Tadeusz Reichstein

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Tadeusz Reichstein
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

20 lipca 1897
Włocławek

Data i miejsce śmierci

1 sierpnia 1996
Bazylea

Zawód, zajęcie

biochemik

Alma Mater

ETHZ

Tadeusz Reichstein[1][2][3][4] (Tadeus Reichstein[5][6][7][8]) (ur. 20 lipca 1897 we Włocławku, zm. 1 sierpnia 1996 w Bazylei) – szwajcarski biochemik pochodzenia polsko-żydowskiego[4], laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1950 r[5].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w zasymilowanej żydowskiej rodzinie Isidora Reichsteina (zm. 1931)[7] i Gustavy Brockmann (zm. 1964)[9]. Miał 4 młodszych braci[8]. Imię otrzymał na cześć Tadeusza Kościuszki[10][1]. Dzieciństwo spędził w Kijowie, gdzie jego ojciec był inżynierem oraz w Jenie w Turyngii, gdzie uczęszczał do szkoły[5]. Gdy miał 8 lat wraz z rodzicami wyemigrował do Szwajcarii, gdzie w 1914 r. rodzina otrzymała szwajcarskie obywatelstwo[11]. W Zurychu studiował chemię na Politechnice Federalnej (ETHZ), uzyskując dyplom w 1920 r. W 1922 roku uzyskał doktorat i kontynuował pracę na ETHZ, gdzie w latach 1930–1938 był profesorem chemii organicznej. W latach 1938–1967 był profesorem Uniwersytetu w Bazylei.

W 1952 r. został wybrany na członka zagranicznego Royal Society w Londynie, w 1994 r. został członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk[12].

W 1933 r. zsyntetyzował kwas askorbinowy (niezależnie od W.N. Hawortha), w 1936 r. wyizolował kortyzon, wyizolował również inne hormony kory nadnercza. Za prace dotyczące chemicznej struktury i biologicznego działania hormonów kory nadnercza w 1950 r. otrzymał Nagrodę Nobla (wspólnie z Ph.St. Henchem i E.C. Kendallem).

Tablica pamiątkowa na domu Reichsteina w Bazylei.

W okresie międzywojennym kilkukrotnie odwiedził Polskę i mieszkającą w niej rodzinę. Część jego krewnych zginęła podczas II wojny światowej w obozach zagłady[13]. Wspierał rozwój Polaków studiujących i pracujących na uczelniach szwajcarskich, fundując im stypendia[4]. W 1947 r. otrzymał doktorat honoris causa Sorbony w Paryżu, w 1978 r. Uniwersytetu Polskiego w Londynie, a w 1995 r. Akademii Medycznej w Gdańsku. Od 1994 r. członek zagraniczny PAN[2]. Od 1988 r. był członkiem honorowym Włocławskiego Towarzystwa Naukowego, otrzymał Medal „Zasłużony dla Włocławka”, a w 1994 r. honorowe obywatelstwo miasta. Laureat Medalu Copleya.

Zmarł w 1996 r. w Bazylei[8], został pochowany na tamtejszym cmentarzu żydowskim[1].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W 1927 r. poślubił Henriette Louise Quarles van Ufford, pochodzącą z holenderskiej rodziny arystokratycznej. Mieli córkę Ruth, ur. w 1933 r.[8]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Bolesław Rutkowski, Tadeusz Reichstein – nasz noblista, „Gazeta AMG”, 3/2017, s. 35–36 [dostęp 2023-04-19].
  2. a b Reichstein, Tadeusz, Polska Akademia Nauk, 1 lutego 2020 [dostęp 2023-04-19].
  3. Reichstein Tadeusz, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2023-04-19].
  4. a b c Stanisław Sterkowicz, Pamięci profesora Tadeusza Reichsteina. Wspomnienie w 110. rocznicę urodzin pierwszego polskiego pochodzenia noblisty w dziedzinie medycyny, „Meritum”, 4/2007, art. nr 5 [zarchiwizowane 2014-02-21].
  5. a b c Tadeus Reichstein. Biographical, NobelPrize.org [dostęp 2023-04-19] (ang.).
  6. Tadeus Reichstein, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2023-04-19] (ang.).
  7. a b Miriam Rothschild, Tadeus Reichstein. 20 July 1897 — 1 August 1996, „Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society”, 45, 1999, s. 449–467, DOI10.1098/rsbm.1999.0030 [dostęp 2023-04-19] (ang.).
  8. a b c d Tadeus Reichstein (July 20, 1897 – August 1, 1996), [w:] Historisches Seminar Basel [online], Universität Basel, 2010 [dostęp 2023-04-19] (ang.).
  9. May B. Broda, East European Jewish Migration to Switzerland and the Formation of “New Women”. The New Life of Gustawa Reichstein-Brokman (1875-1964), [w:] East European Jews in Switzerland, De Gruyter, 2013, s. 149–177, DOI10.1515/9783110300710.149, ISBN 978-3-11-030071-0 (ang.).
  10. Tadeusz Reichstein, www.nasze.kujawsko-pomorskie.pl [zarchiwizowane 2019-10-07].
  11. Uwe Böhm, Reichstein, Taddeus, [w:] Werner Gerabek (red.), Enzyklopädie Medizingeschichte, Berlin: Walter de Gruyter, 2005, s. 1229, ISBN 3-11-015714-4, OCLC 57964854 (niem.).
  12. Ilu Polaków dostało Nagrodę Nobla? Będziecie zdziwieni. „Newsweek”, 2010-10-01. 
  13. Renata Kudeł, Wielki nieznany – Tadeusz Reichstein. Rozmowa z prof. dr hab. med. Stanisławem Sterkowiczem, Gazeta Pomorska, 14 grudnia 2009 [dostęp 2023-04-19].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Reichstein, Tadeus, [w:] Index of Botanists [online], Harvard University Herbaria & Libraries [dostęp 2023-04-19] (ang.).