Teatr Powszechny w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Teatr Powszechny
Ilustracja
Teatr Powszechny widziany z alei Zielenieckiej
Teatr Powszechny im. Zygmunta Hübnera
Data powstania 1944
Państwo  Polska
Lokalizacja ul. Zamoyskiego 20
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Teatr Powszechny
Teatr Powszechny
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Teatr Powszechny
Teatr Powszechny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Teatr Powszechny
Teatr Powszechny
52,247042°N 21,048498°E/52,247042 21,048498
Strona internetowa teatru
Budynek teatru od strony al. Zielenieckiej

Teatr Powszechny im. Zygmunta Hübnera – teatr założony w 1944, znajdujący się przy ulicy Jana Zamoyskiego 20 w Warszawie.

Historia[1][edytuj]

Przed II wojną światową u zbiegu alei Zielenieckiej i ul. Zamoyskiego znajdowało się Kino Bomba, działające od 1920 roku. W międzywojniu przemianowane zostało na Kino Popularne. Działalność teatralna została zapoczątkowana w 1944 roku, z inicjatywy Jana Mrozińskiego. Instytucja otrzymała wtedy nazwę Teatr Popularny. 10 lutego 1945 roku odbył się tam pierwszy spektakl – Moralność pani Dulskiej. We wrześniu 1945 roku miejsce przemianowano na Teatr Powszechny.

Do końca lat czterdziestych Powszechny był główną siedzibą warszawskich Miejskich Teatrów Dramatycznych. W tym czasie jego dyrektorami byli: Jan Mroziński, Eugeniusz Poreda, Józef Maśliński, Czesław Szpakowicz, a także Andrzej Krasicki. Na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych teatr przeszedł przebudowę, by w lipcu 1950 roku ruszyć ponownie, tym razem pod kierownictwem Karola Borowskiego. W połowie lat pięćdziesiątych na krótko dyrekcję objął Henryk Szletyński, a po nim, w sezonie 1956/57, Tadeusz Kaźmierski. Wraz z Kaźmierskim pojawiła się w Powszechnym na stanowisku kierownika artystycznego Irena Babel. Od tego czasu ranga Powszechnego na teatralnej mapie stolicy, a z czasem i Polski, znacznie wzrosła. Pierwszy sukces zdobył spektakl Babel Wojna i Pokój. Tak był opisywany w ówczesnej krytyce:

Autorzy sztuki <...> zbudowali dwie sceny jedną nad drugą: na tej wysoko rozgrywają się wypadki historyczne, na tej niżej prywatne życie bohaterów sztuki. Widać wówczas jasno, jak na dłoni, jak mocno splecione są losy pojedynczych ludzi z wypadkami politycznymi, nadto jeszcze Narrator łączy te wątki przy pomocy rozmów, jakie toczy, zarówno z bohaterami jednej jak i drugiej sceny. Na proscenium zbudowane są trzy miejsca dla bohaterów akcji. Siadają oni tu po to, by wyciągnąć wnioski z chwil przeżytych na scenie, pokazać widzom swe przeżycia wewnętrzne[2]

Pozytywne recenzje zebrały również inne spektakle w reżyserii Babel (Zaklinacz deszczu, Kaukaskie kredowe koło), a także realizacje innych reżyserów: Eurydyka w reżyserii Jacka Szczęka, czy Król w kraju rozkoszy w reżyserii Wandy Laskowskiej. Powszechny słynął wtedy nie tylko z głośnych przedstawień, ale także z wybitnych aktorskich kreacji. Grali tu wówczas Zofia Kucówna, Wiesława Mazurkiewicz, Zofia Rysiówna, Ryszard Barycz, Tadeusz Janczar i Adam Hanuszkiewicz, który w Powszechnym pojawił się najpierw jako aktor, potem jako reżyser, by w roku 1963 objąć dyrekcję teatru. W 1969 został mianowany dyrektorem Teatru Narodowego w Warszawie. 1 marca 1970 roku teatr został zamknięty dla gruntownego remontu i wznowił swoją działalność w 1975 roku.

