Teatr Wielki w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Teatr Wielki
Obiekt zabytkowy nr rej. 521 z 1.07.1965
Teatr Wielki w Warszawie
Teatr Wielki w Warszawie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres Plac Teatralny 1
Typ budynku teatr operowy
Styl architektoniczny neoklasycyzm,
historyzujący socrealizm – wnętrza, fasada południowa
Architekt Antonio Corazzi – projekt pierwotny,
Bohdan Pniewski – odbudowa – projekt wnętrz
Wysokość całkowita 48 m
Rozpoczęcie budowy 19 listopada 1825
Ukończenie budowy 24 lutego 1833
Ważniejsze przebudowy 1890, odbudowa 1951–1965
Zniszczono 1939, 1944
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Teatr Wielki
Teatr Wielki
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Teatr Wielki
Teatr Wielki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Teatr Wielki
Teatr Wielki
Ziemia52°14′35″N 21°00′37″E/52,243056 21,010278
Strona internetowa
Teatr Wielki ok. 1900
Teatr Wielki przed 1939
Powstanie warszawskie, Niemcy koło Teatru Wielkiego
Kwadryga dodana w 2002

Teatr Wielki w Warszawie – gmach znajdujący się przy placu Teatralnym w Warszawie. Siedziba Opery Narodowej, Polskiego Baletu Narodowego, dwóch z trzech scen Teatru Narodowego oraz Muzeum Teatralnego.

Historia[edytuj]

W miejscu obecnego gmachu znajdował się kompleks handlowo-usługowy Marywil. W latach 30. XIX wieku Marywil został w większości zburzony i na jego miejscu w latach 1825–1833 wzniesiono monumentalny gmach teatralny w stylu klasycystycznym zaprojektowany dla zespołu Teatru Narodowego przez Antonia Corazziego[1] przy współpracy Ludwika Kozubowskiego[2]. Budynek był wzorowany na teatrze S. Carlo Nicoliniego w Neapolu[2].

Kamień węgielny położono 19 listopada 1825, w 150 rocznicę utworzenia Teatru Narodowego[3].

Gmach składał się on z korpusu głównego mieszczącego salę teatralną oraz dwóch skrzydeł bocznych[1]. Lewe skrzydło stanowił zachowany aneks Marywilu, tzw. Dom Jarmarczny, wzniesiony w latach 1817–1821 przez Piotra Aignera[4]. Skrzydło zachodnie, zaprojektowane w całości przez Corazziego, mieściła Sale Redutowe. W trakcie prac zmieniono pierwotny projekt Corazziego, m.in. zmniejszono liczbę miejsc dla widzów z 2000 do 1248[5]

Pierwsze przedstawienie w nowo otwartym teatrze odbyło się 24 lutego 1833. Były to opera Cyrulik sewilski Gioacchina Rossiniego oraz balet Zabawa tancerska Karola Kurpińskiego[5]. W 1843 wykończono ostatecznie Sale Redutowe, foyer i sale bufetowe oraz wzniesiono nowe piece pod sceną[6]. W listopadzie 1864 w teatrze zainstalowano oświetlenie gazowe[7].

Teatr był kilkakrotnie remontowany. W czasie wielkiego remontu pod koniec XIX wieku, do frontonu gmachu dobudowano balkon wsparty na kolumnach, według projektu Bohdana Marconiego. We wrześniu 1936 przed prawym skrzydłem Teatru Wielkiego odsłonięto pomnik Wojciecha Bogusławskiego[8]

Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 gmach został zbombardowany. Spłonęły m.in. Sale Redutowe, magazyny i biblioteka[9].

W czasie powstania warszawskiego zachowane części budynku zostały zniszczone w trakcie walk na placu Teatralnym, a następnie celowego wysadzenia przez Niemców[9]. Pomiędzy 6 a 8 sierpnia 1944 w ruinach zamordowano ok. 350 polskich cywilów[9].

Wojnę światową przetrwała wschodnia część fasady i kolumnowa fasada frontowa. Po wyzwoleniu resztki gmachu zabezpieczono, a w latach 1947–1949 odbudowano pomieszczenia dla Teatru Narodowego wraz z Salami Redutowymi[9]. Cały gmach został odbudowany w stylu historyzującego socrealizmu i znacznie powiększony (projekt Bohdana Pniewskiego pod kierunkiem Arnolda Szyfmana) ze środków Społecznego Funduszu Odbudowy Stolicy.

