Teatr Wielki w Łodzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Teatr Wielki w Łodzi
Teatr Wielki z fontanną w kształcie dwóch morskich fal (2012)
Teatr Wielki z fontanną w kształcie dwóch morskich fal (2012)
Państwo  Polska
Miejscowość Łódź
Adres Plac Dąbrowskiego w Łodzi
Styl architektoniczny socrealizm
Architekt zespół: Witold Korski, Józef Korski, Roman Szymborski[1]
Wysokość całkowita 46 m
Rozpoczęcie budowy 1949
Ukończenie budowy 1967
Położenie na mapie Łodzi
Mapa lokalizacyjna Łodzi
Teatr Wielki w Łodzi
Teatr Wielki w Łodzi
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Teatr Wielki w Łodzi
Teatr Wielki w Łodzi
Ziemia51°46′23,58″N 19°28′11,55″E/51,773217 19,469875
Strona internetowa
Fontanna przed Teatrem Wielkim w Łodzi (2009)
Teatr Wielki podczas Camerimage 2006

Teatr Wielki w Łodzi – największy łódzki teatr, specjalizujący się w wystawianiu oper i baletów, a także operetek i musicali; druga pod względem wielkości scena operowa w Polsce. Położony jest przy placu Dąbrowskiego, pomiędzy ulicami Narutowicza, Sterlinga i Jaracza.

Teatr prowadzi także rozległą działalność impresaryjną, dzięki której jego spektakle prezentowane były w krajach całej Europy i w Stanach Zjednoczonych. Teatr Wielki w Łodzi jest organizatorem Łódzkich Spotkań Baletowych - międzynarodowego festiwalu tańca.

Budynek, oprócz funkcji teatralnych spełnia też rolę miejsca, w którym można organizować innego rodzaju imprezy masowe, takie jak bale noworoczne, pokazy mody, różnego rodzaju zloty i zjazdy. W latach 2000–2009 Teatr Wielki był miejscem głównych wydarzeń Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych Camerimage, Grand Prix Jazz Melomani, od roku 2016 odbywają się tutaj Gale Otwarcia i Zamknięcia Festiwalu Transatlantyk.

Aktualnie dyrektorem naczelnym Teatru jest Paweł Gabara, a dyrektorem artystycznym Wojciech Rodek[2].

Historia teatru[edytuj]

Teatr Wielki w Łodzi jest artystycznym kontynuatorem swojej znakomitej poprzedniczki – Opery Łódzkiej (1954-1966), której powstanie było efektem pasji i zaangażowania Stowarzyszenia Przyjaciół Opery z jej głównymi przedstawicielami: muzykami – Władysławem Raczkowskim, Tomaszem Kiesewetterem i Mieczysławem Drobnerem oraz Sabiną Nowicką, ówczesną dyrektorką łódzkiego Studium Operowego.

Premiera Strasznego dworu Stanisława Moniuszki 18 października 1954 roku, w reżyserii Jerzego Merunowicza i pod batutą Władysława Raczkowskiego była „pierwszym dzieckiem” nowej instytucji (oficjalnie powołanej do życia decyzją Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi z dnia 1 lipca 1954 roku) kierowanej przez Sabinę Nowicką – dyrektora naczelnego i Mieczysława Drobnera – kierownika artystycznego. Przez ponad dziesięć lat Opera Łódzka prezentowała swoje premiery operowe i baletowe na scenach Teatru Nowego i Teatru im. Stefana Jaracza, by w końcu w 1966 roku otrzymać nową nazwę – Teatr Wielki w Łodzi i nową siedzibę przy placu Dąbrowskiego. Nowo powstająca instytucja pierwotnie miała być Teatrem Narodowym.

Pierwsza dyrekcja Teatru Wielkiego w osobach Stanisława Piotrowskiego (dyrektor naczelny) i Zygmunta Latoszewskiego (dyrektor artystyczny) na inaugurację budynku zaprezentowała, dzień po dniu, cztery przedstawienia operowe: Halkę Stanisława Moniuszki (19 stycznia 1967; 22. rocznica wyzwolenia Łodzi), Kniazia Igora Aleksandra Borodina (20 stycznia 1967), Straszny dwór Stanisława Moniuszki (21 stycznia 1967) i Carmen Georgesa Bizeta (22 stycznia 1967).

