Tadeusz Komorowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Tadeusz Bór-Komorowski)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tadeusz Komorowski
Bór
Ilustracja
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 1 czerwca 1895
Chorobrów
Data i miejsce śmierci 24 sierpnia 1966
Wielka Brytania
Przebieg służby
Lata służby 19131966
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).pngArmia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 8 Pułk Ułanów
Szkoła Podoficerów Zawodowych Kawalerii
9 Pułk Ułanów Małopolskich
Centrum Wyszkolenia Kawalerii
Stanowiska kwatermistrz pułku kawalerii
komendant szkoły podoficerskiej
zastępca dowódcy pułku
dowódca pułku kawalerii
komendant centrum wyszkolenia
dowódca Armii Krajowej
Naczelny Wódz
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
powstanie warszawskie
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Komandorski Orderu Virtuti Militari Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (trzykrotnie) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Legia Zasługi - Commander (USA)
Tadeusz Bor Komorowski.jpg
Premier Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie
Okres od 2 lipca 1947
do 10 lutego 1949
Poprzednik Tomasz Arciszewski
Następca Tadeusz Tomaszewski
Członek Rady Trzech
Okres od 1956
do 24 sierpnia 1966
Poprzednik Tomasz Arciszewski
Następca Roman Odzierzyński
Tadeusz Komorowski w mundurze pułkownika WP

Tadeusz Komorowski, ps.Bór”, „Znicz”, „Lawina”, „Korczak” (ur. 1 czerwca 1895 w Chorobrowie, zm. 24 sierpnia 1966 w Wielkiej Brytanii) – generał dywizji Wojska Polskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych w latach 1945–1947, dowódca Armii Krajowej od lipca 1943 do października 1944, zastępca dowódcy Armii Krajowej od lutego 1942 do lipca 1943, zastępca komendanta głównego Związku Walki Zbrojnej od lipca 1941 do lutego 1942[1], kawaler Orderu Orła Białego i Virtuti Militari, premier rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie.

Biografia[edytuj]

Polska ekipa podczas Międzynarodowych zawodów Hippicznycyh w Berlinie w 1936: od lewej por. Janusz Komorowski, mjr Wilhelm Lewicki, płk Tadeusz Komorowski (szef ekipy), mjr Zdzisław Dziadulski, por. Czarniawski
Portret gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego z dedykacją (1946)

Urodził się w rodzinie Mieczysława Mariana Komorowskiego herbu Korczak i Wandy Prawdzic-Zaleskiej. Spokrewniony z generałem Tadeuszem Rozwadowskim, w którego majątku przyszedł na świat. W 1913 ukończył gimnazjum we Lwowie i w tym samym roku[2] rozpoczął karierę wojskową w armii austro-węgierskiej. Szkołę oficerską piechoty i kawalerii ukończył w Wiener Neustadt[3] w 1915 w stopniu podporucznika kawalerii[2]. W czasie I wojny światowej służył na froncie rosyjskim i włoskim uzyskując stopień porucznika[3].

Z dniem 15 listopada 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego z zatwierdzeniem posiadanego stopnia porucznika ze starszeństwem z 1 listopada 1916[4] i przydzielony do 9 Pułku Ułanów[5]. W szeregach tego pułku wziął udział w wojnie z Ukraińcami, a później wojnie z bolszewikami. Od grudnia do maja 1919 walczył w rejonie Mościska-Krysowice[6]. Na początku lipca 1920, w rejonie Łucka, dowodził zbiorczym szwadronem 9 Pułku Ułanów[7]. 20 sierpnia 1920 objął dowództwo 12 Pułku Ułanów Podolskich. 31 sierpnia 1920, pierwszego dnia bitwy pod Komarowem został ranny[8]. Po wyleczeniu wrócił do 9 Pułku Ułanów. W 1921 był zastępcą dowódcy 9 Pułku Ułanów w Żółkwi. W 1922 ukończył dziewięciomiesięczny kurs ekwitacji w Grudziądzu[9].