17 stycznia 1965 przed gmachem ponownie odsłonięto pomnik Wojciecha Bogusławskiego, zniszczony przez Niemców w 1944[10]. Tego samego dnia przed lewym skrzydłem, symetrycznie do pomnika Bogusławskiego, odsłonięto pomnik Stanisława Moniuszki[11]. 20 listopada 1965 roku uroczyście otwarto odbudowany gmach wystawieniem Strasznego dworu Stanisława Moniuszki[9].

Według planów Antonia Corazziego z 1825 roku, fasadę Teatru Wielkiego zdobić miała na froncie kwadryga – rzeźba opiekuna sztuk Apollina, kierującego czterokonnym rydwanem. W 2002 dzięki inicjatywie ówczesnego dyrektora naczelnego Teatru Wielkiego Waldemara Dąbrowskiego, na fasadzie Teatru Wielkiego została umieszczona kompozycja rzeźbiarska autorstwa profesorów warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych: rektora Adama Myjaka i dziekana Wydziału Rzeźby Antoniego Janusza Pastwy[2]. Odsłonięcie rzeźby zostało dokonane przez ówczesnego Prezydenta RP, Aleksandra Kwaśniewskiego.

W 2009 roku parter i amfiteatr Sali Moniuszki przeszedł gruntowny remont i wymianę starych elementów akustycznych, w celu poprawy akustyki najważniejszej sali teatru.

Na ścianie gmachu (od strony ul. Wierzbowej) znajduje się tablica Tchorka upamiętniająca egzekucje ludności cywilnej podczas powstania warszawskiego w sierpniu 1944[12].

Sale[edytuj]

Teatr Wielki dysponuje największą sceną operową świata o całkowitej szerokości 36,5 m, głębokości 57,6 m i wysokości 34,4 m. Z łatwością mogłaby pomieścić mediolańską La Scalę. Widownia największej sali Teatru, Sali im. Moniuszki, ma 1905 miejsc[9].

Teatr Wielki posiada także mniejszą salę – Salę Kameralną im. w. Młynarskiego – z widownią na 250 miejsc[9]. Jest to dawna sala prób. W Sali Młynarskiego odbywają się przedstawienia kameralne i przedstawienia dla dzieci, to tutaj odbyły się premiery spektakli: „W krainie Czarodziejskiego Fletu”, „Pana Marimby” i „Magicznego Doremika”. Teatr Wielki jest najbardziej reprezentacyjnym teatrem operowym w Polsce, gdyż odbywają się w nim bardzo ważne uroczystości, związane z historią Polski, jak i historią teatru.

Dane techniczne teatru[edytuj]

  • Kubatura: około 500 tys. m³
  • Powierzchnia zabudowy: około 2 ha
  • Powierzchnia użytkowa: około 90 tys. m²
  • Wysokość wieży scenicznej: 48 m
  • Długość elewacji frontowej: 169 m
  • Powierzchnia sceny głównej z proscenium: około 1150 m²
  • Powierzchnia sceny z kieszeniami bocznymi i tylną: 2500 m²
  • Szerokość sceny: 36,5 m
  • Głębokość z proscenium: 57,6 m
  • Wysokość do stropu technicznego: 34,4 m
  • Zagłębienie podscenia: 12,3 m
  • Szerokość otworu sceny: 17,4 m
  • Wysokość otworu sceny: 9,8 m
  • Wysokość zascenia: 24,2 m
  • Wysokość kieszeni bocznych: 10,5 m

Działalność teatru[edytuj]

Na scenie Teatru odbywają się również imprezy komercyjne, takie jak gale z okazji uroczystości narodowych i koncerty znanych osobistości ze świata muzyki poważnej. Na inaugurację zakończenia sezonu 2006/2007 w Teatrze odbył się koncert wybitnych Wiener Philharmoniker (Filharmoników Wiedeńskich), pod dyrekcją dyrygenta znanego z mediolańskiej La Scali Riccardo Mutiego. 17 września 2007 roku odbyła się tu premiera filmu Andrzeja Wajdy Katyń. Co roku odbywa się tu również Wielka Gala Kolęd Europejskich Spotkań Chóralnych organizowanych przez chór Alla Polacca. Najważniejszą premierą sezonu 2007/2008 była opera Opowieści Hoffmanna Offenbacha, której reżyserię objął niemiecki reżyser operowy Harry Kupfer. Spektaklem inaugurującym zakończenie sezonu 2007/2008 było Porgy and Bess George’a i Iry Gershwinów, w inscenizacji słynnej amerykańskiej grupy jeżdżącej po całym świecie.

