Tadeusz Malawski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tadeusz Malawski
Tadeusz Malawski.jpg
Data i miejsce urodzenia 8 stycznia 1875
Tarnów
Data i miejsce śmierci 27 lutego 1944
Sanok
Burmistrz Sanoka
Okres od 28 października 1929
do 1934
Poprzednik Jan Porajewski
Następca Jan Rajchel
Odznaczenia
Medal Brązowy za Długoletnią Służbę

Tadeusz Bronisław Malawski (ur. 8 stycznia 1875 w Tarnowie, zm. 27 lutego 1944 w Sanoku) – polski doktor praw, sędzia, prokurator, adwokat, radca sądowy, urzędnik, działacz społeczny, radny i burmistrz Sanoka.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego rodzicami byli Alojzy (1841-1912) i Malwina, z domu Piątkowska[1]. Jego ojciec był adwokatem i urzędnikiem. Miał brata Zygmunta i siostrę Marię.

W latach 1885-1893 Malawski uczył się w CK Gimnazjum Wyższym w Tarnowie, gdzie uzyskał świadectwo dojrzałości. Student w latach 1893-1898 i absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie z tytułem doktora praw z 1899. Działał w tajnym ruchu niepodległościowym na obszarze Galicji[2]. Po studiach odbył służbę wojskową w Wiedniu w randze ochotnika (4 Pułk Artylerii Dywizyjnej). Potem odbył praktykę sądową, a w 1900 zdał egzaminy sędziowskie w Krakowie, po czym opuścił Tarnów. Od 1900 pracował jako adiunkt C.K. Sądu Powiatowego w Dynowie, od 1902 jako sędzia samoistny tamże. 29 lipca 1905 poślubił Marię Jadwigę (ur. 1876, z pierwszego małżeństwa Hubrich), córkę Matyldy i Aitala Witoszyńskiego, burmistrza Sanoka w latach 1898-1905. Pod jego wpływem żona zmieniła wyznanie z greckokatolickiego na rzymskokatolickie. Mieli synów Jerzego Alojzego (ur. 1906[3]) i Marka Józefa (ur. 1910[4]). Po ślubie Tadeusz Malawski przeniósł się do Sanoka i tam zamieszkał z żoną w domu przy ulicy Jagiellońskiej 66 (późniejszy teren dworca autobusowego „Okęcie”[5]). Początkowo obowiązki zawodowe ograniczały jego pobyt w mieście; w połowie 1909 w randze VIII został przeniesiony z urzędu sędziego w Dynowie na stanowisko zastępcy prokuratora państwa w Stanisławowie[6] i pracował tam do 1910. W Sanoku od 1912 pracował jako zastępca Władysława Dukieta, prokuratora w Prokuraturze Obwodowej w Sanoku[7], a w połowie 1916 został mianowany prokuratorem w Sanoku[8] i na tym stanowisko pracował w kolejnych latach[9]. Później był radcą sądu okręgowego[10].

W czasie I wojny światowej pełnił różne funkcje wojskowe i w rodzinne strony powrócił po zakończeniu walk. U kresu wojny po przejęciu władzy w Sanoku przez Polaków 1 listopada 1918 w stopniu podporucznika stanął na czele głównego magazynu żywnościowego w mieście[11][12]. Następnie został mu powierzony magazyn żywnościowy w dzielnicy Olchowce[13].

Na początku istnienia II Rzeczypospolitej musiał ponownie opuścić Sanok. W 1919 objął szefowanie Prokuratury Okręgowej w Kołomyi i do 1921 był prokuratorem apelacyjnym we Lwowie. W czerwcu 1921 został podprokuratorem przy Sądzie Okręgowym w Gnieźnie, a lipcu prokuratorem przy Sądzie Apelacyjnym w Poznaniu. W 1922 został przeniesiony do Sądu Okręgowego w Sanoku na stanowisku sędziego i pełnił ten urząd w kolejnych latach[14][15][16]. Został wybrany członkiem sądu przysięgłych na rok 1927[17]. We wrześniu 1929 został przeniesiony w stan spoczynku.

