Szrotówek kasztanowcowiaczek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szrotówek kasztanowcowiaczek
Cameraria ohridella
Deschka & Dimic, 1986
Szrotówek kasztanowcowiaczek
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada owady uskrzydlone
Rząd motyle
Rodzina kibitnikowate
Gatunek szrotówek kasztanowcowiaczek

Szrotówek kasztanowcowiaczek (Cameraria ohridella) – gatunek owada z rodziny kibitnikowatych (Gracillariidae). Motyl występujący w Europie uważany za gatunek inwazyjny i szkodnika kasztanowców.

Występowanie[edytuj]

Pierwotne występowanie nie jest znane. Po raz pierwszy zaobserwowano w okolicach jeziora Ochrydzkiego w Macedonii w 1984 roku, skąd rozprzestrzenił się na większość Europy.[1] Występuje na całym obszarze Polski oprócz północno-wschodniej części kraju.

Główną przyczyną jego rozprzestrzeniania się w Europie jest przenoszenie motyli oraz liści z larwami przez transport samochodowy. Stwierdzono, że jako pierwsze zasiedla kasztanowce rosnące przy arteriach ruchu. Z tych drzew przenoszony jest dalej przez ludzi, zwierzęta, wiatr i samochody na inne drzewa.

Mapa występowania szrotówka kasztanowcowiaczka (1984-2007)

Obecnie Cameraria ohridella jest obserwowany w Albanii, Austrii, Belgii, Białorusi, Bośni i Hercegowinie, Bułgarii, Chorwacji, Czarnogórze, Czechach, Danii, Finlandii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Holandii, Irlandii, Kosowie, Liechtensteinie, Luksemburgu, Łotwie, Macedonii, Mołdawii, Niemczech, Polsce, Rosji, Rumunii, Serbii, Słowenii, Szwajcarii, Szwecji, Turcji, Wielkiej Brytanii, Włoszech oraz na Litwie, Słowacji, Ukrainie i Węgrzech[2].

Szrotówek radzi sobie dobrze w wilgotnych siedliskach, takich jak parki miejskie oraz w gorętszych częściach Europy, np. w Hiszpanii, pod warunkiem, że nie są to tereny położone wysoko nad poziomem morza, a ich aktywność jest zredukowana[2]. Zasięg dystrybucji szrotówka kasztanowcowiaczka zwiększa się w Europie w tempie około 60 km (do nawet 114 km)[2] na rok[3][4].

Liście kasztanowca z licznymi minami, lato

Żerowanie[edytuj]

Szrotówek żeruje na kasztanowcu białym, ale może też żerować na kasztanowcu czerwonym i żółtym. Powoduje zniszczenie aparatu asymilacyjnego i w konsekwencji defoliację.

Rozwija się również na jaworze, klonie pospolitym, na których przechodzi pełny rozwój do postaci doskonałej. Obserwuje się przypadki składania jaj na lipach, jednak na tych drzewach do rozwoju nie dochodzi.

Charakterystyka[edytuj]

Larwa szrotówka

Poczwarki zimują w opadłych liściach kasztanowców. Wytrzymują nawet temperatury dochodzące do -25 °C. Jaja składane są pojedynczo wzdłuż głównego unerwienia liści. Larwa bezpośrednio dostaje się do liścia, w którym zaczyna żerować tworząc minę. Larwa L1 nie przechodzi pełnej wylinki i ma 0,5 mm długości. Stadia L2-L4 są płaskie, a głowa larw ma klinowaty kształt zakończony aparatem gębowym przechodzą pełną wylinkę. L5 i L6 mają cylindryczny kształt i są zaopatrzone w organy przędne. Tworzą dwa rodzaje kokonów: letnie oraz zimowe diapauzujące. W każdym pokoleniu pozostaje 20-30% poczwarek diapauzujących. Poczwarka jest brązowej barwy, ma długość 3-4 mm, na głowie znajduje się kolec służący do przebicia kokonu i liści. U poczwarek występuje dymorfizm płciowy.[5] Imago ma 2,8-3,8 mm długości. Rozpiętość przednich skrzydeł o czerwonozłotej barwie z biało-czarnymi paskami osiąga do 10 mm. Tylne skrzydła są barwy szarej.[6] Pełen cykl rozwojowy wynosi 6-9 tygodni. Warunki klimatyczne w Europie pozwalają na rozwój trzech pokoleń w roku, pierwsze pojawia się na początku kwietnia, drugie w połowie czerwca, a trzecie na początku sierpnia.[5]

