Tałty (jezioro)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy jeziora. Zobacz też: wieś Tałty.
Tałty
Ilustracja
Żegluga na Tałtach
Położenie
Państwo  Polska
Wysokość lustra 115 m n.p.m.
Morfometria
Powierzchnia 18,36 km²
Wymiary
• max długość
• max szerokość

12,5 km
1,8 km
Głębokość
• średnia
• maksymalna

14 m
44 m
Hydrologia
Rzeki zasilające Jorka
Rodzaj jeziora rynnowe
Położenie na mapie gminy Mikołajki
Mapa lokalizacyjna gminy Mikołajki
Tałty
Tałty
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tałty
Tałty
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Tałty
Tałty
Położenie na mapie powiatu mrągowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu mrągowskiego
Tałty
Tałty
Ziemia53°51′08″N 21°31′27″E/53,852222 21,524167

Tałty (niem. Talter Gewässer, w średniowieczu zwane Dobegast) – najgłębsze jezioro rynnowe w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich. Dorzecze Pisy.

Jezioro Tałty wypełnia część wielkiej rynny polodowcowej, która na odcinku od Rynu do Rucianego-Nidy ma długość 35 km. Jezioro Tałty stanowi jeden ciąg z Jeziorem Ryńskim o długości 20 km i powierzchni 18,3 km² (Dane Instytutu Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie). Do brzegów zbiornika przylegają 4 wsie (Skorupki, Tałty, Stare Sady, Jora Wielka). Południowy kraniec jeziora znajduje się w obrębie miasta Mikołajki. Przyjęto umownie powierzchnię Jeziora Tałty 11,6 km², co wynika z jego długości 12,5 km liczonej od mostu w Mikołajkach (była tam w XVIIIw. śluza, patrz kanały) do Ryńskiej Bramki - przewężenia jeziora pomiędzy półwyspami Pazdór (na południowym brzegu) i Mrówki na północnym. Jezioro ma największą szerokość 1,8 km na wysokości Kanału Tałckiego. Jezioro jest najwęższe od strony Mikołajek. Średnia głębokość jeziora wynosi ok. 14 m, a największa głębia 50,8 m znajduje się w pobliżu Skorupek. Na wschodnim brzegu jeziora między Skorupkami a Mikołajkami położona jest wieś Tałty. Na zachodnim brzegu jeziora od strony Mikołajek położona jest wieś Stare Sady, a dalej Jora Wielka.

Zbiornik jest w znacznym stopniu zasilany wodami dopływającymi bezpośrednio z Jeziora Ryńskiego, a także Kanałem Tałckim od strony jezior Niegocin-Jagodne-Szymon-Tałtowisko. Posiada również siedem mniejszych dopływów, są to rowy melioracyjne oraz połączenie z jeziorami: Jorzec i Miałkie. Stan czystości dopływów w odniesieniu do norm przewidzianych dla wód płynących odpowiada I-II klasie czystości.

Litoral zespołu Ryńskie-Tałty zajmuje 14% powierzchni jezior, z tego połowę zajmują rośliny zanurzone, m.in. ramienice i rdestnice. W zlewni występują gleby bielicowe i brunatne, brzeg jeziora w przeważającej części wysokie, pagórkowate i strome. Pod względem stanu czystości jezioro zakwalifikowano do trzeciej klasy, o wyniku decydowały głównie parametry fizykochemiczne - niekorzystne warunki tlenowe, duża zasobność w biogeny i materię organiczną. Od szeregu lat obserwuje się bardziej zaawansowaną degradację plosa południowego, usytuowanego w rejonie Mikołajek.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wojciech Kuczkowski, "Szlak Wielkich Jezior Mazurskich", wyd. Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich, Feniks editions, Warszawa-Giżycko, 1993, ​ISBN 89-900217-9-X​.
  • Giżycko, Z dziejów miasta i okolic, Irena Berentowicz (red.), Olsztyn: Wydawnictwo Pojezierze, 1983, ISBN 83-7002-121-2, OCLC 749547675.