło ma długość 68 mm[11].

U podgatunku nominatywnego głowa (również gardło), niższa część pleców i skrzydła (gdy są złożone) cytrynowożółte. Górna część grzbietu szara, pierś również, ale jaśniejsza. Boki mają barwę cynamonoworudą. Pokrywy podogonowe białawe. Ósma lotka pierwszego rzędu najdłuższa. Ptaki z podgatunku tephropleurus posiadają szarobrązowe boki, a najdłuższe są szósta lub siódma lotka I rzędu. Mają także dłuższe dzioby o ok. 2 mm. Natomiast pokrywy podogonowe ptaków z Półwyspu Jork, Z.l. vegetus są cytronowożółte[12]. Dziób zwężony ku końcowi, a język z zakończeniem przypominającym szczotkę jako przystosowanie do pobierania nektaru, podobny do tego, jaki posiadają szmaragdowiec (Anthornis melanura) i kędziornik (Prosthemadera novaeseelandiae)[13]. Podobny do szlarnika rdzawobocznego jest szlarnik australijski (Zosterops luteus), którego cechuje ogólnie jaśniejsze ubarwienie i jasnożółty spód ciała; biała obrączka oczna z piór jest także mniejsza[14].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Całkowity zasięg występowania szacowany jest na 2 680 000 km2 i obejmuje Australię, Fidżi, Polinezję Francuską, Nową Kaledonię, Nową Zelandię i Vanuatu[15]. Po raz pierwszy szlarnik rdzawoboczny obserwowany był na Nowej Zelandii w roku 1823 (jego maoryska nazwa Tauhou oznacza „nieznajomy”), a jego liczebność znacznie się zwiększyła w 1856[13]. Generalnie ptak osiadły, ale osobniki z południowej części zasięgu występowania jesienią migrują[8] na odległości od 50 do 200 km[16].

Środowisko życia tego gatunku stanowią wszelkie tereny zadrzewione, w tym lasy, lasy, ogrody i parki[14][8] oraz zbocza porośnięte roślinami z gatunku Brachyloma daphnoides z rodziny wrzosowatych, czepotą puszystą i innymi krzewami[17]. Podgatunek chlorocephalus zasiedla jedynie wyspy stworzone przez piasek osadzający się na rafach koralowych. Wyspy te porastają głównie rośliny z gatunku Pisonia grandis z rodziny dziwaczkowatych oraz rzewnia skrzypolistna (Casuarina equisetifolia), Celtis paniculata, Ficus opposita oraz Heliotropium foertherianum[18].

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Osobnik żerujący na kwiecie na wyspie Phillip Island

Poza okresem lęgowym zazwyczaj widywany w małych stadach, w których ptaki wzajemnie wołają się podekscytowanym cli-cli-cli; pojedyncze osobniki odzywają się zawodzącym cree. W zimie szlarniki rdzawoboczne chętnie odwiedzają karmniki[19]. Samce na swoim terenie wykonują charakterystyczny lot połączony ze śpiewem. Gwałtownie spadając z wystającej gałęzi, rozpoczynają trzepoczący lot, zataczając koła na obszarze kilku hektarów, czemu towarzyszy głośne wołanie. Samice i samce niewyprowadzające lęgów zachowują się cicho i raczej skrycie[17]. W trakcie obserwacji tego gatunku w Dunedin na przełomie 1959 i 1960 roku w miejscu dokarmiania zaobrączkowano 710 ptaków, z czego 306 do niej powróciło, a u 204 wystąpiły zachowania agresywne[20].

Pożywienie

Zosterops lateralis spożywa owoce około 50 różnych gatunków roślin[21]. Żołądki 98 osobników gatunków złapanych w okolicach miejscowości Nelson na Nowej Zelandii zawierały szczątki 61 różnych stawonogów należących do 14 różnych rzędów. Największy procent (54%) stanowiły pluskwiaki (Hemiptera), następnie muchówki (Diptera; 53%), chrząszcze (Coleoptera; 34%), motyle (Lepidoptera; 32%) i pająki (Araneae; 23%). Prócz tego znaleziono także dżdżownice, owoce i nasiona. Poza tym, że samce spożywały więcej chrząszczy, nie zauważono różnic w diecie ptaków obu płci[22]. U osobników zbadanych w okolicach Margaret River woda stanowiła 77,6% w okresie wiosennym w naturalnym środowisku, natomiast ptaki zbadane w lecie w winnicy były odwodnione; woda stanowiła 69,4% masy ich ciał[23]. Oprócz tego spożywa również nektar[8].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Okres lęgowy szlarników rdzawobocznych trwa od sierpnia do lutego. Zwykle wyprowadzają jeden lęg, lecz w sprzyjających warunkach do trzech w jednym sezonie[8]. W konstrukcji gniazda przeważają mech i trawa. Jest zawieszone po bokach cienkich gałązek. Czasem w konstrukcji znajdują się pajęczyny i włosy. Średnica gniazda to około ok. 7,6 cm (3 cale)[24]. Samica składa 2 lub 3 niebieskozielone jaja. 2 jaja zebrane na wyspie Tongoa (Vanuatu) należące do ptaka podgatunku vatensis miały wymiary 19,4×14 mm oraz 18,9×13,5 mm[25]. Oba ptaki biorą udział w trwającej 10 dni inkubacji i karmieniu młodych[26].