Możliwość pomylenia[edytuj]

Martwe plamy na liściach spowodowane żerowaniem larw szrotówka mogą zostać pomylone z objawami porażenia pleśnią Guignardia aesculi. Przyczyna choroby może jednak zostać łatwo określona, ponieważ plamy wywołane infekcją Guignardia aesculi często są otoczone wyraźnym żółtym pierścieniem, który nie występuje w przypadku porażenia przez larwy szrotówka[7].

Poczwarki mogą zosać pomylone z poczwarkami z rodzaju Phyllonorycter, ale mogą zostać rozróżnione ze względu na to, że poczwarka C. ohridella nie posiada kremasteru[8][9], a na pierwszych pięciu sekcjach brzusznych występują włókna usztywniające[9].

Zwalczanie i profilaktyka[edytuj]

Sikora modra wyjada larwy szrotówka kasztanowcowiaczka

Zwalczanie biologiczne[edytuj]

Zidentyfikowano ponad 60 pasożytów, które są wrogami naturalnymi szrotówka, jednak dla celów zwalczania biologicznego należy wykorzystać pasożyty, które specjalizują się w żerowaniu na tym szkodniku, a takie jak dotąd nie zostały zaobserwowane[2][10].

Do drapieżników żywiących się larwami C. ohridella zaliczamy sikory modre, bogatki zwyczajne oraz sikory ubogie, a także Meconema meridionale. Uważa się, że sikorki są w stanie wyeliminować około 2-4% larw, a świerszcz Meconema meridionale konsumuje około 10 larw dziennie, co sprawia, że jego skuteczność w porównaniu do ptaków jest znikoma. Badana nad drapieżnymi roztoczami Euseius finlandicus, świerszczami Phaneroptera sp., biedronkami oraz sieciarkami złotookowatymi wykazały, że żadne z nich nie żeruje na C. ohridella[11].

Jedną z metod zwalczania szrotówka jest także zakładanie pułapek feromonowych w celu schwytania samców[12], jednak efektywna kontrola z ich wykorzystaniem może być trudna do osiągnięcia[13].

Procedury zwalczania szkodnika[edytuj]

Zwalczanie i profilaktyka polega przede wszystkim na usuwaniu i utylizacji opadłych liści przed pojawieniem się larw, a więc do końca marca[14]. Oprysk pestycydem Fenoxycarb powoduje śmierć do 100% poczwarek oraz posiada niską toksyczność[15] dla ludzi, pszczół oraz ptaków (jest toksyczny dla ryb)[16]. Insektycyd dla pełnej skuteczności powinien być stosowany wraz z usuwaniem i utylizacją opadłych liści[15]. Według C. Lethmayera z wiedeńskiego Institute for Plant Health najefektywniejszą metodą zwalczania szrotówka jest stosowanie regulatora wzrostu owadów[17].

Pozostałe metody[edytuj]

Stosuje się także mikroiniekcje ze specjalnego żelu (endoterapia), wielkopowierzchniowe pułapki lepowe zakładane na pnie drzew oraz iniekcje glebowe[18].

Projekty badawcze[edytuj]

Obecnie prowadzonych jest kilka projektów badawczych badających biologię, możliwości kontroli biologicznej Cameraria ohridella oraz jego wpływ na środowisko od roku 2001. Przykładami mogą być: multidisciplinarny projekt badawczy obejmujący terytorium UE: CONTROCAM ("Control of Cameraria") i the HAM-CAM Project.