W latach 1922-1923 był instruktorem jazdy konnej w Oficerskiej Szkole Artylerii w Warszawie i Toruniu[10]. W grudniu 1923 został przeniesiony do 9 Pułku Ułanów Małopolskich „z pozostawieniem jako odkomenderowany w Centralnej Szkole Kawalerii” w Grudziądzu[11]. W 1924 był kwatermistrzem[12], a następnie zastępcą dowódcy 8 Pułku Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego. 31 marca 1924 awansował na majora. Z dniem 15 lipca 1926 roku został przeniesiony do Kadry Oficerów Kawalerii i przydzielony do Szkoły Podoficerów Zawodowych Kawalerii we Lwowie na stanowisko komendanta[13]. W grudniu 1927 został wyznaczony na stanowisko zastępcy dowódcy 9 Pułku Ułanów Małopolskich w Czortkowie i Trembowli[14]. Od stycznia 1928, po przeniesieniu pułkownika SG Jana Pryzińskiego do dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych[15], pełnił obowiązki dowódcy tego oddziału. 23 stycznia 1928 awansował na podpułkownika[16][17]. W styczniu 1929 został mianowany dowódcą 9 Pułku Ułanów Małopolskich[18]. 21 grudnia 1932 awansował na pułkownika. Pułkiem dowodził przez dziesięć lat. W listopadzie 1938 został komendantem Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu[3].

Ukończył studia na Politechnice Lwowskiej. W 1924, w Paryżu, uczestniczył w Igrzyskach Olimpijskich w jeździectwie[19]. W 1936, w Berlinie, był kierownikiem ekipy jeździeckiej, która zdobyła srebrny medal na Igrzyskach Olimpijskich[20].

W kampanii wrześniowej 1939 był najpierw dowódcą Ośrodka Zapasowego Zgrupowania Kawalerii w Garwolinie, a następnie zastępcą dowódcy Kombinowanej Brygady Kawalerii pułkownika Adama Zakrzewskiego w składzie Armii „Lublin” z którą walczy pod Górą Kalwarią i Zamościem[3]. Pułkownik Komorowski uniknął niewoli i przedostał się do Krakowa[21].

Pod koniec 1939 stworzył w Krakowie konspiracyjną Organizację Wojskową i kierował nią do stycznia 1940, kiedy podporządkowała się ZWZ[21]. Komorowski przyjął wówczas pseudonim „Korczak”[21]. Komendant Obszaru Kraków ZWZ, od 8 lutego 1940 generał brygady, po dekonspiracji i przedostaniu się latem 1941 do Warszawy zastępca komendanta głównego ZWZ – dowódcy AK. Od jesieni 1941 do czerwca 1943 był również komendantem Obszaru Zachodniego, obejmującego okręgi: poznański i pomorski[21].

Od 1 lipca 1943 (formalnie od 17 lipca) dowódca Armii Krajowej. Jego nominacja na to stanowisko wzbudziła kontrowersje wśród niektórych oficerów KG AK[22]. W 1943 roku wydaje rozkaz stanowiący podstawę zastosowania zasady odpowiedzialności zbiorowej wobec niemieckich osadników biorących udział w akcji wysiedlania Polaków z Zamojszczyzny nakazując uderzenia na osady niemieckie, których mieszkańcy brali bezpośredni lub pośredni udział w zbrodniach okupanta. ("Wsie takie nakazałem spalić, a ludność wyciąć w pień.")[23]. Wydał również rozkaz odwetowych pacyfikacji osiedli ukraińskich podczas trwania "rzezi wołyńskiej"[24]. Od marca 1944 generał dywizji.

Podjął decyzję o wybuchu powstania warszawskiego. Uznawał, że zawdzięczanie uwolnienia Warszawy przez Rosję byłoby zrezygnowaniem z niepodległości i poddaniem się Rosji[25].

Quote-alpha.png
ŻOŁNIERZE STOLICY! Wydałem dziś upragniony przez Was rozkaz do jawnej walki z odwiecznym wrogiem Polski, najeźdźcą niemieckim. Po pięciu blisko latach nieprzerwanej walki, prowadzonej w podziemiach konspiracji, stajecie dziś otwarcie z bronią w ręku, by ojczyźnie przywrócić wolność i wymierzyć zbrodniarzom niemieckim przykładną karę za terror i zbrodnie dokonane na ziemiach Polskich.

30 września 1944 Prezydent RP Władysław Raczkiewicz mianował go Naczelnym Wodzem z zastrzeżeniem, że „wstępuje w prawa i obowiązki Naczelnego Wodza z chwilą rozpoczęcia swych czynności w siedzibie Prezydenta Rzeczypospolitej i Rządu”, czyli w Londynie[26]. Jako jedną z przyczyn zamiany gen. Sosnkowskiego na gen. Komorowskiego prezydent Raczkiewicz podawał wzgląd na współpracę z aliantami anglosaskimi[27].

