Teatr Wielki w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Teatr Wielki w Warszawie
Obiekt zabytkowy nr rej. 521 z 1.07.1965
Teatr Wielki w Warszawie
Teatr Wielki w Warszawie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres plac Teatralny 1
Typ budynku teatr operowy
Styl architektoniczny neoklasycyzm,
historyzujący socrealizm – wnętrza, fasada południowa
Architekt Antonio Corazzi – projekt pierwotny,
Bohdan Pniewski z zespołem – rozbudowa i projekt wnętrz
Wysokość całkowita 48 m
Rozpoczęcie budowy 19 listopada 1825
Ukończenie budowy 24 lutego 1833
Ważniejsze przebudowy 1890, odbudowa 1951–1965
Zniszczono 1939, 1944
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Teatr Wielki w Warszawie
Teatr Wielki w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Teatr Wielki w Warszawie
Teatr Wielki w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Teatr Wielki w Warszawie
Teatr Wielki w Warszawie
Ziemia52°14′35″N 21°00′37″E/52,243056 21,010278
Strona internetowa
Teatr Wielki na rycinie z epoki, 1839
Teatr Wielki ok. 1900
Teatr Wielki przed 1939
Powstanie warszawskie, Niemcy koło Teatru Wielkiego
Kwadryga dodana w 2002

Teatr Wielki w Warszawie – gmach znajdujący się przy placu Teatralnym 1 w Warszawie. Siedziba Opery Narodowej, a także Polskiego Baletu Narodowego, dwóch z trzech scen Teatru Narodowego oraz Muzeum Teatralnego.

Gmach został wzniesiony w latach 1825–1833. Zniszczony w latach 1939 i 1944 został odbudowany, przekształcony i powiększony w latach 1947–1965 z zachowaniem oryginalnej fasady od strony placu Teatralnego.

Historia[edytuj]

W miejscu obecnego gmachu znajdował się kompleks handlowo-usługowy Marywil. W latach 30. XIX wieku Marywil został w większości zburzony i na jego miejscu w latach 1825–1833 wzniesiono monumentalny gmach teatralny w stylu klasycystycznym zaprojektowany dla zespołu Teatru Narodowego przez Antonia Corazziego[1] po zmianach wprowadzonych przez Ludwika Kozubowskiego[2].

 Osobny artykuł: Teatr Narodowy w Warszawie.

Budynek był wzorowany na teatrze S. Carlo Nicoliniego w Neapolu[3]. Kamień węgielny położono 19 listopada 1825, w 150 rocznicę utworzenia Teatru Narodowego[4]. W uroczystości wzięli udział m.in. namiestnik Królestwa Polskiego Józef Zajączek i minister skarbu Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki[5]. Budowa gmachu była finansowana ze środków miasta i rządu[6].

Gmach składał się on z korpusu głównego mieszczącego salę teatralną oraz dwóch skrzydeł bocznych[1]. Lewe skrzydło stanowił zachowany aneks Marywilu, tzw. Dom Jarmarczny, wzniesiony w latach 1817–1821 przez Piotra Aignera[7]. Skrzydło zachodnie, zaprojektowane w całości przez Corazziego, mieściła Sale Redutowe. Po powstaniu listopadowym zmieniono pierwotny projekt Corazziego na bardziej oszczędny, m.in. zmniejszono liczbę miejsc dla widzów z 2000 do 1248[8]. Skasowano także wielką lożę królewską na pierwszym piętrze na wprost sceny[2]. Partery obydwu skrzydeł zajęły sklepy[9]. Po powstaniu listopadowym nazwę teatru zmieniono na Teatr Wielki[10].

Pierwsze przedstawienie w nowo otwartym teatrze odbyło się 24 lutego 1833. Były to opera Cyrulik sewilski Gioacchina Rossiniego oraz balet Zabawa tancerska Karola Kurpińskiego[8]. W 1843 wykończono ostatecznie Sale Redutowe, foyer i sale bufetowe oraz wzniesiono nowe piece pod sceną[11]. W listopadzie 1864 w teatrze zainstalowano oświetlenie gazowe[12].