Przypisy

  1. Zosterops lateralis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Zosterops lateralis. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. John Latham: Supplementum Indicis Ornithologici, Sive Systematis Ornithologiae. Londyn: 1802.
  4. Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal i David A. Christie: Handbook of the Birds of the World. T. 13. Penduline-tits to Shrikes. Lynx Edicions, 2008. ISBN 9788496553453.
  5. Babblers. Frank Gill & David Donsker. [dostęp 20 kwietnia 2013].
  6. a b c P. Mielczarek & M. Kuziemko: Kompletna lista ptaków świata. 2013.
  7. N.P.E. Langham. Morphometric and Moult in Fijian passerines. „New Zealand Journal of Zoology”. 14, s. 467, 1987. 
  8. a b c d e David Burni, Ben Hoare, Joseph DiCostanzo, Phil Benstead: Ptaki. Encyklopedia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 422. ISBN 978-83-01-15733-3.
  9. FLMNH birds Master Database. Florida Museum of Natural History. [dostęp 21 kwietnia 2013].
  10. Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand 1868-1961. T. 3. 1870.
  11. A. J. Campbell & S.A.. Birds identified on the Capricorn Group during expedition of R.A.O.U., 8th to 17th October, 1910.. „Emu”. 10, s. 195–204, 1910. 
  12. R. Schodde, I.J. Mason: Directory of Australian Birds: Passerines. CSIRO Publishing, 1999. ISBN 9780643064560.
  13. a b Tauhou, the silver–eye. New Zealand birds and birding, 2011.
  14. a b Silvereye. Birds in Backyards. [dostęp 21 kwietnia 2013].
  15. Silvereye (Zosterops lateralis) - BirdLife species factsheet. BirdLife International. [dostęp 21 kwietnia 2013].
  16. Jonathan Elphick: Atlas of Bird Migration. 2007, s. 147. ISBN 9780565092184.
  17. a b Chris Tzarops: Wildlife of the Box-Ironbark Country. Csiro Publishing, 2005. ISBN 9780643069671.
  18. Jiro Kikkawa & Janice M. Wilson. Breeding and dominance among the Heron Island Silvereyes Zosterops lateralis chlorocephala. „Emu”. 83. s. 181–198. 
  19. Hugh Robertson: Hand Guide to the Birds of New Zealand. Oxford University Press, 2001, s. 148. ISBN 9780198508311.
  20. Jiro Kikkawa. Social behaviour of the white-eye 'Zosterops lateralis in winter flocks. „Ibis”. 103, s. 428–442, 1961. DOI: 10.1111/j.1474-919X.1961.tb02455.x. 
  21. Helen L. Puckey, Alan Lill, Dennis J O'Dowd. Fruit color choices of captive Silver-Eyes (Zosterops lateralis). „Condor”. 98, 1996. 
  22. Abdul Moeed. Foods of the silvereye (Zosterops lateralis; Aves) near Nelson, New Zealand. „New Zealand Journal of Zoology”. 6, 1979. DOI: 10.1080/03014223.1979.10428389. 
  23. Aspects of the Water, Electrolyte and Carbohydrate Physiology of the Silvereye, Zosterops Lateralis (Aves). „Australian Journal of Zoology”. 31, s. 695–704, 1983. DOI: 10.1071/ZO9830695. 
  24. T.H. Potts. „Transactions of the New Zealand Institute”. 2, 1869. 
  25. Shane Parker. Some eggs from the New Hebrides, south-west Pacific. „British Ornithologists' Club”, 1967. Londyn. 
  26. Silvereye, Zosterops lateralis. Parks & Wildlife Service, Tasmania, 2011. [dostęp 22 kwietnia 2013].