2 października 1944 udzielił pełnomocnictwa pułkownikom dyplomowanym: Kazimierzowi Iranek-Osmeckiemu i Zygmuntowi Dobrowolskiemu do zawarcia z SS-Obergruppenführerem Erichem von dem Bach-Zelewskim układu o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie. 4 października 1944 w Ożarowie spotkał się z generałem von dem Bach. 5 października 1944 o godz. 8.00 dokonał przeglądu plutonu osłonowego pod dowództwem kapitana Stanisława Jankowskiego ps. „Agaton”, a o godz. 9.45 pomaszerował na czele oddziałów powstańczych do niewoli[28]. Tego samego dnia został przewieziony koleją z Ożarowa do Sochaczewa i dalej do Prus Wschodnich. Towarzyszyło mu pięciu generałów, pięciu oficerów do zleceń, adiutant i pięciu ordynansów. 6 października 1944 przybył do miejscowości Kruklanki (niem. Kruglanken), położonej 9 kilometrów na południowy wschód od miejscowości Pozezdrze w pobliżu, której mieściła się polowa kwatera Himmlera „Hochwald”. Następnego dnia, ponownie spotkał się z nim generał von dem Bach i poinformował o planowanym spotkaniu z Reichsführerem-SS Heinrichem Himmlerem, do którego jednak nie doszło. 8 lub 9 października 1944 został przewieziony do Berlina, do siedziby Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, gdzie znów miało dojść do spotkania z Himmlerem. Następnego dnia został przewieziony do Oflagu 73 Nürnberg-Langwasser pod Norymbergą, umieszczony w oddzielnym baraku i izolowany od innych jeńców. 5 lutego 1945 został przewieziony do Oflagu IV C Colditz. W nocy z 12 na 13 kwietnia 1945 został przewieziony do twierdzy Königstein w Saksonii. Następnej nocy do obozu cywilnego w Laufen w Bawarii, a kolejnej nocy do Tittmoning, gdzie mieścił się obóz dla jeńców holenderskich. Po kilku dniach powrócił do obozu w Laufen. Pod koniec kwietnia 1945 został przewieziony do Stalagu XVIIIC w Markt Pongau koło Salzburga. Tam SS-Obergruppenführer Gottlob Berger, nakłoniony przez szwajcarskiego posła Feldschera, zwolnił go z niewoli. W okolicach Innsbrucku został wyzwolony przez żołnierzy amerykańskiej 103 Dywizji Piechoty. W Innsbrucku spotkał się z francuskimi generałami Maximem Weygandem i Mauricem Gamelinem, którzy w tym samym czasie zostali uwolnieni z niewoli. Po kilku dniach został przewieziony do Polskiego Ośrodka Wojskowego, byłego Oflagu VII A Murnau, a stąd do Paryża[29].

12 maja 1945 przybył do Londynu. Na lotnisku został przywitany okazale i owacyjnie przez premiera Tomasza Arciszewskiego z ministrami, przedstawiciela Prezydenta RP i wyższego wojskowego brytyjskiego z ramienia szefa Sztabu Imperialnego[30]. 28 maja 1945 objął obowiązki Naczelnego Wodza[31]. 20 września 1945, „wobec nieuznawania przez władze brytyjskie stanowiska Naczelnego Wodza” przekazał szefowi Sztabu Głównego „ogólne dowodzenie wojskiem oraz koordynację zagadnień wspólnych dla wojska, marynarki wojennej i sił powietrznych”[32]. 8 listopada 1946 Prezydent RP zwolnił go ze stanowiska Naczelnego Wodza[33].

2 lipca 1947 Prezydent RP mianował go Prezesem Rady Ministrów[3]. 10 lutego 1949 Prezydent RP August Zaleski zwolnił go z urzędów: Prezesa Rady Ministrów, kierownika Ministerstwa Skarbu, kierownika Ministerstwa Przemysłu, Handlu i Żeglugi, a także kierownika Ministestwa Pracy i Opieki Społecznej oraz powierzył mu sprawowanie obowiązków do czasu powołania nowego rządu, co nastąpiło 7 kwietnia 1949[34].

