Tatsuta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tatsuta (龍田)
„Tatsuta” w 1919
„Tatsuta” w 1919
Historia
Stocznia Marynarki w Sasebo Japonia
Położenie stępki 24 lipca 1917
Wodowanie 29 maja 1918
 Nippon Kaigun
Wejście do służby 31 marca 1919
Los okrętu zatopiony 13 marca 1944
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 3230 t standardowa
4621 t pełna
Długość 142,6 m
Szerokość 12,34 m
Zanurzenie 4 m
Napęd
3 turbiny parowe o mocy 51 000 KM (maks. na próbach 58 690 KM), 10 kotłów parowych, 3 śruby
Prędkość 33 w
Zasięg 5000 mil morskich przy prędkości 14 w
Uzbrojenie
4 działa 140 mm (4xI)
4-10 działek 25 mm plot
6 wt 533 mm (2xIII)
48 min (możliwość)
- stan na 1941-44
Opancerzenie
pas burtowy: 63-51 mm
pokład: 22-25 mm
wieża dowodzenia: 51 mm
Załoga 327-332

Tatsuta (jap. 龍田?) - krążownik lekki japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej, typu Tenryu, z okresu międzywojennego i II wojny światowej.

Budowa[edytuj]

„Tatsuta” był drugim i ostatnim okrętem typu Tenryu (3500-tonowego). Były to małe lekkie krążowniki, zaprojektowane dla pełnienia funkcji liderów - przewodników flotylli niszczycieli, służących jako ich okręty flagowe oraz do wsparcia ogniowego[1].

Okręt został zamówiony w ramach programu z 1916 roku. Na etapie budowy był oznaczany, jako „krążownik małego modelu” (Shō Gata Yunyōkan) nr 2. Stępkę pod budowę położono 24 lipca 1917 w Stoczni Marynarki w Sasebo, kadłub wodowano 29 maja 1918, a okręt oddano do służby, jako pierwszy z serii, 31 marca 1919[2]. Otrzymał nazwę: „Tatsuta” od rzeki w prefekturze Nara, dosłownie „Smocze Pole”[1].

Służba[edytuj]

Służba w latach 1919-1940[edytuj]

Po wejściu do służby, okręt został przydzielony do bazy morskiej w Sasebo i został liderem 1. Eskadry Niszczycieli (Suirai Sentai) 1. Floty (w miejsce „Tone”). W wrześniu 1920 ze swoją eskadrą oraz 2. Eskadrą i bliźniaczym krążownikiem „Tenryū” odbył rejs ku wybrzeżom Rosji. 1 grudnia 1921 „Tatsuta” został przeniesiony do rezerwy w bazie Sasebo, a 1 grudnia 1922 ponownie został liderem 1. Eskadry Niszczycieli. Od 1 grudnia 1923 do listopada 1926 ponownie znajdował się w rezerwie w Sasebo, z przerwą od 6 czerwca do 31 sierpnia 1925, kiedy wchodził w skład 1. Eskadry Łącznikowej, patrolującej na wodach Chin, u ujścia Jangcy[1]. W tym okresie też, podczas manewrów 19 marca 1924 „Tatsuta” zderzył się koło Sasebo z okrętem podwodnym Nr 43, który zatonął z załogą 45 osób[1] (później podniesiony i przemianowany na Ro 25)[3]. Po remoncie, 1 grudnia 1926 „Tatsuta” ponownie stał się liderem 1. Eskadry Niszczycieli, a 1 grudnia 1927 wrócił do rezerwy. Od grudnia 1929 wchodził w skład sił bazy Sasebo, z przerwą od grudnia 1930 do listopada 1931, kiedy był w rezerwie[1].

6 marca 1934 okręty bazy Sasebo odbywały manewry koło Nagasaki, podczas których 12 marca w czasie sztormu wywrócił się torpedowiec „Tomozuru”. „Tatsuta” odnalazł wywrócony torpedowiec i odholował w takim stanie do Sasebo. 15 listopada 1934 został liderem nowo sformowanej 5. Eskadry, wchodzącej w skład 3. Floty, patrolującej na wodach Chin. Od 15 listopada 1935 zastąpił go w tej roli "Yūbari", a "Tatsuta" powrócił do sił ochronnych Sasebo[1].

