Taszlich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Taszlich nad brzegiem morza w Tel Awiwie (1980)
Rytuał taszlich przedstawiony na obrazie Aleksandra Gierymskiego „Święto Trąbek” I, (1884)
Taszlich przedstawiony na kartce noworocznej

Taszlich (hebr. ‏תשליך‎ = „wyrzucisz”; jid. ‏תּשליך‎ taszlech)[1] – w judaizmie obrzęd symbolicznego oczyszczenia z grzechów, wywodzony z Księgi Micheasza 7, 19 („Wyrzucisz wszystkie ich grzechy w głąb morza”). Polega on na wyrzuceniu w nurt rzeki, strumienia lub do morza drobin wytrząśniętych z kieszeni. Czynności tej towarzyszą stosowne modlitwy. Taszlichu dokonuje się w pierwszy dzień Rosz ha-Szana (jeśli jest to szabat, to w drugi dzień)[2][3]. Gdy nie jest możliwe wykonanie obrzędu nad brzegiem rzeki lub morza, odbywa się on przy sztucznym zbiorniku wodnym – nawet przy studni. W takiej formie zwyczaj jest praktykowany np. w Jerozolimie[2]. Ortodoksyjni Żydzi nowojorscy odprawiają rytuał, korzystając z licznych mostów Brooklynu i Manhattanu[4].

Pierwsze wzmianki o obrzędzie pochodzą z pism żyjącego na przełomie XIV i XV wieku talmudysty, rabina Jaakowa ben Mosze ha-Lewi Moellna, który był autorytetem w dziedzinie judaistycznych obyczajów i liturgii[1][5]. Moelln wywodził rytuał z opowieści midraszowej (komentarza hagadycznego) do Księgi Rodzaju i tłumaczył, że gdy Abraham miał poświęcić swojego syna Izaaka, szatan przegrodził mu drogę zamieniając się w potok, lecz Abraham przezwyciężył tę przeszkodę[2][5]. Inne autorytety (Mojżesz Szmukler z Przemyśla; Mojżesz ben Israel Isserles) zwracały uwagę na symbolikę ryb, które zamieszkują w rzekach i morzach. Ich zdaniem ryby – które miały być pierwszymi świadkami stwarzania świata – winny być uznawane za istotne elementy ceremonii, by w ten sposób oddawać hołd Bogu-Stwórcy. Inne komentarze (np. Shenei Luḥot HaBerit szesnastowiecznego kabalisty Izajasza Horowitza) wskazywały również na fakt, że ryby nie zamykają oczu, więc ceremonia symbolicznie odnosi się do Bożych oczu, zawsze otwartych[2].

Kalman Szulman z Mohylewa twierdził (w „Ha-Meliẓ”, 1868, VIII, nr 14), że najstarsze wzmianki na temat żydowskich celebracji odprawianych nad brzegiem morza można odnaleźć w Iudaike archaiologia („Dawne dzieje Izraela”) Józefa Flawiusza. Flawiusz wzmiankował (XIV 10, § 23), że mieszkańcy Halikarnasu zezwalali Żydom, by ci „wykonywali swoje święte obrzędy zgodnie z żydowskimi prawami i mieli swoje miejsca modlitwy nad morzem, zgodnie ze zwyczajami ich przodków”[4].

Taszlich odbywa się pierwszego dnia Rosz ha-Szana, zazwyczaj późnym popołudniem. Zasadniczym elementem rytu są recytacje tekstów biblijnych, głównie z Księgi Micheasza (7,18–20), ale dołączane bywają także fragmenty Psalmu 118 (5–9), Psalmu 33, Psalmu 130 i Księgi Izajasza (11,9). Kabaliści dołączali także fragmenty Zoharu. Wyznawcy judaizmu w Kurdystanie wchodzili podczas ceremonii do wody. Żydzi z niektórych części Bułgarii dokonywali taszlichu po południu, w dniu święta Jom Kipur[2].

 Osobny artykuł: Rosz ha-Szana.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Magdalena Bendowska: Taszlich (pol.). W: Polski słownik judaistyczny [on-line]. Żydowski Instytut Historyczny. [dostęp 2018-08-08].
  2. a b c d e American-Israeli Cooperative Enterprise: Tashlikh (ang.). American-Israeli Cooperative Enterprise, 2008. [dostęp 2018-08-08].
  3. Katarzyna Iwańska. Słownik terminów żydowskich. „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny”. 9, s. 128, 2005. ISSN 1505-0181 (pol.). 
  4. a b Isidore Singer, Judah David Eisenstein: Tashlik (ang.). W: The Jewish Encyclopedia [on-line]. JewishEncyclopedia.com, 1906. [dostęp 2018-08-08].
  5. a b L. Rosenthal. Sefer Maharil. „Monatsschrift für Geschichte und Wissenschaft des Judentums”. 71, s. 364-371, 1927 (niem.).