Tajma (Arabia Saudyjska)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Tajma (oaza))
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy oazy. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Tajma
تيماء
Państwo  Arabia Saudyjska
Populacja (2010)
• liczba ludności

30 411[1]
Położenie na mapie Arabii Saudyjskiej
Mapa lokalizacyjna Arabii Saudyjskiej
Tajma
Tajma
Ziemia 27°37′30″N 38°32′30″E/27,625000 38,541667
Tzw. „kamień z Tajmy” - stela z piaskowca z aramejską inskrypcją dotyczącą wprowadzenia do Tajmy kultu nowego bóstwa; VI w. p.n.e.; znaleziona w Tajmie; zbiory Luwru (AO 1505)
Stela z piaskowca z aramejską inskrypcją; V-IV w. p.n.e.; znaleziona w Tajmie; zbiory muzeum w Tajmie

Tajma[2] (arab. تيماء, Taymāʾ), starożytna Tema[2] (akad. uruTe-ma-a[3] ; aram. tymn[4]; hebr. תֵּימָא, Tema’[5]) – duża oaza i miasto w prowincji Tabuk w Arabii Saudyjskiej, w północno-zachodniej części Półwyspu Arabskiego; w starożytności ważne miejsce przystankowe na głównym szlaku karawanowym, tzw. „drodze kadzidłowej”, wiodącej wzdłuż zachodnich wybrzeży Półwyspu Arabskiego; wzmiankowana kilkukrotnie w Biblii (Hi 6:9; Iz 21:14; Jr 25:23); znana głównie z tego, iż za rządów babilońskiego króla Nabonida (556-539 p.n.e.) na dziesięć lat stała się jego królewską siedzibą.

Historia[edytuj]

Najwcześniejsze świadectwa zasiedlenia oazy pochodzą z końca II tys. p.n.e. (tzw. ceramika malowana typu kurajja)[6][7]. W źródłach pisanych wzmiankowana jest po raz pierwszy w rocznikach asyryjskiego króla Tiglat-Pilesera III (744-727 p.n.e.), który ok. 733 r. p.n.e. pokonać miał w tym regionie plemiona arabskie rządzone przez królową Samsi[6][7]. Te i inne źródła z tego okresu wskazują, że mieszkańcami północnej Arabii byli wówczas nomadyczni hodowcy zwierząt, którzy stali się bogaci i wpływowi dzięki swej kontroli nad szlakami handlowymi[6]. Zdaniem niektórych naukowców w Temie znajdować się już mogło w tym czasie niewielkie, otoczone murem miasto, ale teza ta jest podważana przez innych badaczy[6][7].

Tema szczególnego znaczenia nabrała w połowie VI w. p.n.e., kiedy to Nabonid, ostatni król państwa nowobabilońskiego, postanowił uczynić z niej swą oficjalną rezydencję[6]. Powody tej decyzji nie są znane. Najprawdopodobniej chodziło tu o chęć przejęcia kontroli nad lukratywnymi szlakami handlowymi, choć nie wyklucza się też powodów religijnych, jako że oaza ta była ważnym centrum kultowym boga księżyca Sina, którego Nabonid był żarliwym czcicielem[6][7]. W trakcie swego dziesięcioletniego pobytu w Temie Nabonid wybudować miał tam dla siebie pałac, a całe miasto otoczyć murem obronnym[7]. Za rządów Achemenidów (539-331 p.n.e.) miasto rozwijało się, rywalizując najprawdopodobniej z sąsiednią oazą Dedan (wsp. Al-Ula), później jednak, w czasie istnienia królestwa Nabatejczyków (I w. p.n.e. - II w. n.e.), zostało usunięte w cień przez Hegrę (wsp. Mada’in Salih)[6][7]. Sądząc ze wzmianek w dziełach takich muzułmańskich autorów jak Al-Istachri i Al-Mukaddasi Tema pozostawała ważnym miastem jeszcze w średniowieczu, ale później bardzo straciła na znaczeniu i nie budziła zbytniego zainteresowania Europejczyków odwiedzających Arabię w początkach XIX wieku[6].