Ok. 1840 plac Marywilski, przy którym znajdował się gmach, zaczęto nazywać placem Teatralnym[13].

W 1862 przez Teatrem Wielkim Ludwik Jaroszyński dokonał nieudanego zamachu na nowego namiestnika Królestwa Polskiego wielkiego księcia Konstantego[14].

Teatr Wielki wchodził w skład Warszawskich Teatrów Rządowych. W związku z przebudową w 1870 i czasowym zamknięciem teatru wzniesiono drewniany Teatr Letni w Ogrodzie Saskim[15]. Także po zakończeniu przebudowy w sezonie letnim odbywały się tam przedstawienia Teatru Wielkiego i Teatru Rozmaitości[15].

Po pożarze Teatru Rozmaitości (1883) podjęto decyzję o przebudowanie całego gmachu, opartego na drewnianej konstrukcji[16]. Została ona przeprowadzona w latach 1890–1891 dzięki środkom, o które wystarał się w Petersburgu dyrektor Warszawskich Teatrów Rządowych Dymitr Palicyn[16]. Drewnianą konstrukcję zastąpiono stalową, unowocześniono scenę i wprowadzono oświetlenie elektryczne z własnej elektrowni[16].

W II połowie XIX wieku przed gmachem założono dwa skwery, które ok. 1900 ogrodzono żelazną balustradą. Na skwerach wyrosły także drzewa. Było to niezgodne z zasadami dotyczącymi kształtowania przestrzeni przed budowlami neoklasycznymi[17]. Przed gmachem zatrzymywały się kondukty pogrzebowe znanych aktorów, śpiewaków i artystów. Z tarasu wygłaszano przemówienia, a orkiestra opery grała muzykę żałobną[17].

We wrześniu 1936 przed prawym skrzydłem Teatru Wielkiego odsłonięto pomnik Wojciecha Bogusławskiego[18].

Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 gmach został zbombardowany. Ocalała fasada od strony placu Teatralnego i ul. Wierzbowej, lewe skrzydło oraz część zabudowań oficynowych wewnątrz podwórza[19]. Po kapitulacji miasta rozpoczęto roboty zabezpieczające. W końcu 1939 nad częścią frontową zbudowano prowizoryczny dach i wyremontowano lewe skrzydło[19].

W czasie powstania warszawskiego zachowane części budynku zostały zniszczone w trakcie walk na placu Teatralnym, a następnie celowego wysadzenia przez Niemców[20]. Pomiędzy 6 a 8 sierpnia 1944 w ruinach zamordowano ok. 350 polskich cywilów[20].

Wojnę światową przetrwała wschodnia część fasady i kolumnowa fasada frontowa. Po wyzwoleniu resztki gmachu zabezpieczono, a w latach 1947–1949 odbudowano pomieszczenia dla Teatru Narodowego wraz z Salami Redutowymi[20]. W 1950 gmach zaczął być administrowany przez Dyrekcję Przedsiębiorstwa Teatru, Opery i Baletu Ministerstwa Kultury i Sztuki kierowaną przez Arnolda Szyfmana[21]. W lutym 1951 ogłoszono konkurs na odbudowę Teatru Wielkiego, w którym pierwszą nagrodę zdobył projekt Bohdana Pniewskiego, opracowany przy współpracy Małgorzaty Handzelewicz, Władysława Jotkiewicza i Stanisława Krajewskiego[21][22]. Projekt był kilkakrotnie poprawiany[23]. Pierwsze prace budowlane rozpoczęto w 1953[24]. Prezydium Rządu zatwierdziło projekt dopiero w 1956, po konsultacjach ze specjalistami zagranicznymi i zmniejszeniu kubatury gmachu[25]. Odbiorów kolejnych części Teatru Wielkiego dokonywano w latach 1962–1965[24]. Prace budowlane były krytykowane przez prasę ze względu na powolne tempo robót oraz wysokie koszty przedsięwzięcia[26]. Przyczynami były m.in. ograniczenie kredytów przez władze centralne, którymi uzupełniano środki Społecznego Funduszu Odbudowy Stolicy i Kraju, niekorzystne etapowanie budowy, techniczna złożoność projektu oraz problemy ze znalezieniem sprawnego wykonawcy[27].

