Tadeusz Katelbach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tadeusz Katelbach
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 24 lutego 1897
Warszawa, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 9 listopada 1977
Nowy Jork, Stany Zjednoczone
Senator V kadencji
Okres od 28 listopada 1938
do 2 października 1939
Przynależność polityczna Obóz Zjednoczenia Narodowego
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Niepodległości
Krzyż Legionowy Krzyż Obrony Lwowa

Tadeusz Maciej Katelbach, ps. Koterski (ur. 24 lutego 1897 w Warszawie, zm. 9 listopada 1977 w Nowym Jorku)[1] – polski polityk, dziennikarz, publicysta, senator II RP V kadencji, oficer rezerwy WP, działacz emigracji politycznej i Polonii w USA.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W czasie nauki w Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie w 1910 wstąpił do tajnego Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej, od 1913 członek Związku Strzeleckiego. Po wybuchu I wojny światowej od sierpnia 1914 członek Polskiej Organizacji Wojskowej.

Gdy po opuszczeniu przez wojsko rosyjskie Warszawy, w październiku 1915 okupacyjne władze niemieckie zezwoliły na otwarcie polskiego Uniwersytetu Warszawskiego Katelbach wstąpił w listopadzie 1915 na Wydział Prawa i Nauk Państwowych UW[2]. Wstąpił wówczas do Związku Młodzieży Polskiej Zet, pozostając jednocześnie w POW. Jeden z przywódców strajku akademickiego w 1917.

Od listopada 1918 do marca 1919 uczestniczył w walkach z Ukraińcami o Lwów i starciach na froncie galicyjskim[3]. Następnie krótko służył w Warszawie w 36 pp. W sierpniu 1919 organizował wraz ze strukturami POW powstanie sejneńskie skierowane przeciw próbom przejęcia władzy nad Sejnami przez administrację litewską. Od tego czasu związany z Oddziałem II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, członek Towarzystwa Straży Kresowej. Po tzw. buncie Żeligowskiego przybył do Wilna, gdzie do końca 1920 był redaktorem naczelnym Gazety Wileńskiej.

W 1926 awansowany do stopnia podporucznika rezerwy piechoty[3].

W 1922 przez kilka miesięcy przebywał w Wolnym Mieście Gdańsku, prawdopodobnie na zlecenie Oddziału II. W styczniu 1923, kilka dni po ślubie z Zenaidą Semplińską, Katelbach wyjechał do Berlina, oficjalnie jako redaktor naczelny Dziennika Berlińskiego i korespondent prasy polskiej : poznańskiego Przeglądu Porannego i Wieczoru Warszawskiego, faktycznie jako poufny przedstawiciel Związku Obrony Kresów Zachodnich przy tworzącym się wówczas Związku Polaków w Niemczech i był w 1923 bezpośrednim łącznikiem pomiędzy Związkiem Polaków a Warszawą. W końcu 1923 powrócił do Polski i przez rok pracował w banku w Warszawie.

W listopadzie 1925 został wysłany oficjalnie jako korespondent prasy krajowej, faktycznie jako rezydent polskiego wywiadu do Genewy, w przededniu zamachu majowego został odwołany do kraju. Wszedł do Związku Naprawy Rzeczypospolitej. Po przewrocie majowym i spotkaniu z Józefem Piłsudskim został w styczniu 1927 doradcą rządu RP przy Związku Polaków w Niemczech. Głównym celem jego misji była centralizacja ruchu polskiego w Republice Weimarskiej. Berlin opuścił 2 sierpnia 1933 r i wyjechał do Kowna, gdzie do początków 1937 był nieoficjalnym przedstawicielem państwa polskiego na Litwie (oba kraje w latach 1920-1938 nie utrzymywały oficjalnych stosunków dyplomatycznych).

Miejsce pochówku Tadeusza Katelbacha w Katakumbach na Starych Powązkach w Warszawie

Po powrocie do kraju był kierownikiem wydziału filmowego Polskiej Agencji Telegraficznej i wraz z bratem Stefanem zaangażował się w budowę polskiego przemysłu filmowego. W kwietniu 1938 wszedł w skład Rady Naczelnej Obozu Zjednoczenia Narodowego. W wyborach parlamentarnych w listopadzie 1938 bez powodzenia kandydował do Sejmu RP V kadencji z okręgu wyborczego nr 1 w Warszawie[4], zaś został wówczas wybrany do Senatu RP V kadencji z województwa lubelskiego[5]. Był członkiem Zarządu Koła Parlamentarnego OZN w 1938[6]. W tym czasie zamieszkiwał w Warszawie przy ulicy Szpitalnej 1.

Po agresji Niemiec na Polskę został 12 września 1939 mianowany przez ministra propagandy RP Michała Grażyńskiego pełnomocnikiem do zorganizowania placówki informacyjno-prasowej Ministerstwa Propagandy w Bukareszcie. 14 września w siedzibie starostwa w Zaleszczykach doszło do spotkania Katelbacha z opozycyjnymi wobec rządu sanacji politykami: Stanisławem Strońskim, Henrykiem Strasburgerem, Aleksandrem Ładosiem, Augustem Zaleskim i Tadeuszem Tomaszewskim – wszyscy oni mieli wkrótce tworzyć trzon ekipy rządowej rządu gen. Władysława Sikorskiego na emigracji we Francji. Katelbach nawiązał z nimi współpracę. 14 września wyjechał do Rumunii, 18 września, po opuszczeniu terytorium Rzeczypospolitej przez rząd gen. Felicjana Sławoja Składkowskiego włączył się czynnie w działania grupy związanej z ambasadorem Rogerem Raczyńskim, której przewodzili radca ambasady Alfred Poniński i attaché wojskowy RP płk Tadeusz Zakrzewski i która sabotowała wszystkie działania przebywającego w Slănic Moldova rządu polskiego, przyczyniając się częściowo do jego internowania w Rumunii. 21 września 1939 wystosował do premiera Składkowskiego list z wezwaniem do dymisji rządu. 22 września wyjechał samochodem przez Jugosławię i Włochy do Francji. 6 października 1939 dotarł do Paryża.