W 1975 dyrektorem teatru został Zygmunt Hübner, reżyser i aktor. Zygmunt Hübner skoncentrował wokół sceny najlepszych ówcześnie aktorów: Mariusza Benoit, Janusza Gajosa, czy Krystynę Jandę. Pierwszym spektaklem po długiej przerwie została inscenizacja Sprawy Dantona w reżyserii Andrzeja Wajdy. Według ówczesnych krytyków "przedstawieniem Sprawy Dantona Teatr Powszechny z miejsca stanął w rzędzie czołowych scen Warszawy"[3]. Kolejny wielki sukces zyskał spektakl Lot nad kukułczym gniazdem w reżyserii Hübnera. Krytycy charakteryzowali tą inscenizację jako "przed­stawienie interesujące, przenik­liwe i mądre - znakomite przy tym od strony czysto teatralnej"[4], "suk­ces polskiego teatru, przekonują­cy raz jeszcze o swojej pozycji na mapie teatralnej świata"[5]. W 1989 zmarł Zygmunt Hübner, a dyrektorem artystycznym Teatru Powszechnego został Andrzej Wajda. Po roku na krótki okres zastąpił go Maciej Wojtyszko, a od 1991 do 2007 dyrektorem naczelnym i artystycznym teatru był Krzysztof Rudziński, który zastosował formułę teatru gwiazdorskiego. W latach 2007-2011 dyrektorem naczelnym i artystycznym był reżyser Jan Buchwald.

W latach 2009–2010 przeprowadzono remont generalny budynku teatru (zrealizowany przy pomocy funduszy Unii Europejskiej). W okresie remontu zespół grał gościnnie na deskach innych warszawskich teatrów.

Od września 2011 dyrektorem był Robert Gliński. W 2013 roku dyrekcję objął Paweł Łysak wraz z Pawłem Sztarbowskim – wcześniej dyrektorzy Teatru Polskiego w Bydgoszczy. Powołując się na Zygmunta Hübnera, pragną tworzyć „Teatr, który się wtrąca”, nowoczesną instytucję kultury łączącą wiele przedsięwzięć i podejmującą dyskusję z widzami na najbardziej gorące tematy. Wyrazisty profil teatru wynika zwłaszcza ze specyfiki spektakli[6] autorstwa zapraszanych reżyserów Agnieszka Błońska, Maja Kleczewska, Ewelina Marciniak, Barbara Wysocka, Oliver Frljić, Wiktor Rubin, Michał Zadara), a także działalności społecznej i animacyjno-edukacyjnej.

W budynku teatru działa klub muzyczny Mózg Powszechny, który organizuje liczne koncerty, wieczory improwizacji a także inne wydarzenia muzyczne, przedstawiające muzykę jazzową, ambientalną oraz elektroniczną. Mózg Powszechny jest filią bydgoskiego klubu Mózg.

W teatrze działa także Stół Powszechny czyli kawiarnia i przestrzeń warsztatowa, organizująca wydarzenia dla migrantów oraz dzieci i seniorów i prowadzona przez Fundację Strefa WolnoSłowa.

Teatr Powszechny razem z organizacjami warszawskiej Pragi stworzył coroczny Festiwal Otwarta Ząbkowska, który w wakacyjne miesiące ściąga na ul. Ząbkowską (zamykaną wtedy dla ruchu samochodowego) tłumy mieszkańców stolicy i turystów, którzy aktywnie uczestniczą w wielu wydarzeniach, takich jak np.: koncerty, spektakle, słuchowiska, warsztaty dla dzieci i młodzieży, wystawy, otwarty antykwariat, czy silent disco na świeżym powietrzu.

W 2016 roku odbyła się pierwsza edycja Festiwalu Sztuki i Społeczności „Miasto Szczęśliwe”, który wpisuje się w plany Zintegrowanego Programu Rewitalizacji m. st. Warszawy. Tytuł festiwalu nawiązuje do książki Charlesa Montgomery’ego, w której zajmuje się on tym, jak miasto, jego organizacja i infrastruktura, wpływają na jakość i styl życia mieszkańców. Festiwal poprzez szereg wydarzeń performatywnych, debat i spektakli (również z zagranicy) proponuje nową formę dialogu instytucji kultury i organizacji pozarządowych, propaguje również idee wolności, demokracji, współpracy i obywatelskości. W ramach „Miasta Szczęśliwego” przed teatrem powstał także Ogród Powszechny (działający od maja do października), czyli społecznościowy ogród miejski, który łączy aktywności kulturalne (wspólnotowe spotkania, czytania, koncerty) z ekologicznymi (sadzenie drzew, krzewów, kwiatów i warzyw; ogrodnictwo działkowe; dbanie o zieleń miejską). W październiku 2016 roku Teatr Powszechny był organizatorem Kongresu Kultury 2016.

Patron Teatru Powszechnego[edytuj]

 Osobny artykuł: Zygmunt Hübner.