Szkodliwość[edytuj]

Kasztanowiec zwyczajny z licznymi żerowiskami, jesień

Szrotówek powoduje znaczne szkody, głównie późno-letnie brązowienie liści, mające negatywny wpływ na wygląd zaatakowanego drzewa. W wyniku działalności szkodnika waga nasion, zdolność fotosyntetyczna i reprodukcyjna mogą zostać zredukowane. Nie znaleziono jednak dowodów, że szkody wyrządzone przez szrotówka prowadzą do obumarcia drzewa[19], które jest w stanie przetrwać powtarzające się infestacje. Jest to prawdopodobnie spowodowane faktem, że większość zniszczeń wyrządzonych przez larwy osiąga swoje apogeum zbyt późno w sezonie wegetacyjnym aby spowodować nieodwracalne szkody[20]. Obecnie uważa się, że nie ma potrzeby usuwać drzew tylko dlatego, że zostały one zaatakowane przez szrotówka[7].

Larwy żerują, tworząc minę w liściach kasztanowca, powodując tym samym zniszczenie liści i hamując rozwój drzewa. Porażone liście pokrywają się niewielkimi, brązowymi plamami, które powiększając się nadają drzewu nienaturalny, jesienny wygląd. Wraz ze zwiększaniem się porażonej powierzchni, liść usycha i opada. Nowe liście wypuszczone przez drzewo są ponownie atakowane. Cykl infekcji może być powtórzony kilkukrotnie podczas sezonu wegetacyjnego drzewa.