Od drugiej połowy lat 30. "Tatsuta" na ogół służył razem z bliźniaczym "Tenryū". 20 listopada 1936 oba okręty weszły w skład 10. Eskadry (Sentai) 3. Floty (zamiast krążownika "Kuma"). Pełniły następnie służbę na wodach chińskich, a po agresji Japonii na Chiny w 1937, wspierały działania wojsk lądowych w rejonie Szanghaju i uczestniczyły w blokadzie morskiej wybrzeża[1]. 10 maja 1938 "Tatsuta" uczestniczył w desancie 5. Floty w Amoy (z krążownikami "Myoko", "Tama", "Tenryū", "Nagara", lotniskowcem "Kaga" i innymi okrętami)[4] 1 lipca 1938 eskadrę przydzielono do 5. Floty i oba okręty wspierały desanty w rejonie Kantonu. "Tatsuta" i "Tenryū" operowały na wodach chińskich do 14 grudnia 1938, kiedy wróciły do Japonii do rezerwy. 1 grudnia 1939 przeniesiono je do bazy Maizuru[1].

"Tatsuta" w marszu z dużą szybkością, 1919

15 listopada 1940, w ramach przygotowań do wojny, "Tenryū" i "Tatsuta" wcielono do 18. Eskadry (Sentai) 4. Floty i poddano niewielkiej modernizacji i remontowi, trwającym do maja 1941. W miejsce armaty 76 mm plot i dwóch wkm ustawiono 4 działka przeciwlotnicze 25 mm, kotły opalane węglem lub ropą zamieniono na opalane ropą, zamontowano też stalowy dach nad mostkiem w miejsce brezentowego[1]. 12 września 1941 "Tatsuta" przebazowano do bazy Truk na Karolinach, gdzie wszedł w skład zespołu mórz południowych. Tuż przed rozpoczęciem działań, 5 grudnia oba krążowniki przepłynęły do atolu Kwajalein[1].

Początkowe działania wojenne (1941-1942)[edytuj]

Po przystąpieniu Japonii do II wojny światowej, "Tatsuta" wraz z krążownikami "Tenryū" i "Yūbari" oraz 6 niszczycielami, wziął udział w operacji opanowania atolu Wake (operacja "Z"). Po nieudanej walce 11 grudnia 1941 z amerykańskimi bateriami nadbrzeżnymi kalibru 127 mm, okręty japońskie musiały jednak odstąpić i powrócić do Kwajalein, tracąc dwa niszczyciele ("Hayate" i "Kisaragi"), przy czym "Tatsuta" odniósł nieznaczne uszkodzenia od ostrzału przez amerykańskie myśliwce F4F-3 Wildcat dywizjonu VMF-211 (zniszczona radiostacja)[1]. Okręty te wzięły następnie udział z dodatkowymi siłami w powtórnej, tym razem udanej akcji wysadzenia desantu na Wake 23 grudnia, przykrywając lądowanie od strony morza. "Tenryū" z "Tatsuta" uczestniczyły następnie w zajęciu portów Kavieng na Nowej Irlandii (23 stycznia 1942 - operacja "R") i Surumi (Gasmata) na południu Nowej Brytanii (3-9 lutego)[5]. W okresie 20-23 lutego "Tatsuta" z "Tenryū" wyszły z Truk, bezskutecznie poszukując amerykańskiego lotniskowca USS "Lexington", który miał zaatakować Rabaul. W okresie 23-27 lutego wzmocniono w Truk lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze "Tatsuta", do 8 działek 25 mm (4 podwójne)[5].

Po przejściu 5 marca do Rabaulu, "Tatsuta" z "Tenryū" i innymi okrętami osłaniał 8 marca desant w Lae i Salamaua na Nowej Gwinei, 9 marca wysadzenie wojsk na Buka, 14 marca na Bougainville, 30 marca na wyspie Shortland (Wyspy Salomona), a 7 i 8 kwietnia na wyspie Manus (Wyspy Admiralicji), po czym 10 kwietnia powrócił do Truk[1].

"Tatsuta" w Kure, 1928

Oba krążowniki typu Tenryū brały udział w nieudanej operacji "MO" opanowania Port Moresby, osłaniając zespół, który założył bazy wodnosamolotów w zatoce Rekata na wyspie Santa Isabel (Wyspy Salomona) i na Deboyne w Luizjadach w dniach 3-5 maja 1942[4]. Na skutek bitwy na Morzu Koralowym, Japończycy odwołali dalszą operację zajęcia Port Moresby. 24 maja "Tatsuta" powrócił z Truk do Maizuru w Japonii na remont i dokowanie, a 23 czerwca powrócił do Truk[1].