Bez zmian pozostawiono fasady od strony placu Teatralnego i ul. Wierzbowej, natomiast całkowicie nowym projektem była elewacja od strony placu Zwycięstwa (obecnie plac marsz. Józefa Piłsudskiego)[28]. Zespół architektów zaprojektował także od nowa wnętrza teatru[28]. Widownia w kształcie podkowy powstała w miejscu, w którym wcześniej znajdowała się scena[28]. Powstała jedna z największych scen operowych na świecie o całkowitej powierzchni 1150 m² i wysokości 35 m[28]. Teatr Wielki miał być jedną z najnowocześniejszych scen w Europie, i do jego wyposażenia zaangażowano szereg firm zagranicznych[27]. Zainstalowano m.in. scenę obrotową, sześć zapadni, osiem mostów świetlnych nad sceną, trzy systemy telewizji i posadzkę plastikową dla baletu[29]. Powstało 27 pracowni i warsztatów i malarnia o wymiarach 26 x 26 m[29].

Podczas uroczystego otwarcia gmachu 20 listopada 1965 wystawiono Straszny dwór Stanisława Moniuszki[20].

17 stycznia 1965 przed gmachem ponownie odsłonięto pomnik Wojciecha Bogusławskiego, zniszczony przez Niemców w 1944[30]. Tego samego dnia przed lewym skrzydłem, symetrycznie do pomnika Bogusławskiego, odsłonięto pomnik Stanisława Moniuszki[31].

Po wojnie w tympanonie zrekonstruowano rzeźbę Popiersie Anakreonta i trzy muzy dłuta Tomasza Accardiego[32]. Według planów Antonia Corazziego z 1825 roku, fasadę Teatru Wielkiego miała również zdobić na froncie kwadryga – rzeźba opiekuna sztuk Apollina, kierującego czterokonnym rydwanem. W 2002 dzięki inicjatywie ówczesnego dyrektora naczelnego Teatru Wielkiego Waldemara Dąbrowskiego, na fasadzie Teatru Wielkiego została umieszczona kompozycja rzeźbiarska autorstwa profesorów warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych: rektora Adama Myjaka i dziekana Wydziału Rzeźby Antoniego Janusza Pastwy[3]. Odsłonięcie rzeźby zostało dokonane przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego.

8 czerwca 1991, w czasie swojej czwartej pielgrzymki do Polski, w gmachu Teatru Wielkiego z twórcami kultury spotkał się Jan Paweł II[33].

W 2009 roku parter i amfiteatr Sali Moniuszki przeszedł gruntowny remont i wymianę starych elementów akustycznych, w celu poprawy akustyki najważniejszej sali teatru.

Na ścianie gmachu (od strony ul. Wierzbowej) znajduje się tablica Tchorka upamiętniająca egzekucje ludności cywilnej podczas powstania warszawskiego w sierpniu 1944[34].

Sale[edytuj]

Opera Narodowa[edytuj]

  • Widownia największej sali Teatru, Sali im. Stanisława Moniuszki, ma 1905 miejsc[20].
  • Sala Kameralna im. Emila Młynarskiego ma widownię na 250 miejsc[20]. Jest to dawna sala prób[29]. W tej sali odbywają się m.in. przedstawienia kameralne oraz przedstawienia dla dzieci.