Był wybierany radnym miejskim, należał do klubu mieszczańskiego[18] (od 1928[19], od 1933[20]) i pełnił funkcję przewodniczącego klubu mieszczańskiego. 28 października 1929 został wybrany burmistrzem Sanoka (42 głosy na 42 oddane; jego zastępcą został Jan Rajchel)[18], wybór powiódł się po ponad pięciu miesiącach od śmierci poprzedniego burmistrza, Jana Porajewskiego[21]. Funkcję pełnił jako emerytowany radca sądowy. Od marca 1931, po rozwiązaniu rady, został kierownikiem Tymczasowego Zarządu, powołanego w związku z połączeniem gminy Sanok i gminy Posada Olchowska[10][22].

W wyborach do rady miejskiej 1932 był na liście Komitetu Gospodarczego wystawionego z BBWR (wraz z nim m.in. poseł Stanisław Augustyński)[23]. 9 lutego 1932 został powtórnie wybrany burmistrzem. Wówczas jego zastępcą został ponownie Jan Rajchel. Działał w ramach stronnictwa Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem[24][25]. W tym czasie Malawski przykładnie podjął decyzję o obniżeniu swojej pensji[26].

W czasie pełnienia przez niego funkcji włodarza miasta:

  • zaistniała trudna sytuacja gospodarcza na fali wielkiego kryzysu w Polsce, w mieście było ok. 2 tys. osób bezrobotnych, zaś apogeum złych nastrojów miało miejsce w formie manifestacji 6 marca 1930, która przeszła do historii określona jako Marsz Głodnych; burmistrz starał się działać na rzecz polepszenia bytu mieszkańców organizując np. roboty interwencyjne i udzielając zapomogi, kierował Powiatowym Komitetem Obywatelskim Pomocy dla Bezrobotnych z siedzibą w Sanoku, w 1931 stworzył Komisję Miejską do Spraw Pomocy Biednym wspierającą osoby ubogie, burmistrz aktywnie udzielał pomocy i wsparcia dla potrzebujących i dotkniętych przez kryzys,
  • w 1931 roku był jednym z reprezentantów Rady Miasta w komisjach, które miały prowadzić rozmowy w Wydziale Powiatowym w sprawie przyłączenia gminy Posada Olchowska do miasta Sanoka[27][28], następnie Posada Olchowska przestała istnieć jako samodzielna jednostka i została wcielona do granic miasta Sanoka (starania w tym celu trwały od 1925 roku); przyjmuje się, iż przyłączenia dokonano 24 marca 1931 roku[27],
  • w 1932 rozpoczęła w Sanoku działalność Polska Spółka dla Przemysłu Gumowego Spółka Akcyjna z siedzibą w Sanoku,
  • rozpoczęto inwestycję stworzenia wodociągów miejskich, która została pomyślnie ukończona w czasie kadencji jego następcy,
  • zdecydowano o utworzeniu Komunalnej Kasy Oszczędności Królewskiego Wolnego miasta Sanoka, co zrealizowano w następnych latach 1935-1937; KKS mieściła się w budynku przy ul. Tadeusza Kościuszki 4,

Jego następcą został Jan Rajchel. Po jego wyborze obaj 21 marca 1934 podpisali w Warszawie umowę pożyczki z Funduszem Pracy w kwocie 105 000, która miała zostać przeznaczona na zatrudnianie bezrobotnych i przyczyniła się później do rozwoju miasta[27]. W rok po przejęciu obowiązków Rajchel wyraził zarzut, iż tylko w 1935 uczyniono więcej, aniżeli przez sześć wcześniejszych lat. Przy ocenie obu kadencji burmistrzów trzeba mieć na uwadze kryzys gospodarczy istniejący za Malawskiego oraz uzyskaną pożyczkę, umożliwiającą poprawę sytuacji za Rajchla.

