Sztuka wojenna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wojskowości. Zobacz też: chińskie traktaty o tym tytule.

Sztuka wojenna – ogół uporządkowanej i uzasadnionej wiedzy o wojnie, o istocie i charakterze wojen jako zjawisku społecznym oraz o zasadach i sposobach przygotowania państwa i sił zbrojnych do wojny. To również: uzasadniona historycznie i naukowo wiedza o sposobach prowadzenia działań wojennych (walk, bitew, operacji) i praktyczne postępowanie dowództw i wojsk w zakresie przygotowania i prowadzenia działań[1][2].

Charakterystyka sztuki wojennej[edytuj | edytuj kod]

W starożytności zaliczana do filozofii[3]. Czy sztuka wojenna jest nauką czy sztuką – odpowiedź na to pytanie nie jest ustalona. Nauka i technologia były i pozostaną głównymi czynnikami stale zmieniającymi charakter wojny pozwalający na uzyskanie przewagi i na zwycięstwo, jednak próby prowadzenia wojny wyłącznie w sposób naukowy w dużej mierze zawiodły. Wojna jest zjawiskiem zbyt złożonym, chaotycznym i nieprzewidywalnym[4]. Ferdynand Foch pisał, że sztuka wojenna jest daleka od tego, aby można ją było uznać za naukę ścisłą, albowiem wojna sama w sobie, to dramat przerażający i pełen namiętności. Franciszek Skibiński zaś stwierdził, że w każdej epoce historycznej w której postać wojny, w związku z rozwojem narzędzi walki, ulegała znacznym przemianom, odzywali się sceptycy zakładający, że w obliczu nowych broni i nowych zjawisk pola walki, sztuka wojenna przestanie mieć jakiekolwiek znaczenie, a zwycięstwo stanie się wyłącznie kwestią zmiażdżenia przeciwnika przez prymitywną i brutalną przemoc materialną[5].

Sztuka wojenna w praktycznym wymiarze oznacza odpowiednie postępowanie dowództw i wojsk podczas przygotowania i prowadzenia działań, czyli praktyczną umiejętność wykorzystania posiadanej wiedzy w konkretnej sytuacji. Głęboka i rozległa wiedza jest szczególnie trwałym spoiwem, zespalającym talent, doświadczenie i praktykę dowódczego i sztabowego działania[6].

Poziomy działań[edytuj | edytuj kod]

działania zmierzające do osiągania celów politycznych, zgodnie z możliwościami państwa, z użyciem wszystkich rodzajów sił zbrojnych;
skoordynowane działania różnych rodzajów sił zbrojnych i rodzajów wojsk zmierzające do osiągnięcia celu operacyjnego;
wszelkie działania związków taktycznych, oddziałów i pododdziałów w celu efektywnego wykorzystania ich możliwości bojowych.

Podział na poziomy działań jest mało ostry, zmienia się zarówno w czasie, jak i w zależności od okoliczności. Generalnie działania taktyczne są działaniami realizujące doraźne cele, działania operacyjne realizują cele pośrednie a działania strategiczne realizują główne cele wojny.

Zajęcie Danii w 1940 było dla Niemiec małą operacją w ramach kampanii norweskiej, dla Duńczyków obrona granic państwa była celem strategicznym.

Zasady sztuki wojennej[edytuj | edytuj kod]

Historycznie ukształtowane reguły przygotowania i prowadzenia zbrojnych działań wojennych, będące podstawą racjonalnej działalności dowództw i wojsk w skali taktycznej, operacyjnej i strategicznej. Stosowanie ich jest niezbędnym warunkiem uzyskania, utrzymania i wykorzystania przewagi ilościowej i jakościowej nad przeciwnikiem, by przy jak najmniejszych stratach własnych osiągnąć cel walki, operacji i kampanii w możliwie najkrótszym czasie[7].

