Tejowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tejowate
Teiidae[1]
J.E. Gray, 1827
Przedstawiciel rodziny – teju brazylijski (Tupinambis teguixin)
Przedstawiciel rodziny – teju brazylijski (Tupinambis teguixin)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Rząd łuskonośne
Nadrodzina Gymnophthalmoidea
Rodzina tejowate
Typ nomenklatoryczny

Teius Merrem, 1920

Rodzaje

zobacz opis w tekście

Tejowate[2], teidy[3], warany amerykańskie[3] (Teiidae) – rodzina jaszczurek z grupy Gymnophthalmoidea w rzędzie łuskonośnych (Squamata).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Ameryka Środkowa i Ameryka Południowa, południe Ameryki Północnej, Meksyk i Antyle.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Długość całkowita od około 10 do 140 cm, długość głowy i tułowia 7-50 cm. Masa ciała do 1 kg. Ciało pokryte małymi żeberkowanymi lub gładkimi różnego kształtu łuskami. Zęby nie mają jamek u podstawy. Przednie stożkowe, boczne zakończone 2 lub 3 ostrymi guzkami albo korony ich są spłaszczone i zaokrąglone. Kończyny zakończone pięcioma palcami. Ogon długi, łatwo ulega autotomii. Duże gatunki bogato ubarwione, dominującymi kolorami są zielony, brunatny i żółty.

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Biotop 
Rozmaite środowiska ekologiczne: lasy, stepy, pustynie, góry i morskie wybrzeża. Prowadzą naziemny, podziemny, nadrzewny lub amfibiotyczny tryb życia.
Pokarm 
Bezkręgowce, kręgowce, jaja ptaków, ryby, owady, liście, owoce. Dracaena spp. żywią się ślimakami.
Zachowanie 
Większość aktywna w dzień, bardzo ruchliwe, niektóre biegają tylko na tylnych nogach
Rozmnażanie 
Wszystkie są jajorodne. U niektórych północnoamerykańskich gatunków jaja rozwijają się bez udziału plemników – partenogenetycznie.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Do rodziny należą następujące rodzaje[4]:

Rodzaje zaliczane wcześniej do podrodziny Gymnophthalminae są obecnie klasyfikowane w odrębnej rodzinie okularkowatych (Gymnophthalmidae). Spośród rodzin współczesnych najbliższymi krewnymi Teiidae są właśnie Gymnophthalmidae. Tradycyjnie za najbliższych krewnych tejowatych uznawane są wymarłe Polyglyphanodontidae; analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Gauthiera i współpracowników (2012) nie potwierdza jednak ich bliskiego pokrewieństwa[5]. Tejowate prawdopodobnie wyewoluowały w połowie okresu kredowego. Wymarła podrodzina Chamopsiinae może być taksonem siostrzanym dla pozostałych podrodzin tejowatych[6] lub też być bliżej spokrewniona z Polyglyphanodontidae[7]. Harvey i współpracownicy wyróżnili cztery podrodziny w obrębie Teiidae: wymarłą Chamopsiinae, oraz Callopistinae, Teiinae i Tupinambinae[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Teiidae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Praca zbiorowa: Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 390, 391. ISBN 83-01-14344-4.
  3. a b W. Juszczyk: Gady i płazy. Wyd. 2. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1986, s. 183, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0043-4.
  4. P. Uetz & J. Hallermann: Higher taxa: Teiidae (ang.). The Reptile Database. [dostęp 2019-02-11].
  5. Jacques A. Gauthier, Maureen Kearney, Jessica Anderson Maisano, Olivier Rieppel i Adam D.B. Behlke. Assembling the Squamate Tree of Life: Perspectives from the Phenotype and the Fossil Record. „Bulletin of the Peabody Museum of Natural History”. 53 (1), s. 3–308, 2012. DOI: 10.3374/014.053.0101 (ang.). 
  6. a b Michael B. Harvey, Gabriel N. Ugueto, Ronald L. Gutberlet, Jr: Review of teiid morphology with a revised taxonomy and phylogeny of the Teiidae (Lepidosauria: Squamata). Zootaxa 3459: 1–156, 2012. ISBN 978-1-86977-988-7. (ang.)
  7. Nicholas R. Longrich, Bhart-Anjan S. Bhullar i Jacques A. Gauthier. Mass extinction of lizards and snakes at the Cretaceous–Paleogene boundary. „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”. 109 (52), s. 21396–21401, 2012. DOI: 10.1073/pnas.1211526110 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Hanna Dobrowolska: Gady. Warszawa: Państwowe Wydaw. Naukowe, 1981. ISBN 83-01-00957-8.
  2. Włodzimierz Juszczyk: Gady i płazy. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1986. ISBN 83-214-0464-2.
  3. Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
  4. Teiidae (ang.). The Reptile Database. [dostęp 8 września 2012].