Tadeusz Malawski działał społecznie na wielu polach. W latach 1925-1936 w Towarzystwa Szkoły Ludowej w Sanoku[29][30], ponadto w Podhalańskiej Ochotniczej Straży Pożarnej, Powiatowym Komitecie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. W 1929 był jednym z założycieli sanockiego koła Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego[31][32]. W 1934 wszedł w skład Wydziału Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Sanockiej[33]. Był członkiem Komunalnej Kasy Oszczędności Powiatu Sanockiego. 14 kwietnia 1930 wybrano go na członka Dyrekcji Kasy Zaliczkowej w Sanoku[34]. Był członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, zarówno w czasie zaboru austriackiego, jak i w niepodległej II Rzeczypospolitej (1912, 1939)[35][36][37]. W 1930 został wybrany wiceprezesem zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej w Sanoku[38]. 27 stycznia 1935 jako emerytowany sędzia sądu okręgowego objął funkcję II wiceprezesa zarządu oddziału Ligi Morskiej i Kolonialnej w Sanoku[39]. Jako emerytowany sędzia w latach 30. był członkiem sanockiego koła Zrzeszenia Sędziów i Prokuratorów RP w Sanoku[40]. Był członkiem wspierającym Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku[41].

Wspólny grobowiec Aitala Witoszyńskiego i Tadeusza Malawskiego

Podobnie jak ojciec, Tadeusz Malawski był bibliofilem. Jego pasją było gromadzenie pamiątek. Odegrał istotną rolę przy powstaniu Muzeum Ziemi Sanockiej (obecnie Muzeum Historyczne w Sanoku), gdyż w pomieszczeniach magistratu zgromadził wiele eksponatów i pamiątek historycznych, przekazanych w 1934 do powstałego muzeum[42][43] (wśród nich były m.in. dokumenty, w tym pergaminowe akty nadań królewskich dla miasta, miejskie tłoki pieczętne i numizmaty[44]). W 1924 subskrybował akcje założonego wówczas Banku Polskiego[45].

Dom rodziny Malawskich znajdował się w Sanoku przy ulicy Jagiellońskiej (orientacyjnie położony w miejscu naprzeciw późniejszej restauracji „Karpacka”)[46].

