Tagma

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tagma – wyróżnialna część ciała stawonogów, powstała w wyniku połączenia dwóch lub więcej metamerów[1]. Taką segmentację ciała nazywa się heterenomiczną[2], a proces ewolucyjny, w wyniku którego powstała: tagmatyzacją[3].

Definicja[edytuj | edytuj kod]

Różni autorzy podają różne definicje tagmy, które często mają stosunkowo subiektywny charakter. Część autorów wyróżnia tagmy głównie w oparciu zróżnicowanie tergitów (grzbietowej części szkieletu zewnętrznego), podczas gdy inni głównie w oparciu o specjalizację przydatków (odnóży)[4][5]. W pracach neontologicznych z XXI wieku stosowana bywa ściślejsza definicja wprowadzona przez Minelliego i współpracowników[5]. Według niej tagma jest jednostką morfologiczną odróżnialną przynajmniej w budowie grzbietowego egzoszkieletu, której granice w procesie ontogenezy nie są naruszane przez dodawanie ani ujmowanie segmentów z rejonów sąsiednich[4]. Definicja ta została zmodyfikowana i uściślona przez Lamdsella dla jednoznacznego odróżnienia od pseudotagmy. Według tego autora tagma musi być wyodrębnionym rejonem ciała o równoważnie zmodyfikowanych przydatkach (wyjątkiem może być ich pierwsza i/lub ostatnia para), której granice w procesie ontogenezy nie są naruszane przez dodawanie ani ujmowanie segmentów z rejonów sąsiednich[5].

Przegląd[edytuj | edytuj kod]

U sześcionogów wyróżnia się trzy tagmy: głowę, tułów oraz odwłok. U wijów wyróżnia się tylko głowę i tułów[2].

U skorupiaków głowa i tułów mogą być zlane w głowotułów (cephalothorax). Gdy głowa jest jednolita określa się ją jako syncefalon, gdy podzielona jest na dwie części zagłębieniem oskórka, to pierwszą, złożoną z 3 segmentów określa się jako protocephalon, a drugą, również złożoną z trzech segmentów, jako gnatocefalon. Gdy gnatocefalon jest zlany z tułowiem, określa się taką tagmę jako szczękotułów (gnathothorax). Jeśli pierwszą tagmą ciała jest głowotułów, to właściwy tułów nosi nazwę pereonu. Odwłok skorupiaków to pleon[2].

U szczękoczułkowców wyróżnia się zwykle głowotułów, zwany u nich prosomą i odwłok zwany w tej grupie opistosomą. Odwłok może być podzielony dodatkowo na przedodwłok (mesosoma) i zaodwłok (metasoma). U roztoczy wyróżnia się gnatosomę oraz idiosomę. Wyjątkiem wśród szczękoczułkowców są kikutnice u których występują głowa, tułów i odwłok[2].

U trylobitów tradycyjnie rozróżnia się 3 tagmy: głowę, tułów i pygidium, jednak podział ten bazuje wyłącznie na budowie grzbietowego egzoszkieletu[4]. Przy zastosowaniu ściślejszych definicji należy uznać ciało trylobitów za zbudowane z jednej tagmy, a wymienione wcześniej uznać za psuedotagmy[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tagma w The Free Dictionary by Farlex. [dostęp 2014-01-01].
  2. a b c d Czesław Jura: Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalne, systematyki i filogenezy. Wyd. 3. Warszawa: PWN, 2005.
  3. Tagmatyzacja w słowniku terminów biologicznych PWN. [dostęp 2014-01-01].
  4. a b c Alessandro Minelli, Giuseppe Fusco, Nigel C. Hughes. Tagmata and segment specification in trilobites. „Special Papers in Palaeontology”. 70, s. 31-43, 2003. 
  5. a b c d James C. Lamsdell. Revised systematics of Palaeozoic 'horseshoe crabs' and the myth of monophyletic Xiphosura. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 167 (1), s. 1–27, 2013. DOI: 10.1111/j.1096-3642.2012.00874.x. ISSN 0024-4082.