19 stycznia 1967, przed południem, odbyła się uroczystość oficjalna, w której wzięli udział goście z kraju i zagranicy, gospodarze miasta, przedstawiciele świata artystycznego i kulturalnego[3]. Symboliczną wstęgę przecinał wiceminister kultury i sztuki Kazimierz Rusinek[4], który podczas przemówienia powiedział, że „akt ten jest wyrazem hołdu dla tradycji robotniczo-rewolucyjnych Łodzi, dla obywateli miasta i dokonuje się go na chwałę polskiej kultury”[3]. Podczas koncertu inauguracyjnego wykonano m.in. uwerturę do opery Halka Moniuszki i arię Kończaka z II aktu opery Kniaź Igor Borodina w wykonaniu Andrzeja Saciuka, pod dyrekcją Zygmunta Latoszewskiego, arię Hanny z IV aktu opery Straszny dwór Moniuszki w wykonaniu Delfiny Ambroziak pod dyrekcją Mieczysława Wojciechowskiego oraz Wstęp, Intermezzo i Farandolę z opery Carmen Bizeta pod dyrekcją Józefa Klimanka[3].

Na koncercie i premierze inaugurującej działalność Teatru poza Kazimierzem Rusinkiem, obecni także byli członkowie Biura Politycznego KC PZPR Ignacy Loga-Sowiński i Marian Spychalski, kierownik Wydziału Kultury KC PZPR Wincenty Kraśko, kierownik Biura Prasy KC PZPR Stefan Olszowski, ministrowie Mieczysław Moczar, Eugeniusz Strawiński, Marian Olewiński, generalny dyrektor Ministerstwa Kultury i Sztuki Stanisław W. Balicki, I sekretarz KŁ PZPR Józef Spychalski i przewodniczący Prezydium RN m. Łodzi Edward Kaźmierczak[4][5].

W obsadzie premierowego spektaklu Halki wystąpili: Lidia Skowron (Halka), Tadeusz Kopacki (Jontek), Jerzy Jadczak (Janusz), Antoni Majak (Stolnik), Ewelina Kwaśniewska (Zofia), Stanisław Michoński (Dziemba), Ryszard Nowaliński (Dudarz) i Feliks Tarnawski (Góral). Realizatorami przedstawienia byli: Zygmunt Latoszewski (kierownictwo muzyczne), Jerzy Zegalski (inscenizacja i reżyseria), Jan Kosiński (dekoracje), Barbara Jankowska (kostiumy), Witold Borkowski (choreografia) i Mieczysław Rymarczyk (kierownictwo chóru)[6].

Począwszy od 1967 roku Teatr Wielki przedstawił publiczności ponad 300 premier, wśród których były klasyczne dzieła operowe i baletowe, musicale i operetki, a także kompozycje wybitnych współczesnych twórców polskich. Na scenie Teatru miały miejsce prapremiery światowe oper Romualda Twardowskiego Lord Jim oraz Maria Stuart. Tu odbyły się głośne inscenizacje dzieł Krzysztofa Pendereckiego Diabły z Loudun i Ubu król[7] czy polskie prapremiery oper Echnaton Philipa Glassa i Mężczyzny, który pomylił żonę z kapeluszem Michaela Nymana. Nowozelandzki choreograf Gray Veredon stworzył spektakl baletowy Ziemia obiecana, inspirowany powieścią Władysława Reymonta i filmem Andrzeja Wajdy.

Wraz z reformą administracyjną kraju począwszy od 1 stycznia 1991 roku Teatr Wielki w Łodzi stał się Instytucją Kultury Samorządu Województwa Łódzkiego.