W sezonie 2008/2009 po raz pierwszy odbyła się gala otwarcia sezonu, zbliżona do tej, która co roku odbywa się w Metropolitan Opera. Częstym współpracownikiem Teatru jest reżyser Robert Wilson, który przygotował operę Faust Charles’a Gounoda, której premiera odbyła się w październiku 2008 roku. W listopadzie 2008 roku, w Teatrze wystąpiła Filarmonica della Scala – orkiestra Teatro alla Scala z Mediolanu. Bardzo ważną uroczystością są obchody 75. rocznicy urodzin kompozytora Krzysztofa Pendereckiego, który wykonał swoje dzieło Siedem Bram Jerozolimy.

Opera Narodowa od początku swego istnienia rozpoczęła współpracę ze znakomitymi światowymi, a także polskimi reżyserami operowymi i baletowymi – współcześnie są to m.in. Harry Kupfer, Robert Wilson, Emil Wesołowski, Mariusz Treliński, Krzysztof Warlikowski. Występowali tu także znakomici śpiewacy operowi tacy jak: José Cura, Andrzej Hiolski, Bogdan Paprocki, Bernard Ładysz, Jadwiga Dzikówna, Ewa Podleś, Małgorzata Walewska, Hanna Rumowska, Marcin Bronikowski, Plácido Domingo, Edita Gruberova, Izabela Kłosińska, Anna Lubańska, Renee Fleming.

Aktualnie dyrektorem naczelnym Teatru Wielkiego – Opery Narodowej jest ponownie Waldemar Dąbrowski, dyrektorem artystycznym Mariusz Treliński, natomiast dyrektorem baletu Krzysztof Pastor.

Opera Narodowa współuczestniczyła w projekcie Opera Europa, organizacji zrzeszającej najważniejsze teatry operowe Europy, do których należą m.in. Gran Teatre del Liceu w Barcelonie, Teatro Real w Madrycie czy Opera Królewska w Kopenhadze. W kwietniu 2008 roku w Teatrze odbyła się konferencja Stowarzyszenia Opera Europa, w której wzięły udział delegacje z najważniejszych teatrów operowych w Europie. Konferencja była poświęcona nowoczesnym sposobom zarządzania, promocji usług kultury i pozyskiwaniu środków finansowych na działalność kulturalną.

Do zadań statutowych Teatru Wielkiego należy prowadzenie Muzeum Teatralnego, gromadzącego obiekty dokumentujące historię teatru polskiego.

W sezonie 2009/2010 Teatr Wielki rozpoczynał stałą współpracę ze światowymi scenami operowymi, tj.: Metropolitan Opera, Teatro alla Scala, English National Opera oraz festiwalami w Bregenz, czy Baden-Baden. Większość premier miała działać na zasadzie koprodukcji.

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 880. ISBN 83-01-08836-2.
  2. a b c Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2005, s. 48. ISBN 83-908950-8-0.
  3. Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 79. ISBN 83-06-01183-X.
  4. Tadeusz Jaroszewski: Chrystian Piotr Aigner. Architekt warszawskiego klasycyzmu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 221.
  5. a b Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 80. ISBN 83-06-01183-X.
  6. Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 81. ISBN 83-06-01183-X.
  7. Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 82. ISBN 83-06-01183-X.
  8. Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, s. 58. ISBN 83-7005-211-8.
  9. a b c d e f g Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 881. ISBN 83-01-08836-2.
  10. Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj", s. 58–59. ISBN 83-7005-211-8.
  11. Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj", s. 72. ISBN 83-7005-211-8.
  12. Stanisław Ciepłowski: Napisy pamiątkowe w Warszawie XVII-XX w. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 229. ISBN 83-01-06109-X.

Linki zewnętrzne[edytuj]