Na początku lipca oba krążowniki eskortowały na Guadalcanal konwój z batalionem inżynieryjnym w celu wybudowania lotniska, który wylądował tam 6 lipca 1942[1]. Po reorganizacji 14 lipca, 18. Eskadra została przydzielona do nowo sformowanej 8. Floty wiceadmirała Mikawy z bazą w Rabaulu. 21 lipca oba krążowniki osłaniały desant wojska i zaopatrzenia w Buna na północy Nowej Gwinei (operacja "RI"), po czym wróciły 24 lipca do Rabaulu (w drodze powrotnej lotnictwo zatopiło transportowiec "Ayatosan Maru")[4]. 5 sierpnia "Tatsuta" wypłynął z kolejnym konwojem do Buna, który został zawrócony 7 sierpnia, lecz do skutku doszły kolejne dwa konwoje z wojskiem do Buna, które eskortował "Tatsuta" z niszczycielami "Yuzuki" i "Yunagi" 10-13 i 14-17 sierpnia[5].

"Tatsuta" razem z pancernikami "Nagato" oraz "Mutsu" w 1927 r.

Oba krążowniki 18. Eskadry i niszczyciele "Hamakaze", "Tanikaze", "Urakaze", "Oite" i "Uzuki" osłaniały transportowce "Kinai Maru" i "Nankai Maru" wysadzające w nocy 24/25 sierpnia desant 1202 żołnierzy oddziału SNLF Kure Nr 5 koło miejscowości Rabi w zatoce Milne na Nowej Gwinei w celu próby zdobycia lotniska w Gili Gili (operacja "RE")[5]. 29-30 sierpnia "Tenryū", "Tatsuta" i niszczyciele "Murakumo", "Arashi" i "Yayoi" dostarczyły tam posiłki 775 ludzi z oddziału Kure Nr 3, po czym w ciągu dwóch nocy 5 i 6 września ewakuowały stamtąd pozostałych 1318 żołnierzy. W nocy 5/6 września "Tatsuta" i "Arashi" ostrzelały przystań Gili Gili i zatopiły tam brytyjski statek "Anshun" (3188 BRT)[5].

"Tatsuta" brał następnie udział w dostarczaniu posiłków dla japońskiego garnizonu na Guadalcanalu (tak zwane przez Amerykanów rejsy Tokyo Express). W nocy 8/9 października wraz z 5 niszczycielami przetransportował na Guadalcanal z Rabaulu żołnierzy wraz z dowódcą 17. Armii generałem Harukichi Hyakutake. W październiku "Tatsuta" uczestniczył jeszcze w dwóch rejsach transportowych[5][1].

Dalsze działania (1943-1944)[edytuj]

1 listopada 1942 "Tatsuta" stał się formalnie okrętem flagowym dowódcy 18. Eskadry kontradm. Mitsuharu Matsuyamy (po uszkodzeniu "Tenryu"). Jednakże, od 5 listopada 1942 do 12 stycznia 1943 remontowano na nim w Truk uszkodzony ster, a 10 grudnia 1942 rozformowano 18. Eskadrę i oba krążowniki podporządkowano bezpośrednio 8. Flocie[1]. Od 19 stycznia do 28 marca 1943 "Tatsuta" przechodził dalszy remont w Maizuru w Japonii. Następnie, od 1 kwietnia bazował w Kure jako okręt flagowy nowo sformowanej 11. Eskadry Niszczycieli 1. Floty. Była to eskadra ćwiczebna, działająca na Morzu Wewnętrznym, w skład której wchodziły nowe niszczyciele. 8 czerwca 1943 załoga "Tatsuty" uratowała 39 rozbitków z pancernika "Mutsu", który wybuchł w bazie Kure[1].