Tadeusz Malawski został pochowany, wraz z Aitalem Witoszyńskim, we wspólnym grobowcu w części „Rymanowski Stary” Cmentarza Centralnego w Sanoku[47][48].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • Brązowy Medal za Długoletnią Służbę zawodową w sądownictwie (1938).
  • Pamiątkowy medal jubileuszowy dla urzędników i sług cywilnych (Austro-Węgry)[9].
  • Krzyż jubileuszowy dla urzędników i sług cywilnych (Austro-Węgry)[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 129.
  2. Wacław M. Borzemski: Pamiętnik tajnych organizacji niepodległościowych na terenie byłej Galicji w latach 1880-1897. Lwów: 1930, s. 189.
  3. XXXVII. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1923/1924. Sanok: 1924, s. 25.
  4. XLI. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1927/1928. Sanok: 1928, s. 28.
  5. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 384-385. ISBN 978-83-60380-26-0.
  6. Kronika. Odznaczenia, mianowania i przeniesienia. „Nowa Reforma”, s. 2, Nr 299 z 4 lipca 1909. 
  7. Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 364.
  8. Kronika. Odznaczenia, mianowania i przeniesienia. „Nowa Reforma”, s. 1, Nr 335 z 6 lipca 1916. 
  9. a b c Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918. Wiedeń: 1918, s. 1042.
  10. a b Z życia prowincji. Wielki Sanok. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 4 z 8 kwietnia 1931. 
  11. Juliusz Zaleski. Z dziejów III Baonu strzelców sanockich (garść wspomnień w rocznicę). „Ziemia Sanocka”. 30, s. 1, 7 grudnia 1919. 
  12. Wojciech Sołtys, Pierwsze miesiące wolności, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 506.
  13. Edward Zając: Jak Sanok wybił się na niepodległość. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1995, s. 17. ISBN 83-901466-3-0.
  14. Kalendarz powszechny „Haliczanin” na rok pański 1925. Lwów: 1925, s. 51.
  15. Kalendarz sądowy na rok 1927. Warszawa: 1927, s. 150.
  16. Jerzy Kirkiczenko, Marian Kraczkiewicz: Kalendarz sądowy na rok 1928. Warszawa: 1928, s. 75.
  17. Ogłoszenia. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 298 z 31 grudnia 1926. 
  18. a b Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 40, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  19. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 38, 40, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  20. Edward Zając: Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2002, s. 84. ISBN 83-909787-8-4.
  21. Sanoczanie 1 (pol.). sokolsanok.pl, 2009-11-18. [dostęp 2013-07-30].
  22. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 41, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  23. Wojciech Sołtys, Pierwsze miesiące wolności, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 517.
  24. Wojciech Sołtys, Miasto i jego władze, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 515.
  25. Wojciech Sołtys, Miasto i jego władze, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 565.
  26. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 42, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  27. a b c Sanoczanie 2 (pol.). sokolsanok.pl, 2009-11-18. [dostęp 2013-07-30].
  28. Wojciech Sołtys, Miasto i jego władze, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 511, 512.
  29. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 195.
  30. Edward Zając, Organizacje o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym i sportowym, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 598.
  31. Jerzy Kapłon: Zarys historii Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Sanoku. cotg.pttk.pl. [dostęp 2005-07-02].
  32. 80 lat tradycji – od Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego do Polskiego Towarzystwa Turystyczno – Krajoznawczego. g2.sanok.pl. [dostęp 2013-07-30].
  33. Edward Zając, Środowisko kulturalne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 616.
  34. Ogłoszenia urzędowe. „Gazeta Lwowska”, s. 7, Nr 144 z 26 czerwca 1930. 
  35. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 148, 156. ISBN 978-83-939031-1-5.
  36. Anna Sebastiańska: Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 29 listopada 2009. [dostęp 12 marca 2014].
  37. Tadeusz Miękisz: Zarys historii Tow. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku w 50-tą rocznicę jego istnienia. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1939, s. 39.
  38. Z Powiatu Sanockiego. „Walka z Pożarem”. 25 i 26, s. 426, maj i czerwiec 1930. 
  39. Z życia organizacyjnego Obwodu L. M. i Kol. Przemyśl. „Zew Morza”, s. 11, Nr 3-4 z 1935. 
  40. Sprawozdanie Zarządu Głównego Zrzeszenia Sędziów i Prokuratorów Rzeczypospolitej Polskiej za rok 1935/1936. Warszawa: 1936, s. 31.
  41. Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku 1923-1934. Jednodniówka. Sanok: Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku, 1934, s. 34.
  42. Edward Zając, Środowisko kulturalne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 616-617.
  43. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka. Część druga, Sanok 2000, s. 236.
  44. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka. Część druga, Sanok 2000, s. 229.
  45. Ostatnie zapisy na Bank Polski. „Ziemia Przemyska”, s. 2, Nr 15 z 12 kwietnia 1924. 
  46. Stefan Stefański. Spór graniczny przy Morskim Oku w świetle dokumentów Muzeum Historycznego w Sanoku. „Tygodnik Sanocki”, s. 5, Nr 20 (102) z 22 października 1993. 
  47. Stefan Stefański: Cmentarze sanockie. Sanok: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Sanoku, 1991, s. 25.
  48. Spacer po cmentarzu przy ul. Rymanowskiej. zymon.com.pl. [dostęp 17 maja 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]