Budynek i architektura[edytuj]

Budowa teatru, którego projektantami byli Józef i Witold Korscy oraz Roman Szymborski, rozpoczęła się w 1949 roku i trwała 18 lat. Przedłużająca się budowa wynikała z usytuowania gmachu na terenie bagiennym, co znacznie komplikowało prace ziemne. Teatr Wielki jest jedną ze sztandarowych łódzkich realizacji okresu socrealizmu. Obok łódzkiego Domu Partii czy ówczesnej Centrali Importowej Przemysłu Włókienniczego „Textilimport”, to kolejny obiekt który silnie wpłynął na pejzaż architektoniczny miasta.

Budynek Teatru Wielkiego znajdujący się przy placu Dąbrowskiego jest drugim pod względem wielkości gmachem operowym w Polsce i jednym z największych w Europie. Pierwotnie widownia teatru liczyła 1270 miejsc; po remoncie przeprowadzonym w 2003 r. miejsc jest 1074.

Kubatura budynku głównego i technicznego Teatru Wielkiego wynosi łącznie 195 000 m³.

Fosa orkiestrowa (orkiestron) mieści około 70 muzyków. Dzięki dwóm zamontowanym w niej zapadniom można wyrównać jej poziom z poziomem sceny, powiększając tym samym proscenium.

W budynku teatru mieszczą się wszystkie niezbędne do przygotowania pracownie: scenograficzna, stolarska, ślusarska, szewska, krawiecka, modelarska, perukarska, nakryć głowy. Artyści mogą pracować w czterech dużych salach prób i w kilku mniejszych pokojach pracy indywidualnej.

W okresie od stycznia 2012 do pierwszych dni kwietnia 2013 roku, dzięki środkom pozyskanym z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, budynek Teatru Wielkiego przeszedł gruntowną, pierwszą od ponad 40. lat, modernizację. W tym czasie opera nie zaprzestała działalności i swoje spektakle prezentowała na scenie Teatru im. Stefana Jaracza, a także w innych miejscach Łodzi[8].

Scena[edytuj]

Scena główna ma 26 m szerokości i 39,5 m głębokości (wraz z zasceniem) i jest wyposażona w 6 dużych zapadni scenicznych mogących jeździć w górę i w dół do 3 m w dowolnej konfiguracji, a także mniejsze zapadnie w proscenium. W zapadniach można zamontować małe zapadnie osobowe. Na scenę może wjeżdżać 14 wózków scenicznych o wymiarach 16,5 × 2,7 m z dekoracjami, z lewej i prawej kieszeni sceny oraz z zascenia. Teatr posiada również scenę obrotową o średnicy 16 m. Wszystkie urządzenia mają napęd elektryczny. Nad sceną zamontowanych jest 16 sztankietów o napędzie elektrycznym i 25 sztankietów linowych do podnoszenia i opuszczania elementów dekoracji. W zasceniu funkcjonuje 15 sztankietów o napędzie elektrycznym. Wysokość sceny wraz z podsceniem, sznurownią i stropem wynosi 46 m. Scena jest wyposażona w ponad 300 regulowanych obwodów świetlnych, a także w wysokiej klasy sprzęt elektroakustyczny. Teatr posiada 2 kurtyny tekstylne i 4 kurtyny stalowe.

Scena wyposażona jest w nowoczesny park oświetleniowy z 600 reflektorami, zasilanymi przez 450 regulatorów, w tym 150 mobilnych i sterowanych przez system komputerowy za pomocą sygnału DMX i Ethernet. Sprzęt oświetleniowy zamontowany jest w wielu punktach sceny i widowni na specjalnych konstrukcjach oraz na 6 mostach jeżdżących. W systemie pracują też inteligentne urządzenia oświetleniowe typu „ruchoma głowa”, naświetlacze w technologii LED (diodowe) oraz HMI (wyładowcze). Oświetleniowcy dysponują 4 stanowiskami do prowadzenia reflektorów prowadzących, tzw. punktowców.