Stanisław Stroński, wicepremier w rządzie Władysława Sikorskiego zaangażował natychmiast Katelbacha w Dziale Dokumentacyjnym Urzędu Informacji i Dokumentacji RP (następnie Dział Prasowo-Polityczny Centrali Informacji i Dokumentacji RP, wreszcie od 11 września 1940 Ministerstwo Informacji i Dokumentacji).

Po kapitulacji Francji Katelbach 23 czerwca 1940 przez Hiszpanię wyjechał do Portugalii. Wszedł do Komitetu Pomocy Uchodźcom Polskim w Lizbonie, gdzie współpracował z płk Janem Kowalewskim, rezygnując z pierwotnych planów emigracji do Brazylii. Po otrzymaniu w czerwcu 1941 wizy brytyjskiej przybył 14 lipca 1941 do Londynu, gdzie został zaangażowany przez ministra informacji Stanisława Strońskiego jako szef referatu niemieckiego w Dziale Dokumentacji. Stanowisko referenta sekcji niemieckiej w Ministerstwie Informacji Katelbach pełnił nieprzerwanie od lipca 1941 do lipca 1945 – wycofania uznania dyplomatycznego Wielkiej Brytanii Rządowi RP na uchodźstwie.

Pozostał na emigracji. W latach 1945-1956 mieszkał w Londynie, uczestnicząc w życiu politycznym polskiej emigracji. W czerwcu 1955 wyjechał do Monachium, gdzie Jan Nowak-Jeziorański zaproponował mu współpracę z sekcją polską Radia Wolna Europa. Rekomendowany przez Kazimierza Sosnkowskiego i Tadeusza Bieleckiego w styczniu 1956 został zatrudniony w RWE jako etatowy pracownik rozgłośni. Pracę w rozgłośni zakończył w lipcu 1965, przechodząc na emeryturę. W grudniu 1965 wraz z żoną opuścił Monachium i wyjechał do Seattle w Stanach Zjednoczonych, gdzie zamieszkiwała ich córka Janina. W maju 1966 przeniósł się z żoną do Nowego Jorku. Publikował w prasie emigracyjnej, uczestniczył w życiu społecznym Polonii amerykańskiej.

Ciężko chory na cukrzycę, zmarł w oczekiwaniu na operację na zawał serca 9 listopada 1977[7]. Tadeusz i Zenaida Katelbachowie oraz ich córka zostali pochowani w Katakumbach na Cmentarzu Stare Powązki w Warszawie.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Od 1923 był żonaty z Zenaidą z domu Semplińską[8] (1900–1973). Mieli córkę Ninę Polan (1927-2014, pierwotnie Janina Katelbach[9]).

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marek Jerzy Minakowski, Tadeusz Maciej Katelbach, Sejm-Wielki.pl [dostęp 2018-10-13].
  2. Studia prawnicze trwały z przerwami ok. siedmiu lat, ukończył je 10 października 1922.
  3. a b c d e f g h i Parlamentarzyści - Pełny opis rekordu, bs.sejm.gov.pl [dostęp 2018-10-09].
  4. Wybory do Sejmu. „Warszawski Dziennik Narodowy”. Nr 307B, s. 2, 8 listopada 1938. 
  5. Ogłoszenie o wynikach wyborów do Senatu (M.P. 1938 nr 264 poz. 620). isap.sejm.gov.pl. [dostęp 8 lipca 2014].
  6. Prace parlamentarne O.Z.N. 1938/39 r., Warszawa 1939, s. 39.
  7. a b Z żałobnej karty. „Biuletyn”. Nr 33, s. 99, grudzień 1977. Koło Lwowian. 
  8. Życie Warszawy”, nr 259 z 7 listopada 1989, s. 16
  9. Ostatnia droga Janiny Katelbach (1927-2014). slawomircenckiewicz.pl, 2015-05-15. [dostęp 2015-05-17].
  10. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 27, Nr 4 z 31 grudnia 1977. 
  11. M.P. z 1937 r. nr 260, poz. 410.
  12. Nagrody pisarskie stowarzyszenia. W: SPK. Historia federacji. Londyn: Stowarzyszenie Polskich Kombatantów, 2013, s. 294.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sławomir Cenckiewicz: Tadeusz Katelbach. Biografia polityczna (1897-1977), Warszawa 2005 ,Wyd. Towarzystwo Przyjaciół Instytutów Józefa Piłsudskiego Zagranicą, Wydawnictwo LTW. ​ISBN 83-88736-59-0
  • Tadeusz Katelbach Rok złych wróżb, Paryż 1959 wyd. Instytut Literacki, wyd. I krajowe Warszawa 2005 ​ISBN 83-88736-60-4
  • Tadeusz Katelbach Spowiedź pokolenia, wyd. I krajowe Gdańsk 2001 , Wyd. Towarzystwo Przyjaciół Wilna i Grodna, Osobita , ​ISBN 83-914386-0-0
  • Tadeusz Katelbach O zjednoczenie i legalizm. Ostatni akt życia publicznego Kazimierza Sosnkowskiego. Nowy Jork 1975

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]