Tadeusz Tański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tadeusz Tański
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 11 marca 1892
Moskwa
Data i miejsce śmierci 23 marca 1941
Oświęcim
Zawód inżynier mechanik

Tadeusz Tański (ur. 11 marca 1892 w Moskwie[1], zm. 23 marca 1941 w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau) – polski konstruktor samochodowy, inżynier mechanik, wynalazca.

Życiorys[edytuj]

Był synem Czesława Tańskiego, polskiego pioniera lotnictwa i twórcy pierwszego polskiego szybowca. Przed wybuchem I wojny światowej, od 1909 roku, studiował w Szkole Elektrycznej w Paryżu, gdzie zajmował się następnie m.in. konstruowaniem dla firm francuskich i brytyjskich silników lotniczych[2], ze sporymi sukcesami na tym polu[potrzebny przypis]. W 1916 roku zbudował największy na świecie dwunastocylindrowy silnik o mocy 520 KM, a dwa lata później silnik gwiazdowy do napędu lekkich samolotów. W 1919 roku powrócił do Polski i rozpoczął pracę w Sekcji Samochodowej Ministerstwa Spraw Wojskowych[2].

Ford FT-B (model)

W 1920 roku skonstruował pierwszy polski samochód pancerny, Ford FT-B, oparty na podwoziu Ford T i zbudowany w serii 16 lub 17 sztuk. Tański ukończył projekt na przełomie maja i czerwca, prototyp zbudował w ciągu kolejnych dwóch tygodni, a po kilku kolejnych dniach pierwsze dwa pojazdy wysłał na front. Samochody te wzięły udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Po wojnie, od 1922 roku pracował w Centralnych Warsztatach Samochodowych[2], w których konstruował pierwsze samochody całkowicie polskiej konstrukcji, np. CWS T-1, T-4 (T-2) i inne, charakteryzujące się nowatorskimi rozwiązaniami konstrukcyjnymi i technicznymi[3]. Tański dla swojego modelu w rok skonstruował silnik, a kolejny rok zajęło mu stworzenie reszty pojazdu. Zarówno silnik, jak i cały samochód mogły być zmontowane za pomocą jednego klucza płaskiego. Opóźnienia spowodowane przez Ministerstwo Spraw Wojskowych sprawiły, że auto dopuszczono do produkcji dopiero w 1928 roku i do 1931 r. wyprodukowano ok. 800 sztuk, które zostały wykupione głównie przez wojsko i administrację. W ramach umowy licencyjnej z Fiatem na model 508 produkcję pojazdu Tańskiego zakończono[2].

Był wynalazcą-wizjonerem, miał dar do tworzenia nowych konstrukcji. Były to konstrukcje proste, jednakże celowe, a przez to niezawodne i łatwe w konserwacji i naprawie. Mało było dziedzin techniki, w których inż. Tadeusz Tański nie miał swoich wizji, pomysłów, koncepcji, rozwiązań, a nawet patentów (szczególnie: konstrukcje silników lotniczych i samochodowych, oraz konstrukcje pojazdów). Wiele z tych konstrukcji wymagało dopracowania, na co Tadeusz Tański nie miał specjalnie czasu, będąc pochłoniętym coraz to nowymi zagadnieniami.

Przez całe dwudziestolecie miał problemy ze znalezieniem pracy, a powodem był jego ekscentryczny charakter i upór. Utrzymywał się głównie z krótkoterminowych kontraktów i wygrywania konkursów na opracowanie konstrukcji inżynierskich[2].

Po klęsce w wojnie obronnej zaangażował się w działalność konspiracyjną. 3 lipca 1940 roku został aresztowany przez Niemców w ramach Akcji AB i wywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz, gdzie został zamordowany z powodu odmowy współpracy z Niemcami w dniu 23 marca 1941 roku[2].

Upamiętnienie[edytuj]

Jego imię noszą Zespoły Szkół Technicznych i Samochodowych w Poznaniu, Nowym Sączu, Słubicach, Słupsku i w Stargardzie[2].

Przypisy

  1. Metryka chrztu
  2. a b c d e f g Tadeusz Tański. Zapomniany geniusz motoryzacji, [w:] Klub Jagielloński [online] [dostęp 2017-05-21].
  3. Sowa 2014 ↓, s. 69.

Bibliografia[edytuj]

  • Lucyna Smolińska, Mieczysław Sroka Wielcy znani i nieznani Wydawnictwa Radia i Telewizji (Warszawa 1988).
  • Aleksander Sowa: Legendy naszej motoryzacji. e-bookowo, 2014. ISBN 9788393255399. (pol.)