Nagłośnienie sceny i widowni zapewnia nowoczesny, cyfrowy system dźwięku. Scena jest wyposażona także w projektory video i wielkogabarytowe ekrany do realizacji projekcji wysokiej jakości oraz urządzenia do wykonywania efektów takich jak: śnieg, dymy, bąbelki, konfetti itp.[1]

Łódzkie Spotkania Baletowe[edytuj]

Od 1968 roku Teatr Wielki jest organizatorem międzynarodowego festiwalu sztuki baletowej – Łódzkie Spotkania Baletowe, których inicjatorem był ówczesny kierownik literacki Stanisław Dyzbardis oraz pierwsza dyrekcja Teatru. Podczas 23. dotychczasowych edycji (festiwal odbywa się co dwa lata) w Łodzi gościły wszystkie najważniejsze zespoły baletowe z całego świata, a także wszystkie teatry tańca i zespoły baletowe polskich teatrów muzycznych. Do najważniejszych zespołów goszczących na scenie łódzkiego Teatru Wielkiego należą: Balet XX Wieku Maurice Béjarta, Nederlands Dans Theater, Sadler’s Wells Royal Ballet, Ballet Rambert, Cullberg Ballet, Batsheva Dance Company, Balet Teatru Bolszoj z Moskwy, Sanktpetersburski Teatr Baletu Borysa Ejfmana, Ballet Nacional de Cuba Alicji Alonso, Stuttgarter Ballett, Elisa Monte Dance Company, Kibbutz Contemporary Dance Company, Elisa Monte Dance Company, Baryshnikov Arts Center, Akram Khan Company, Sylvie Guillem Sadler's Wells London.

Dyrektorzy naczelni[edytuj]

  • Stanisław Piotrowski, 1967-1974
  • Wojciech Boczkowski, 1974-1976
  • Włodzimierz Pospiech, 1976-1979
  • Bohdan Wodiczko, 1977-1979
  • Andrzej Hundziak, 1979-1981
  • Janusz Cegiełła, 1981
  • Wiesław Kinderman, p.o. 1981-1982
  • Sławomir Pietras, 1982-1991
  • Antoni Wicherek, 1991-1994
  • Kazimierz Kowalski, 1994-1997
  • Stanisław Dyzbardis, 1997-1998
  • Marcin Krzyżanowski, 1998-2003
  • Stanisław Dyzbardis, p.o. 2003
  • Grażyna Wasilewska, 2003-2004
  • Wojciech Skupieński, 2004-2008
  • Marek Szyjko, 2008-2011
  • Wojciech Nowicki, 2011-2015
  • Paweł Gabara, 2015-obecnie

Dyrektorzy artystyczni[edytuj]

  • Zygmunt Latoszewski, 1967-1972
  • Bogusław Madey, 1972-1977
  • Bohdan Wodiczko, 1977-1979
  • Wojciech Michniewski, 1979-1981
  • Tadeusz Kozłowski, 1982-1987
  • Antoni Wicherek, 1991-1994
  • Kazimierz Kowalski, 1994-0996
  • Bogusław Pikała, 1996-1998
  • Tadeusz Kozłowski, 1998-2000
  • Marcin Krzyżanowski, 2000-2003
  • Tadeusz Kozłowski, 2004-2005
  • Kazimierz Kowalski, 2006-2008
  • Tadeusz Kozłowski, 2008-2011
  • Waldemar Zawodziński, 20011-2013
  • Warcisław Kunc, III 2014 - VI 2014
  • Wojciech Rodek, 2015-obecnie

Artyści gościnni i realizatorzy (wybór)[edytuj]

soliści śpiewacy[edytuj]

reżyserzy[edytuj]

scenografowie[edytuj]

  • Henri Poulain (Tosca Giacomo Pucciniego, 1968; Aida Giuseppe Verdiego, 1970; Legenda gruzińska Zacharii Paliaszwiliego, 1972 – polska prapremiera; Gajane Arama Chaczaturiana, 1975 – polska prapremiera)
  • Franciszek Starowieyski (Ubu Rex Krzysztofa Pendereckiego, 1993 – polska prapremiera)

dyrygenci[edytuj]