Dane techniczne teatru[edytuj]

  • Kubatura: około 500 tys. m³
  • Powierzchnia zabudowy: około 2 ha
  • Powierzchnia użytkowa: około 90 tys. m²
  • Wysokość wieży scenicznej: 48 m
  • Długość elewacji frontowej: 169 m
  • Powierzchnia sceny głównej z proscenium: około 1150 m²
  • Powierzchnia sceny z kieszeniami bocznymi i tylną: 2500 m²
  • Rozmiar sceny: 36,5 m x 28 m
  • Głębokość z proscenium: 57,6 m
  • Wysokość do stropu technicznego: 34,4 m
  • Zagłębienie podscenia: 12,3 m
  • Szerokość otworu sceny: 17,4 m
  • Wysokość otworu sceny: 9,8 m
  • Wysokość zascenia: 24,2 m
  • Wysokość kieszeni bocznych: 10,5 m

Działalność teatru[edytuj]

Teatr Wielki jest największym teatrem operowym w Polsce. Odbywają się tam również gale z okazji uroczystości narodowych i koncerty znanych osobistości ze świata muzyki poważnej. Na inaugurację zakończenia sezonu 2006/2007 w Teatrze odbył się koncert wybitnych Wiener Philharmoniker (Filharmoników Wiedeńskich), pod dyrekcją dyrygenta znanego z mediolańskiej La Scali Riccardo Mutiego. 17 września 2007 roku odbyła się tu premiera filmu Andrzeja Wajdy Katyń. Co roku odbywa się tu również Wielka Gala Kolęd Europejskich Spotkań Chóralnych organizowanych przez chór Alla Polacca. Najważniejszą premierą sezonu 2007/2008 była opera Opowieści Hoffmanna Offenbacha, której reżyserię objął niemiecki reżyser operowy Harry Kupfer. Spektaklem inaugurującym zakończenie sezonu 2007/2008 było Porgy and Bess George’a i Iry Gershwinów.

W sezonie 2008/2009 po raz pierwszy odbyła się gala otwarcia sezonu, zbliżona do tej, która co roku odbywa się w Metropolitan Opera. Częstym współpracownikiem Teatru jest reżyser Robert Wilson, który przygotował operę Faust Charles’a Gounoda, której premiera odbyła się w październiku 2008 roku. W listopadzie 2008 roku, w Teatrze wystąpiła Filarmonica della Scala – orkiestra Teatro alla Scala z Mediolanu. Ważną uroczystością były obchody 75. rocznicy urodzin kompozytora Krzysztofa Pendereckiego, który wykonał swoje dzieło Siedem Bram Jerozolimy.

Opera Narodowa od początku swego istnienia współpracuje ze znakomitymi światowymi, a także polskimi reżyserami operowymi i baletowymi. Współcześnie są to m.in. Harry Kupfer, Robert Wilson, Emil Wesołowski, Mariusz Treliński, Krzysztof Warlikowski. Występowali tu także znakomici śpiewacy operowi tacy jak: José Cura, Andrzej Hiolski, Bogdan Paprocki, Bernard Ładysz, Jadwiga Dzikówna, Ewa Podleś, Małgorzata Walewska, Hanna Rumowska, Marcin Bronikowski, Plácido Domingo, Edita Gruberova, Izabela Kłosińska, Anna Lubańska, Renee Fleming.

Opera Narodowa współuczestniczyła w projekcie Opera Europa, organizacji zrzeszającej najważniejsze teatry operowe Europy, do których należą m.in. Gran Teatre del Liceu w Barcelonie, Teatro Real w Madrycie czy Opera Królewska w Kopenhadze. W kwietniu 2008 roku w Teatrze odbyła się konferencja Stowarzyszenia Opera Europa, w której wzięły udział delegacje z najważniejszych teatrów operowych w Europie. Konferencja była poświęcona nowoczesnym sposobom zarządzania, promocji usług kultury i pozyskiwaniu środków finansowych na działalność kulturalną.

