Tadeusz Sztumberk-Rychter

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tadeusz Sztumberk-Rychter
Miłosz, Tadeusz, Żegota
major major
Data i miejsce urodzenia 19 sierpnia 1907
Koluszki, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 14 marca 1972
Warszawa, Polska
Przebieg służby
Lata służby od 1929
Stanowiska dowódca 27 Dywizji Wołyńskiej
Główne wojny i bitwy II wojna światowa, kampania wrześniowa Akcja Burza
Późniejsza praca członek Zarządu Głównego ZBoWiD
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (od 1941, czterokrotnie) Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Partyzancki Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju”
Grób Tadeusza Sztumberka-Rychtera na Powiązkach

Tadeusz Sztumberk-Rychter, ps. Miłosz, Tadeusz, Żegota, (s. Witolda i Stefanii, ur. 19 sierpnia 1907 w Koluszkach, zm. 14 marca 1972 w Warszawie) – oficer artylerii Wojska Polskiego, dowódca 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej, uczestnik kampanii wrześniowej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Podczas I wojny światowej przebywał z rodzicami w Rosji. Po powrocie do kraju ukończył w 1927 roku szkołę średnią we Włocławku. Porzucił studia na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim na rzecz kariery wojskowej. Skierowany został do Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim[1]. W latach 1931 – 1933 ukończył Szkołę Oficerską Artylerii w Toruniu z wysoką siódmą lokatą i otrzymał przydział do 5 dywizjonu artylerii konnej w Krakowie[1].

W 1939 roku w stopniu porucznika został przyjęty do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie[1]. W kampanii wrześniowej w składzie Armii "Kraków" jako oficer sztabu dowódcy artylerii dywizyjnej 6 Dywizji Piechoty z którą przeszedł cały szlak bojowy[1]. 20 września 1939 roku dostał się do niewoli niemieckiej w rejonie Zamościa. Z obozu jenieckiego uciekł 11 października 1939 roku i trafił do Krakowa, gdzie należał do pierwszych organizatorów Służby Zwycięstwu Polski, a później włączył się do konspiracji ZWZ[1]. W końcu sierpnia 1940 roku, zagrożony aresztowaniem przeniósł się do Warszawy[1], gdzie od września 1940 roku był szefem Oddziału II Okręgu Warszawskiego, następnie od kwietnia 1942 pracował jako szef wywiadu ofensywnego w Wydziale II Komendy Obszaru Warszawa Armii Krajowej[1].

Od maja 1943 r. brał udział w walkach na Zamojszczyźnie, początkowo jako dowódca samodzielnej kompanii, następnie zastępca dowódcy 9 pp AK, za co został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari. 24 września 1943 jego oddział dokonał uwolnienia grupy 73 więźniów osadzonych w Biłgoraju (wśród nich był prof. Ludwik Ehrlich)[2].

Po przeniesieniu na Wołyń, 28 lutego 1944 roku został szefem sztabu 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK i wziął udział w akcji "Burza" na Wołyniu. Po śmierci ppłk. Jana Kiwerskiego "Oliwy" od 4[1] maja do 16 lipca 1944 r. pełnił obowiązki dowódcy dywizji. Po przekroczeniu Bugu w czerwcu 1944 roku brał udział w walkach na Lubelszczyźnie.

6 sierpnia 1944 roku aresztowany w Świdrze[1] przez NKWD i zesłany początkowo do Charkowa, a następnie do obozu NKWD nr 179 w Diagilewie[3]. Po ucieczce został ujęty na granicy i osadzony w obozie jeńców wojennych w Wystruciu na terenie dawnych Prus Wschodnich[1]. W lipcu 1947 roku internowany w obozie NKWD nr 150 w Griazowcu[4]. Do Polski wrócił w maju 1948 roku. Początkowo utrzymywał się z pracy fizycznej, później stopniowo awansując doszedł do stanowiska dyrektora chemicznego zakładu produkcyjnego w Górze Kalwarii. Działał w Stowarzyszeniu "PAX", był członkiem Zarządu Głównego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację.

Zmarł 14 marca 1972 roku i został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Promocje[edytuj | edytuj kod]

  • Porucznik: 1935 r.
  • Kapitan: 22 stycznia 1941
  • Major: 12[1] kwietnia 1944
  • Podpułkownik: 1968 r.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o Michał Fijałka: 27. Wołyńska Dywizja Piechoty AK. s. 166.
  2. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 30.
  3. Tadeusz Żenczykowski, Polska lubelska 1944, Warszawa 1990, s. 226.
  4. Dariusz Rogut, Internowani oficerowie Armii Krajowej w sowieckim obozie jenieckim nr 150 w Griazowcu w latach 1947-1948, w: Sowiecki system obozów i więzień, Łódź 2013, s. 88.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Józef Turowski, "Pożoga. Walki 27 Wołyńskiej Dywizji AK", Wyd. PWN, Warszawa 1990
  • Michał Fijałka, 27 Wołyńska Dywizja Piechoty Armii Krajowej, Wydawnictwo PAX, 1987 s. 166-167 ​ISBN 83-211-0734-6​.
  • Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.2. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 177–179. ISBN 83-211-0758-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]