Drzewa opanowane przez szrotówka wydają jesienią nowe kwiaty, które jednak w naszych warunkach klimatycznych nie mają szans na wydanie owoców, co więcej powtórne kwitnienie osłabia drzewa tak, że zimą są one słabe i często przemarzają.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. R.R. Valade R.R., M.M. Kenis M.M., A.A. Hernandez-Lopez A.A., S.S. Augustin S.S., N. MariN. M. Mena N. MariN. M. i inni, Mitochondrial and microsatellite DNA markers reveal a Balkan origin for the highly invasive horse-chestnut leaf miner Cameraria ohridella (Lepidoptera, Gracillariidae), „Molecular Ecology”, 16, 1 sierpnia 2009, s. 3458-3470, DOI10.1111/j.1365-294X.2009.04290.x, ISSN 1365-294X [dostęp 2015-11-26] (ang.).
  2. a b c d Cameraria ohridella Deschka & Dimic 1986, Encyclopedia of Life, species: rapid response, eolspecies.lifedesks.org, dostęp 15.01.2016 przez archiwum web.archive.org
  3. Ševrová, H. and Laštúvka, Z. 2001. Control possibility and additional information on the horse-chestnut leafminer Cameraria ohridella Deschka and Dimić (Lepidoptera, Gracillariidae). Acta Universitas Agriculturae et Silviculturae Mendelianae Brunensis13, 121-127
  4. Gilbert, M., Grégoire J.-C., Freise, J. F., & Heitland, W. 2004. Long-distance dispersal and human population density allow the prediction of invasive patterns in the horse chestnut leafminer Cameraria ohridellaJournal of Animal Ecology73, 459-468
  5. a b MieczysławM. Kosibowicz MieczysławM., Szrotówek kasztanowcowiaczek Cameraria ohridella Deschka & Dimić (Lepidoptera, Gracillariidae), nowy inwazyjny szkodnik kasztanowca białego Aesculus Hippocastanum L. w Polsce – biologia i metody zwalczania., „Leśne Prace Badawcze”, 2005, s. 121-132.
  6. Opis gatunku - Gatunki obce w faunie Polski, www.iop.krakow.pl [dostęp 2015-11-26].
  7. a b Horse chestnut leaf miner, Cameraria ohridella Desch. & Dem. (Lepidoptera: Gracillariidae) Exotic pest alert - Uk Forestry Commission, Pdf, forestry.gov.uk. dostęp 15.01.2016
  8. Klucze do oznaczania owadów Polski. Polski Związek Entomologiczny. praca zbiorowa, nr. 33 serii kluczy, Część XXVII: Motyle - Lepidoptera. dostęp 15.01.2016
  9. a b De Prins, J.; De Prins, W.; De Coninck, E. (2003). "The pupal morphology of Cameraria ohridella compared with that of the genus Phyllonorycter (Lepidoptera: Gracillariidae)". Anzeiger für Schädlingskunde 76 (6): 145. doi:10.1007/s10340-003-0009-2.
  10. De Prins W.;de Prins, J. 2005. Gracillariidae (Lepidoptera). Stenstrup: Apollo Books.
  11. Grabenweger, G.; Kehrli, P.; Schlick-Steiner, B.; Steiner, F.; Stolz, M.; Bacher, S. (2005). "Predator complex of the horse chestnut leafminer Cameraria ohridella: identification and impact assessment". (pdf) Journal of Applied Entomology 129 (7): 353. doi:10.1111/j.1439-0418.2005.00973.x, dostęp 15.01.2016
  12. Svatoš, Chemical Ecology, uochb.cas.cz. dostęp przez archiwum web.archive.org 14.01.2016
  13. Svatoš A., Kalinova B., Hoskovec M., Kindl J., Hovorka O., & Hrdy I. 1999. Identification of a new lepidopteran sex pheromone in picogram quantities using an antennal biodetector: (8E,10Z)-tetradeca-8,10-dienal from Cameraria ohridellaTetrahedron Letters40: 7011-7014
  14. Kehrli, P., & Bacher S. 2004. How to safely compostCameraria ohridella - infested horse chestnut leaf litter on private compost heaps. Journal of Applied Entomology.128, 707-709
  15. a b Syeryebryennikov, B. 2008. Ecology and control of horse chestnut leaf miner (Cameraria ohridella)(pdf). Kiev: Shmalhausen Institute of Zoology. dostęp 14.01.2016
  16. U.S. Environmental Protection Agency (1983-85). Chemical Information Fact Sheet. Office of Pesticides and Toxic Substances, Office of Pesticide Programs (TS-766C)
  17. C Lethmayer. 10 years of experience with the invasive horse chestnut leafminer (Cameraria ohridella) in Austria. AGES, Institute for Plant Health. dostęp 14.01.2016
  18. Metody walki z szrotówkiem, szrotowek.com.pl [dostęp 2015-11-26].
  19. Percival, G. C., Barrow I., Novissa K., Keary I., & Pennington P. 2011. The impact of horse chestnut leaf miner (Cameraria ohridella Deschka and Dimić; HCLM) on vitality, growth and reproduction of Aesculus hippocastanum L. Urban Forestry & Urban Greening10: 11-17
  20. Percival, G. C., Barrow I., Novissa K., Keary I., & Pennington P. 2011. The impact of horse chestnut leaf miner (Cameraria ohridella Deschka and Dimić; HCLM) on vitality, growth and reproduction of Aesculus hippocastanum L. Urban Forestry & Urban Greening10: 11-17

Bibliografia[edytuj]

  • Łukasz Przybyłowicz: Atlas owadów; wyd. Pascal 2008; ISBN 978-83-7513-180-2
  • Kosibowicz M., 2005. Szrotówek kasztanowcowiaczek Cameraria ohridella Deschka & Dimić (Lepidoptera, Gracillariidae), nowy inwazyjny szkodnik kasztanowca białego Aesculus Hippocastanum L. w Polsce – biologia i metody zwalczania. Leśne Prace Badawcze, 2: 121-132.

Linki zewnętrzne[edytuj]