Zygmunt Hübner rozpoczął pracę w Teatrze Powszechnym w Warszawie w 1974 roku i był z nim związany aż do śmierci. Do 1977 pracował tam jako kierownik artystyczny, a od 1977 jako dyrektor naczelny i artystyczny. Dzięki swojemu talentowi artystycznemu i organizacyjnemu oraz współpracy z najwybitniejszymi indywidualnościami polskiego teatru powtórzył sukces z pracy w Starym Teatrze, czyniąc z Teatru Powszechnego jedną z najlepszych scen w kraju. Swoje podejście do teatru sformułował tak:

Jestem zwolennikiem teatru, który się wtrąca. <...> Teatru, który się wtrąca do polityki, do życia społecznego i do najbardziej intymnych spraw ludzkich. Teatru, który w tych sprawach ma własne zdanie, otwarcie je wypowiada i stara się go bronić – ze sceny, ma się rozumieć.[7]

Wyreżyserował tam wiele ważnych i cenionych spektakli, m.in. Lot nad kukułczym gniazdem (1977) Dale’a Wassermana na podstawie powieści Kena Keseya, Zemstę (1978) Aleksandra Fredry, Spiskowców na podstawie powieści W oczach Zachodu (1980) Josepha Conrada, Iwonę, księżniczkę Burgunda (1983) Witolda Gombrowicza, Garderobianego (1986) Ronalda Harwooda i Medeę (1988) Eurypidesa. W kierowanym przez niego zespole aktorskim znaleźli się artyści współpracujący z nim wcześniej w Gdańsku i Krakowie: Mirosława Dubrawska, Anna Seniuk, Edmund Fetting, Kazimierz Kaczor, Władysław Kowalski, Franciszek Pieczka, Wojciech Pszoniak i Marek Walczewski oraz inni aktorzy: Krystyna Janda, Elżbieta Kępińska, Mariusz Benoit, Janusz Gajos, Leszek Herdegen, Piotr Machalica, Stanisław Zaczyk czy Zbigniew Zapasiewicz.

Z teatrem współpracowało wielu znakomitych reżyserów, wśród nich Kazimierz Kutz, Aleksander Bardini czy Piotr Cieślak, a także Andrzej Wajda, który w 1977 wystawił w Teatrze Powszechnym spektakl na podstawie Rozmów z katem Kazimierza Moczarskiego, w którym Hübner grał rolę Moczarskiego.

Sceny Teatru Powszechnego[edytuj]

Teatr Powszechny posiada 3 sceny:

  • Scena Duża – realizowane są na niej największe spektakle światowego i krajowego repertuaru.
  • Scena Mała – realizowane są na niej bardziej kameralne spektakle światowego i krajowego repertuaru
  • Scena Mózg Powszechny – realizowane są tu spektakle wymagające małych nakładów finansowych, głównie małoobsadowe sztuki współczesne.

Zespół artystyczny Teatru Powszechnego[8][edytuj]

  • Karolina Adamczyk
  • Grzegorz Artman
  • Klara Bielawka
  • Jacek Beler

Do zespołu artystycznego teatru w przeszłości należeli również m.in.: Joanna Szczepkowska, Krzysztof Stroiński, Justyna Sieńczyłło, Katarzyna Herman, Agnieszka Krukówna, Rafał Królikowski, Joanna Żółkowska oraz nieżyjący już Andrzej Piszczatowski.

Przypisy

  1. SoftCOM, 1944-1963 PIERWSZE LATA - Teatr Powszechny, www.powszechny.com [dostęp 2017-03-30].
  2. Encyklopedia, Wielkie brawo!, Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2017-04-13] (pol.).
  3. Jan Ost, Sprawa Dantona Przybyszewskiej w Teatrze Powszechnym, Encyklopedia teatru polskiego, 1 marca 1975 [dostęp 2017-04-13] (pol.).
  4. Barbara Osterloff, Wysoki lot, Encyklopedia teatru polskiego, 4 września 1977 [dostęp 2017-04-13] (pol.).
  5. Jan Ost, Lot nad kukułczym gniazdem w teatrze Powszechnym, Encyklopedia teatru polskiego, 1 września 1977 [dostęp 2017-04-13] (pol.).
  6. SoftCOM, SPEKTAKLE W REPERTUARZE - Teatr Powszechny, www.powszechny.com [dostęp 2017-03-30].
  7. Zygmunt Hübner, Zamiast życiorysu, [w:] Zygmunt Hübner. 23 marca 1930 - 12 stycznia 1989. Katalog wystawy, 2000, s. 23.
  8. ZESPÓŁ ARTYSTYCZNY - Teatr Powszechny, www.powszechny.com [dostęp 2017-03-30].

Linki zewnętrzne[edytuj]