Do zadań statutowych Teatru Wielkiego należy prowadzenie Muzeum Teatralnego, gromadzącego obiekty dokumentujące historię teatru polskiego.

W sezonie 2009/2010 Teatr Wielki rozpoczynał stałą współpracę ze światowymi scenami operowymi, tj.: Metropolitan Opera, Teatro alla Scala, English National Opera oraz festiwalami w Bregenz, czy Baden-Baden.

Dyrektorem naczelnym Teatru Wielkiego – Opery Narodowej jest Waldemar Dąbrowski, dyrektorem artystycznym Mariusz Treliński, a dyrektorem baletu – Krzysztof Pastor.

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 880. ISBN 83-01-08836-2.
  2. a b Eugeniusz Szwankowski: Teatry Warszawy 1765–1918. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 81. ISBN 83-01-01934-4.
  3. a b Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2005, s. 48. ISBN 83-908950-8-0.
  4. Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 79. ISBN 83-06-01183-X.
  5. Piotr Biegański: Teatr Wielki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 49.
  6. Eugeniusz Szwankowski: Teatry Warszawy 1765–1918. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 72. ISBN 83-01-01934-4.
  7. Tadeusz Jaroszewski: Chrystian Piotr Aigner. Architekt warszawskiego klasycyzmu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 221.
  8. a b Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 80. ISBN 83-06-01183-X.
  9. Eugeniusz Szwankowski: Teatry Warszawy 1765–1918. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 82. ISBN 83-01-01934-4.
  10. Piotr Biegański: Teatr Wielki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 84.
  11. Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 81. ISBN 83-06-01183-X.
  12. Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 82. ISBN 83-06-01183-X.
  13. Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 172.
  14. Stefan Kieniewicz: Warszawa w latach 1795-1914. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 192.
  15. a b Eugeniusz Szwankowski: Teatry Warszawy 1765–1918. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 98. ISBN 83-01-01934-4.
  16. a b c Eugeniusz Szwankowski: Teatry Warszawy 1765–1918. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 109. ISBN 83-01-01934-4.
  17. a b Piotr Biegański: Teatr Wielki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 83.
  18. Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, s. 58. ISBN 83-7005-211-8.
  19. a b Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 92. ISBN 83-06-01183-X.
  20. a b c d e f Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 881. ISBN 83-01-08836-2.
  21. a b Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 93. ISBN 83-06-01183-X.
  22. Marek Czapelski: Bohdan Pniewski – warszawski architekt XX wieku. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2008, s. 292. ISBN 978-83-235-0450-4.
  23. Marek Czapelski: Bohdan Pniewski – warszawski architekt XX wieku. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2008, s. 295. ISBN 978-83-235-0450-4.
  24. a b Marek Czapelski: Bohdan Pniewski – warszawski architekt XX wieku. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2008, s. 297. ISBN 978-83-235-0450-4.
  25. Marek Czapelski: Bohdan Pniewski – warszawski architekt XX wieku. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2008, s. 296. ISBN 978-83-235-0450-4.
  26. Marek Czapelski: Bohdan Pniewski – warszawski architekt XX wieku. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2008, s. 297–298. ISBN 978-83-235-0450-4.
  27. a b Marek Czapelski: Bohdan Pniewski – warszawski architekt XX wieku. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2008, s. 298. ISBN 978-83-235-0450-4.
  28. a b c d Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 94. ISBN 83-06-01183-X.
  29. a b c Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 95. ISBN 83-06-01183-X.
  30. Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj", s. 58–59. ISBN 83-7005-211-8.
  31. Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj", s. 72. ISBN 83-7005-211-8.
  32. Piotr Biegański: Teatr Wielki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 59.
  33. Paweł Zuchniewicz: Papieska Warszawa. Warszawa: Centrum Myśli Jana Pawła II w Warszawie, 2006, s. 38.
  34. Stanisław Ciepłowski: Napisy pamiątkowe w Warszawie XVII-XX w. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 229. ISBN 83-01-06109-X.

Linki zewnętrzne[edytuj]