Od lipca 1956 wchodził w skład emigracyjnej Rady Trzech. Działał w Kole Byłych Żołnierzy Armii Krajowej, a z jego inicjatywy 1 sierpnia 1966 dla upamiętnienia czynu zbrojnego żołnierza AK ustanowiono odznaczenie pamiątkowe – Krzyż Armii Krajowej[35].

Komorowski zmarł na atak serca w trakcie polowania[36]. Pochowany został na cmentarzu Gunnersbury w Londynie.

Awanse[edytuj]

  • porucznik – ze starszeństwem z 1 listopada 1916
  • rotmistrz – zweryfikowany 3 maja 1922 ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 73. lokatą w korpusie oficerów jazdy[37]
  • major – 31 marca 1924 ze starszeństwem z 1 lipca 1923 i 22. lokatą w korpusie oficerów jazdy
  • podpułkownik – 23 stycznia 1928 ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 i 18. lokatą w korpusie oficerów kawalerii
  • pułkownik – 21 grudnia 1932 ze starszeństwem z 1 stycznia 1933 i 1. lokatą w korpusie oficerów kawalerii
  • generał brygady – 8 lutego 1940
  • generał dywizji – 18 marca 1944

Ordery i odznaczenia oraz tytuły honorowe[edytuj]

Miejsca pamięci[edytuj]

Życie prywatne[edytuj]

Żonaty od 1930 z Ireną hr. Lamezan-Salins (1904–1968), córką generała Lamezana-Salins. Miał z nią dwóch synów: Adama i Jerzego. Ten drugi urodził się tuż po powstaniu, obarczony zespołem Downa[44].

Publikacje[edytuj]

  • 1951 – Armia Podziemna
  • 2006 – Powstanie warszawskie (wydane pośmiertne)