  • czynnik ludzki:
przywództwo
morale
inicjatywa
kreatywność
wytrzymałość
  • celowość działań
  • swoboda działania
  • aktywność;
  • skupienie wysiłku
  • ekonomia sił
Racjonalne dysponowanie siłami i środkami walki odpowiednio do ważności zadań, gwarantujące osiągnięcie jej celu w możliwie najkrótszym czasie i z jak najmniejszymi stratami. Polega na angażowaniu sił i środków do wykonania zadań głównych oraz skupianiu wysiłku w decydującym miejscu i czasie. Zapewnia się ją przez szybkie i zdeterminowane działanie, koncentrowanie ognia oraz obezwładnienia elektronicznego i wysiłków rodzajów wojsk w rejonie głównego wysiłku obrony lub na kierunku głównego uderzenia. Właściwe ześrodkowanie wysiłku umożliwia efektywne wykorzystanie potencjału bojowego. Uzyskuje się ją poprzez umiejętny podział sił i środków walki, właściwe tworzenie zgrupowań obronnych lub uderzeniowych, skoordynowanie uderzeń ogniowych i elektronicznych z walką zgrupowań wojsk, przenoszeniu wysiłku w miejsce decydujące o wyniku walki oraz ciągłemu dowodzeniu i terminowemu zaopatrywaniu wojsk.
  • manewrowość
Dążenie do uzyskania optymalnego położenia wojsk własnych w stosunku do przeciwnika. Umożliwia zastosowanie zasad ekonomii sił i zaskoczenia. Ma na celu stworzenie przewagi w decydującym miejscu i czasie lub uchylenie się od starcia w niekorzystnych warunkach, skupienia sił i środków na rozpoznanych najsłabszych elementach przeciwnika. Sprzyja uzyskaniu i utrzymaniu inicjatywy, zmuszaniu przeciwnika wyłącznie do reagowania na wytworzoną sytuację.
  • zaskoczenie
Takie działanie działanie wojsk, które odbiera przeciwnikowi inicjatywę oraz możliwości zorganizowanego prowadzenia walki. Celem zaskoczenia jest dezorganizowanie walki przeciwnika, pozbawienie go zdolności uderzeniowej lub możliwości stawiania oporu oraz stworzenie wojskom własnym warunków do szybkiego osiągnięcia celu walki. Warunkami uzyskania zaskoczenia są: tajność, nagłość, szybkość działania, prostota i nieszablonowość prowadzenia walki.
Zaskoczenie uzyskuje się przez:
utrzymanie w tajemnicy zamiaru walki
zastosowanie nowych sposobów walki lub nowych rodzajów uzbrojenia
nieprzewidziane użycie środków rażenia i walki elektronicznej
manewr oraz dynamiczne rozwijanie powodzenia
maskowanie, dezinformację i wprowadzenie przeciwnika w błąd
przeciwdziałanie jego rozpoznaniu
przestrzeganie tajności dowodzenia i trwałości łączności
  • prostota
  • zachowanie zdolności bojowej
  • elastyczność

Zasady sztuki wojennej w historii[edytuj | edytuj kod]

  • Napoleon precyzował 10 zasad sztuki wojennej. Były to: ześrodkowanie sił, zaskoczenie, duch i morale, jedność dowodzenia, manewr, prostota, współdziałanie, ekonomia sił, swoboda działania, szybkość działania[8].
  • Clausewitz w swoim dziele „O wojnie” wymieniał 9 zasad. Były to: zmasowanie, cel, ekonomia sił, prostota, zaskoczenie, jedność dowodzenia, ubezpieczenie, natarcie, manewr[9]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Władysław Sikorski: "Przyszła wojna" Warszawa 1934; wznowienia Wydawnictwo MON. Warszawa 1984
  • [red.] Marian Laprus: Leksykon wiedzy wojskowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1979. ISBN 83-11-06229-3.
  • Stanisław Koziej: Teoria sztuki wojennej. Warszawa: „Bellona”, 1993. ISBN 83-11-08264-2.
  • Przemysław Paździorek: Koncepcje naukowe w sztuce wojennej. W: Andrzej Polak, Krzysztof Krakowski: Obronność jako dyscyplina naukowa. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej, 2015. ISBN 978-83-7523-369-8.
  • Andrzej Polak: Sztuka wojenna specjalnością nauk o obronności. W: Andrzej Polak, Krzysztof Krakowski: Obronność jako dyscyplina naukowa. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej, 2015. ISBN 978-83-7523-369-8.
  • Andrzej Polak, Jacek Joniak: Sztuka wojenna. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej, 2014. ISBN 978-83-7523-273-8.
  • Jacek Solarz: Doktryny militarne XX wieku. Kraków: Avalon, 2009. ISBN 978-83-60448-78-6.