Tautologia (językoznawstwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tautologia (gr. ταὐτός tautós, ten sam, i λόγος lógos, mowa[1][2]) – konstrukcja językowa, w której poszczególne wyrazy powtarzają swoje znaczenie. W odróżnieniu od pleonazmów, w których część gramatycznie podrzędna zawiera elementy znaczenia wyrazu nadrzędnego, tautologia dotyczy związków wyrazowych pozostających w stosunku współrzędnym. Oba typy połączeń leksykalnych są zaliczane przez językoznawców do redundantnych połączeń wyrazowych[3][4]. W niektórych klasyfikacjach terminów tych używa się zamiennie[5][6].

Tautologia bywa świadomie wykorzystywana przez twórców literackich do celów ekspresji artystycznej.

Przykłady tautologii:

  • źródło i geneza hymnu
  • ale jednak wydaje mi się, że
  • i jeszcze w dodatku
  • ocena poprawności i prawidłowości
  • tylko i wyłącznie

Tautologie powstają przeważnie wskutek niepełnej świadomości znaczeń wyrazów użytych w zdaniu przez nadawcę komunikatu[7]. Poprawianie tego rodzaju błędów polega przeważnie na usunięciu jednego z wyrazów, który nie wnosi do wypowiedzi żadnej nowej informacji.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Władysław Kopaliński: TAUTO; tautogram; tautologia. W: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [on-line]. [dostęp 2018-10-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-15)].
  2. Henry George Liddell, Robert Scott: ταὐτολογία (ang.). W: A Greek-English Lexicon [on-line]. [dostęp 2018-07-15].
  3. Andrzej Markowski: Kultura języka polskiego. Teoria. Zagadnienia leksykalne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 270. ISBN 83-01-14526-9.
  4. Hanna Jadacka: Hasła problemowe. Tautologia. W: Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 1760. ISBN 83-01-13681-2.
  5. Pleonazmy, czyli „masło maślane” – błąd czy nie błąd?. ekorekta24.pl, 2018-05-21. [dostęp 2018-10-24].
  6. pleonazm i tautologia. Poradnia językowa PWN, 2002-04-16. [dostęp 2018-10-10].
  7. Tautologia. W: Encyklopedia języka polskiego. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1999, s. 396. ISBN 83-04-04507-9.