"Tatsuta" na Morzu Wewnętrznym, 1932

Podczas remontu w Kure od 12 sierpnia do 9 września 1943 na okręcie wzmocniono uzbrojenie przeciwlotnicze do 10 działek 25 mm (5 podwójnych) i być może zainstalowano radar Nr 21 lub Nr 22[5]. W związku z pogorszeniem się sytuacji militarnej na wyspach Pacyfiku, w październiku 1943 "Tatsuta" został wysłany do Truk i dalej do Ponape z transportem żołnierzy, razem z pancernikami "Yamashiro" i "Ise" i niszczycielami. Na początku listopada krążownik w składzie zespołu powrócił do Japonii (przy czym lotniskowiec "Jun'yō" został uszkodzony przez okręt podwodny), po czym nadal brał udział w szkoleniu 11. Flotylli. Od 15 grudnia dowódcą flotylli był kontradm. Tamotsu Takama. 25 lutego 1944 11. Flotylla Niszczycieli została podporządkowana Flocie Połączonej (po zlikwidowaniu 1. Floty)[4].

12 marca 1944 rano "Tatsuta" wyszedł w morze z Kisarazu w Japonii jako okręt flagowy eskorty konwoju To Matsu Nr 2 z wojskiem z Korei na Saipan, z niszczycielami "Nowaki", "Yunagi" i "Uzuki". W nocy na 13 marca ok. 3.10, w odległości 40 mil od wyspy Hatijojima "Tatsuta" został storpedowany przez okręt podwodny USS "Sand Lance" (SS-381), jedną torpedą w prawą burtę na wysokości maszynowni, po czym, mimo wysiłków załogi, po godzinie 15.36 zatonął w rejonie pozycji 32°52′N 139°12′E/32,866667 139,200000[4] (według niektórych publikacji, trafiony dwoma torpedami)[5]. Zginęło na nim 26 członków załogi, 10 zostało rannych. Niszczyciele "Nowaki" i "Uzuki" uratowały rozbitków, w tym dowódcę okrętu i dowódcę 11. Flotylli kadm. Takamę. 18-godzinne poszukiwanie przez eskortę okrętu podwodnego, który zszedł na głębokość 170 m, było bezskuteczne. 10 maja 1944 formalnie skreślono okręt z listy floty. W tym samym ataku zatopiony też został transportowiec "Kokuyo Maru" (4667 BRT)[1].

Dowódcy podczas II wojny św.[edytuj]

Źródło: [4]
1. kmdr Yoshifumi Baba - 20 sierpnia 1941 - 20 lipca 1942
2. kmdr Matake Yoshimura - 20 lipca 1942 - 1 stycznia 1943
3. kmdr Morie Funaki - 1 stycznia 1943 - 5 kwietnia 1943
4. kmdr Nobuki Ogawa - 5 kwietnia 1943 - 22 grudnia 1943
5. kmdr Takemi Shimazui - 22 grudnia 1943 - 13 marca 1944

Uzbrojenie i wyposażenie[edytuj]

  • początkowo:
    • 4 działa 140 mm Typ 3 w pojedynczych stanowiskach osłoniętych maskami pancernymi (4xI)
      • długość lufy: L/50 (50 kalibrów), kąt podniesienia do 20°, donośność maksymalna 15.800 m, masa pocisku 38 kg.
    • 1 działo przeciwlotnicze 76,2 mm ("8 cm") Typ 3 (do 1940)
    • 2 wkm plot 13,2 mm Typ 93 (od 1937)
    • 2 km plot 6,5 mm
    • 6 wyrzutni torped 533 mm (2xIII)
    • 48 min
  • 1941-1944:
    • 4 działa 140 mm Typ 3 (4xI)
    • 4-10 działek przeciwlotniczych 25 mm Typ 96 (2xII → 4xII → 5xII) (4 od 1941, 8 od lutego 1942, 10 od września 1943)
    • 6 wyrzutni torped 533 mm (2xIII)
    • 48 min

Uwagi

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r S. Suliga, Liegkije...
  2. Daty według E. Lacroix, L. Wells, Japanese..., s.789 i Robert Gardiner (red.): Conway's All the World's Fighting Ships: 1906-1921, Annapolis, 1985, s. 237. Niektóre publikacje podają (zapewne omyłkowo) datę wejścia „Tatsuta” do służby 13 marca 1919 (S. Suliga, Liegkije...; H. Jentschura, D. Jung, P. Mickel: Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869-1945, Annapolis, 1977, ISBN 0-87021-893-X, s.105).
  3. H. Jentschura, D. Jung, P. Mickel: Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869-1945, Annapolis, 1977, ISBN 0-87021-893-X, s.165
  4. a b c d e f HIJMS TATSUTA: Tabular Record of Movement
  5. a b c d e f g h E. Lacroix, L. Wells, Japanese..., s.363-367

Bibliografia[edytuj]