  • Bohdan Wodiczko
  • Bogusław Madey
  • Antoni Wicherek
  • Tadeusz Wojciechowski
  • Wojciech Michniewski
  • Ewa Michnik
  • Tadeusz Kozłowski
  • Antoni Wit (Turandot Giacomo Pucciniego, 2016)

choreografowie[edytuj]

  • Feliks Parnell
  • Witold Borkowski
  • Conrad Drzewiecki
  • Teresa Kujawa
  • Ewa Wycichowska
  • Emil Wesołowski
  • Antal Fodor (Próba, rock-balet do muzyki Johanna Sebastiana Bacha i Gábora Pressera, 1984 – polska prapremiera; Wieczór Baletowy Antala Fodora do muzyki Carla Orffa i Maurice Ravela, 1996; Requiem, balet-oratorium do muzyki Giuseppe Verdiego, 1997 – prapremiera)
  • Lorca Massine
  • Gray Veredon (Sen nocy letniej Feliksa Mendelssohna-Bartholdy’ego, 1985 – polska prapremiera; Wolfgang Amadeus z muzyką Wolfganga A. Mozarta, 1987; Romeo i Julia Hectora Berlioza, 1992; Ziemia obiecana Franza von Suppé i Michaela Nymana, Kobro z muzyką Sławomira Kulpowicza, 2003 – prapremiera)
  • Martha Graham (Święto wiosny Igora Strawińskiego, 2016)
  • Henryk Konwiński (Krzesany / Siwa mgła Wojciecha Kilara, 2016)

Ciekawostki[edytuj]

  • 36 śrub o długości od 6 do 9,6 m, niezbędnych do funkcjonowania napędów elektryczno-śrubowych, wykonała Stocznia Marynarki Wojennej w Gdyni.
  • Olbrzymie lustra zdobiące reprezentacyjne foyer I piętra zostały wprowadzone do projektu z inicjatywy I sekretarz Komitetu Łódzkiego PZPR, Michaliny Tatarkówny-Majkowskiej, która podczas posiedzenia Komisji Oceny Projektów Inwestycyjnych zawnioskowała „Na architekturze się nie znam, ale panowie, dajcie się babkom w ich pięknych sukniach przejrzeć w lustrach aż do stóp.”[9]
  • Podczas koncertu inauguracyjnego 19 stycznia 1967, redaktor naczelny „Kraju Rad” Wsiewołoda WIedina, przeczytał depeszę, jaką nadesłała z okazji otwarcia Teatru Wielkiego pierwsza kosmonautka świata, Walentyna Nikołajewa Tierieszkowa[3].
  • Nazwa łódzkiej opery nawiązuje do spalonego w 1920 roku Teatru Wielkiego Fryderyka Sellina, istniejącego od 28 września 1901 roku przy obecnej ul. Legionów 14, który posiadał 1250 miejsc na widowni.
  • 17 sierpnia 1999 Krystian Zimerman wystąpił z recitalem na scenie Teatru Wielkiego w Łodzi.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Scena [dostęp 2016-09-24].
  2. Dyrekcja. operalodz.com. [dostęp 2016-09-24].
  3. a b c d AnnaA. Iżykowska-Grzybowska AnnaA., Łódź otrzymała swój Teatr Wielki, „Głos Robotniczy”, 20 stycznia 1967.
  4. a b JanJ. Grzybowski JanJ., Teatr Wielki, „Ruch Muzyczny”, 15 marca 1967.
  5. H.P., Teatr Wielki – otwarty!, „Dziennik Łódzki”, 20 stycznia 1967.
  6. TomaszT. Graczyk TomaszT. (red.), Teatr Wielki w Łodzi 1967-2007. 40 lat.
  7. a b c d Archiwum artystyczne Teatru Wielkiego w Łodzi.
  8. Projekty unijne [dostęp 2016-09-24].
  9. ElżbietaE. Włodarczyk ElżbietaE., Lustra do podłogi. Rozmowa ze Zdzisławem Władysławem Lipińskim, „Klakier. Miesięcznik operowy i baletowy”, maj 1992.

Linki zewnętrzne[edytuj]