Badania[edytuj]

Pierwszym znanym podróżnikiem z Zachodu który opisał Tajmę był Charles Doughty, który odwiedził tą oazę w 1877 roku (Travels in Arabia Deserta, Cambridge 1888)[6]. W 1883 roku Tajmę odwiedzili Charles Huber i Julius Euting, którzy wysłali odnalezioną tam aramejską stelę, znaną jako „kamień z Tajmy”, do Luwru[6]. Następnie oaza przebadana została kolejno przez Antonina Jaussena i Raphaela Savignaca, którzy skopiowali wiele z odkrytych tam inskrypcji (Mission archéologique en Arabie, 2 tomy, Paris 1909-1914), H. St. Johna Philby'ego (The Land of Midian, London 1957) oraz Fredericka V. Winnetta i Williama L. Reeda, których książka (Ancient Records from North Arabia, Toronto 1970) jest jak na razie najlepszym źródłem informacji o historii Tajmy[6]. Od 1979 roku prace wykopaliskowe na stanowisku prowadził Saudi Arabian Antiquities Department[6]. W 2004 roku wykopaliska w Tajmie rozpoczął zespół archeologów z Saudi Commission for Tourism and Antiquities w Rijadzie i Niemieckiego Instytutu Archeologicznego w Berlinie[8].

Najbardziej rzucającymi się w oczy pozostałościami starożytnej Temy są długie linie rozpadających się murów kamiennych otaczających nieregularny obszar o powierzchni ok. 8 km2[6]. Teren ten nigdy nie był w całości zabudowany, co wskazuje, iż otaczające go mury nie pełniły funkcji murów miejskich[6]. Wydaje się, iż ich główną funkcją była ochrona pól i systemów nawadniających znajdujących się w ich obrębie[6]. Główne osiedle reprezentuje najprawdopodobniej mały tell leżący w pobliżu współczesnej autostrady Tabuk - Medyna[6]. W ruinach budowli na jego szczycie odnaleziono górną część steli z przedstawieniem Nabonida i symboli boskich: słońca, księżyca i gwiazdy[7]. Pod przedstawieniem znajdowała się inskrypcja klinowa, ale zachował się tylko niewielki jej fragment, w którym wzmiankowane są kamienie półszlachetne - lapis-lazuli i karneol[7]. Inskrypcja ta jest pierwszą inskrypcją klinową odnalezioną w Arabii Saudyjskiej[7].

Skupiska budynków (tzw. compounds) znajdowały się również w innych miejscach otoczonego murami obszaru, a ich ruiny są często wciąż widoczne[9]. Trzy z takich skupisk budynków zostały częściowo odsłonięte w trakcie wykopalisk[9]. W jednym z nich, znanym pod nazwą Kasr al-Hamra, odnaleziono szereg pomieszczeń stanowiących być może część pałacu[9]. W jednym z tych pomieszczeń, bez wątpienia sanktuarium, odnaleziono kamienne stoły ofiarne, kamień z rzeźbionymi motywami religijnymi oraz aramejską stelę podobną do „kamienia z Tajmy”[9]. Początkowo sanktuarium to datowano na okres nowobabiloński, ale obecnie wydaje się bardziej prawdopodobne, iż pochodzi ono z okresu panowania Achemenidów[9].

Przypisy

  1. http://www.citypopulation.de/SaudiArabia.html
  2. a b Zapis nazwy według ustaleń Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej; Nazewnictwo Geograficzne Świata, zeszyt 2 (Bliski Wschód), Warszawa 2004, s. 22.
  3. Zapis w Kronice Nabonida; Glassner J.-J., Mesopotamian Chronicles, Society of Biblical Literature, Atlanta 2004, s. 234.
  4. Zapis w Modlitwie Nabonida (4QPrNab), aramejskim tekście odkrytym wśród zwojów z Qumran; Henze M.H., The Madness of King Nebuchadnezzar: The Ancient Near Eastern Origins and Early History of Interpretation of Daniel 4, Brill 1999, s. 65.
  5. Zapis w Kodeksie Leningradzkim - Księga Izajasza 21:14
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p Parr P.J., hasło Tayma′, w: Eric M. Meyers (wyd.), The Oxford..., s. 160.
  7. a b c d e f g h i hasło Tayma, w: Bryce T., The Routledge..., s. 695-696.
  8. Deutsches Archäologisches Institut: Archaeological research at the oasis Tayma, Saudi Arabia (ang.). www.dainst.org. [dostęp 2013-09-25].
  9. a b c d e Parr P.J., hasło Tayma′, w: Eric M. Meyers (wyd.), The Oxford..., s. 161.

Bibliografia[edytuj]

  • Parr P.J., hasło Tayma′, w: Eric M. Meyers (wyd.), The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East, vol. V, Oxford University Press, New York - Oxford 1997, s. 160-161.
  • hasło Tayma, w: Bryce T., The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia, Routledge 2013, s. 695-696.

Linki zewnętrzne[edytuj]