Przypisy

  1. Armia Krajowa - szkice z dziejów Sił Zbrojnych Polskiego Państwa Podziemnego, pod redakcją Krzysztofa Komorowskiego, Warszawa 1999, s. 370, 374.
  2. a b Generałowie II Rzeczypospolitej s. 105
  3. a b c d e O kawalerii polskiej XX wieku s. 118
  4. Dziennik Rozkazów Wojskowych z 11 marca 1919 r. Nr 27, poz. 854.
  5. Dziennik Rozkazów Wojskowych z 15 marca 1919 r. Nr 29, poz. 934.
  6. Jan Tatara, Zarys historii wojennej 9-go Pułku Ułanów, s. 7.
  7. Jan Tatara, Zarys historii wojennej 9-go Pułku Ułanów, s. 22, reszta oddziału pod dowództwem rotmistrza Jampolskiego odeszła w rejon Zamościa celem wypoczynku i uzupełnienia.
  8. Józef Turkiewicz, Zarys historii wojennej 12-go Pułku Ułanów Podolskich, Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, Warszawa 1928, s. 24-25.
  9. Generałowie II Rzeczypospolitej s. 106
  10. Rocznik oficerski 1923, s. 617, 1522.
  11. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1923 r., Nr 79, s. 738.
  12. Rocznik oficerski 1924, s. 557, 600.
  13. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 28 z 19 lipca 1926 roku, s. 221.
  14. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 grudnia 1927 r., Nr 28, s. 364.
  15. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 28 stycznia 1928 r., Nr 3, s. 25.
  16. Rocznik oficerski 1928, s. 298, 339.
  17. Rocznik oficerski 1932, s. 141, 636.
  18. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 29 stycznia 1929 r., Nr 3, s. 9.
  19. Olympics at Sports-Reference.com > Athletes > Tadeusz Komorowski (ang.). [dostęp 2012-01-09].
  20. Relacja Adama Komorowskiego. Norman Davies, Powstanie..., s. 58.
  21. a b c d Generałowie II Rzeczypospolitej s. 107
  22. "Niektórzy wyżsi oficerowie KG AK mieli poważne obiekcje co do nominacji Bora – Komorowskiego, ponoć ze względu na jego prawicowe poglądy. Szef Biura Propagandy i Informacji AK płk. dypl. Jan Rzepecki oceniał, iż "na tle stosunków politycznych w kraju" mianowanie gen. Bora – Komorowskiego na dowódcę AK będzie miało jak najgorsze następstwa. Interweniował on też w tej sprawie u Szefa Sztabu: "Przedstawiłem mu swój pogląd, że jest wysoce niepożądane by w czasie gdy w kraju postępuje silna radykalizacja społeczeństwa na lewo, na czele AK stawał człowiek o profilu politycznym generała Komorowskiego i zapytałem czy i jaką widziałby drogę, by spowodować mianowanie kogoś innego, względnie skłonić Komorowskiego do rezygnacji" – Jan Ciechanowski „Powstanie Warszawskie” Bellona S.A. str. 227 ISBN 978-83-7549-074-9
  23. Grzegorz Motyka "Od rzezi wołyńskiej do akcji Wisła" Wydawnictwo Literackie 2011 str. 277 ISBN 978-83-08-04576-3
  24. "W wypadku większego nasilenia mordów nakazano stosować odwet akcji pacyfikacyjnej przeciwko osiedlom ukraińskim" – Grzegorz Motyka "Od rzezi wołyńskiej do akcji Wisła" Wydawnictwo Literackie 2011 str. 206 ISBN 978-83-08-04576-3
  25. Jan Ciechanowski „Powstanie Warszawskie” Bellona S.A. str. 431 ISBN 978-83-7549-074-9
  26. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 11 z 30 września 1944 r., s. 79.
  27. Jan Ciechanowski „Powstanie Warszawskie” Bellona S.A. str. 483 ISBN 978-83-7549-074-9
  28. Tadeusz Komorowski, Armia Podziemna, s. 431, 436, 443.
  29. Tadeusz Komorowski, Armia Podziemna, s. 446-447, 450-455.
  30. Stanisław Kopański, Wspomnienia wojenne 1939-1946, s. 391-392.
  31. Andrzej Krzysztof Kunert, Generał Tadeusz Bór-Komorowski w relacjach i dokumentach, s. 423, Komunikat Gabinetu Wojskowego Prezydenta Rzeczypospolitej o objęciu przez gen. dyw. Tadeusza Bora-Komorowskiego obowiązków Naczelnego Wodza 28 V 1945.
  32. Stanisław Kopański, Wspomnienia wojenne 1939-1946, s. 397-398.
  33. Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, s. 33.
  34. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 1 z 30 kwietnia 1949 r., s. 2-3.
  35. Generałowie II Rzeczypospolitej s. 112
  36. Tadeusz Bór Komorowski. polskieradio.pl, 26 lutego 2009.
  37. Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 160. Rocznik oficerski 1923, s. 678.
  38. M.P. z 1996 r. Nr 11, poz. 124
  39. Zbigniew Puchalski: Dzieje polskich znaków zaszczytnych. Warszawa: Wyd. Sejmowe, 2000, s. 209.
  40. Zbigniew Puchalski, Ireneusz J. Wojciechowski: Ordery i odznaczenia polskie i ich kawalerowie. Warszawa: KAW, 1987, s. 113.
  41. Dekret Wodza Naczelnego L. 3462 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 5)
  42. a b c Andrzej Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1944. T. 2. Warszawa: PAX, 1987, s. 92.
  43. Wiktor Krzysztof Cygan, Jacek Skalski: Polska – w obronie wolności 1939-1945. Warszawa: Barwa i Broń, 2005, s. 81
  44. Relacja Adama Komorowskiego. Norman Davies, Powstanie..., s. 754.

Bibliografia[edytuj]

  • Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych.
  • Roczniki oficerskie 1923, 1924, 1928 i 1932.
  • Norman Davies, Powstanie '44, Wydawnictwo Znak, Kraków 2004, ISBN 83-240-0459-9.
  • Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 782-783. ISBN 83-211-1096-7.
  • Tadeusz Komorowski, Armia Podziemna, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1994, ISBN 83-11-08338-X.
  • Stanisław Kopański, Wspomnienia wojenne 1939-1946, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1990, ISBN 83-11-07819-X.
  • Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione.
  • Andrzej Krzysztof Kunert, Generał Tadeusz Bór-Komorowski w relacjach i dokumentach, Wydawnictwo Rytm, Warszawa 2000, ISBN 83-87893-86-2.
  • Cezary Leżeński / Lesław Kukawski: O kawalerii polskiej XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, s. 118. ISBN 83-04-03364-X.
  • Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 105-112. ISBN 83-7021-096-1.
  • Jan Tatara, Zarys historii wojennej 9-go Pułku Ułanów, Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, Warszawa 1929.
  • Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.2. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 90–93. ISBN 83-211-0758-3.

Linki zewnętrzne[edytuj]